Analyse Koningshuis

Het tandem Rutte en Willem-Alexander loopt gesmeerd

Koning Willem-Alexander, koningin Maxima en premier Rutte hebben een ontmoeting met secretaris-generaal van de Verenigde Naties, Antonio Guterres, tijdens de 74e Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York. Beeld ANP

Premier Mark Rutte en koning Willem-Alexander hebben na zoveel jaar een soepele werkrelatie. De monarchie is in politiek Den Haag inmiddels geen issue meer.

Welgeteld elf minuten heeft premier Mark Rutte nodig om het koningshuis te verdedigen in het Kamerdebat over de monarchie. Ontspannen loopt hij de onderwerpen langs, waarover de Kamer vragen stelt. Het onderhoud van de meubels in sommige paleizen, waarvoor de staat al vijftig jaar dubbel blijkt te betalen. De aparte reisvergoeding die koningin Máxima krijgt voor haar werk bij de Verenigde Naties, die voor de Tweede Kamer als een verrassing komt. De irritatie van de Tweede ­Kamer dat de premier pas achteraf tekst en uitleg geeft over die kwesties, na berichten in de media.

“Wat een gedoe”, zegt de premier luchtigjes, als hij zijn uitleg heeft ­gegeven. Volgens hem is er niet veel aan de hand. “Ik geloof oprecht dat de Oranjes niets te verwijten valt. Zij hebben echt niet gedacht: Hoi, hoi, we krijgen geld.” Rustig horen Kamerleden van verschillende partijen het aan. Alleen D66 heeft nog vragen, maar ook die interruptie duurt niet lang.

Aan kritiek op het koningshuis valt politiek geen eer meer te behalen, blijkt bij het jaarlijkse debat over de begroting van het koningshuis, gisteren in de Tweede Kamer. Het debat is korter dan in vele jaren. De monarchie is even geen issue meer.

Typerend is het begin van het ­debat: de uitgesproken republikein in de Tweede Kamer, SP-Kamerlid Ronald van Raak, strekt zijn armen breed lachend uit als de premier binnenkomt. Rutte geeft ook een ‘hug’ richting de SP. De toon is gezet. Van Raak wijdt in het hele debat geen woord aan het koningshuis. Hij kiest andere onderwerpen, zoals het lekken op Prinsjesdag of de vraag wat Rutte vindt van het einde van het neoliberalisme. Gretig haakt die in.

In de Tweede Kamer klonken in 2016 nog harde verwijten

Premier Rutte heeft bereikt wat hij wilde: politieke rust rond het ­koningshuis. De laatste keer dat een debat over de begroting van de koning onder hoogspanning stond, was in 2016. In de Tweede Kamer klonken toen harde verwijten. De premier zou nonchalant omgaan met het koningshuis. Hij moest een onderzoek instellen naar de bekostiging van het koningshuis en de roep klonk dat de koning eindelijk inkomstenbelasting moest gaan betalen. Die roep is ook verstomd.

De rust heeft alles te maken met de tandem die Rutte en Willem-Alexander vormen. Die loopt gesmeerd. Misschien is het beter te zeggen: het trio Rutte, Willem-Alexander en Máxima. Zes jaar werken de premier en het staatshoofd samen. Ook met koningin Máxima is de samenwerking uitstekend; Rutte was onlangs nog samen met de koning en de koningin op bezoek bij de Verenigde Naties in New York.

Willem-Alexander en Mark Rutte op de tribune naar het roeien in het Lagoa Rodrigo de Freitas tijdens de Olympische Spelen van Rio. Beeld ANP

Nieuwe gebruiken zagen het licht. De koning gaat nu bijvoorbeeld met elke minister op werkbezoek. Ver buiten de camera’s bekijken ze de effecten van regeringsbeleid. Vorige week zat Willem-Alexander nog met minister Ingrid van Engelshoven te luisteren op een basisschool en een pabo.

“Een slimme zet. De werkbezoeken laten zien dat de koning nog steeds onderdeel is van de regering”, zegt Joop van den Berg, hoogleraar parlementaire geschiedenis. “Zeker nu de koning bij de formatie geen rol meer speelt. Zijn functie is nu ceremoniëler van aard.” Of premier Rutte dit heeft bedacht, weet hij niet, maar de werkbezoeken zijn goed voor het maatschappelijke draagvlak voor de monarchie.

Rond het koningshuis zijn geen geheime deals gesloten

Dat in de Tweede Kamer geen kritiek meer klinkt op de monarchie, heeft volgens Van den Berg alles te maken met de stemming onder ­kiezers. “Alleen de aanhang van PVV is nog anti-monarchie, en bij Forum voor Democratie is dat sentiment ook sterk. Bij alle andere kiezers is het draagvlak voor het koningshuis zo solide, dat zelfs discussies over de vergoeding niet veel losmaken.” Het onafhankelijke onderzoek dat de premier instelde naar de vergoedingen van de Oranjes, kwam in 2018 tot de conclusie dat er geen geheime deals zijn gesloten in het verleden.

Een andere verklaring voor de ­politieke rust is dat de Oranjes en de Rijksvoorlichtingsdienst het pr-beleid hebben veranderd. De deuren gaan iets verder open. Een aantal ­paleizen is af en toe te bezichtigen door het publiek, een wens van de Tweede Kamer. Al blijft ‘woonpaleis’ Huis ten Bosch gesloten – hooguit mocht de pers na de kostbare renovatie eenmalig de werkvertrekken ­fotograferen.

Bij de NOS was koningin Máxima uitgebreid te zien in haar rol als VN-gezant voor microfinanciering, ook op momenten dat ze gefrustreerd is over de voortgang van haar missie, of als ze met haar dochters belt. Buiten beeld bleef alleen haar omstreden bezoek aan de Saudische prins Mohammed bin Salman; precies het bezoek waarmee de Tweede Kamer weinig gelukkig was. De regering, maakte Rutte deze week bekend, betaalt jaarlijks ruim 100.000 euro aan reis- en verblijfkosten van Máxima voor haar VN-werk.

Prins Constantijn doet boodschappen bij Albert Heijn

De premier zal vast ook met instemming hebben gezien dat ook andere Oranjes de deuren voor de pers openen. Prins Constantijn, bijvoorbeeld, gaf deze week een openhartig interview aan RTL over de relatie met zijn broers. En passant onthulde hij dat hij zijn boodschappen doet bij de Albert Heijn. Zo speelde hij in op een wens die breed leeft in de politiek: een monarchie die ceremonieel van taak is en sober van leefstijl.

“Premier Rutte kan de rust gebruiken om het koningshuis minder kwetsbaar te maken”, zegt hoogleraar Van den Berg. Zijn advies: de ­koning alsnog inkomstenbelasting laten betalen, net als het Britse koningshuis. “Desnoods door eerst zijn inkomen te verhogen. Hij moet niet afwachten tot de Tweede Kamer dat doet, maar als premier zijn verantwoordelijkheid nemen.”

Beeld Trouw

Lees ook:
Rutte moet ‘schimmige deal’ paleizen uitleggen aan Kamer

De inventarissen van de koninklijke paleizen zijn eigendom van de staat. Waarom krijgt het Koninklijk Huis dan toch geld voor het onderhoud?

De zakenprins van Oranje

Wie is Bernhard van Oranje? Het circuit van Zandvoort wordt gastheer van het Formule 1-circus. Bernhard, zoon van prinses Margriet en Pieter van Vollenhoven is een van de mannen achter Chapman Andretti, de investeringsmaatschappij die dat circuit in 2016 kocht. Een profiel van een omstreden zakenprins.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden