Boerenprotest

Het stikstofprobleem deelt het land in tweeën

Boeren tijdens de protestactie bij het provinciehuis van Groningen. Beeld Siese Veenstra, ANP

Fel protesterende boeren kregen vier van de twaalf provincies zo ver het loket voor bouwvergunningen dicht te houden, tot er voor de landbouw werkbare afspraken zijn.

Nieuwe stikstofregels moesten een eind maken aan de impasse die heerst sinds de Raad van State in mei oordeelde dat Nederland zijn natuur te zwaar belast. Die uitspraak zette een stop op vele duizenden bouwprojecten in allerlei sectoren.

Vorige week werd in een overleg van Rijk en provincies het licht weer voorzichtig op groen gezet; er konden vanaf 11 oktober weer vergunningen worden uitgegeven in het ­kader van de wet Natuurbescherming, zij het onder nieuwe voorwaarden.

Die nieuwe voorwaarden schoten boeren in het verkeerde keelgat, omdat ze voor hen bijzonder streng uitpakken. Ze trokken naar verscheidene provinciehoofdsteden om hier­tegen te protesteren.

Met succes: vrijdag kondigde de provincie Friesland al aan de nieuwe vergunningsverlening op te schorten en eerst met de boeren in gesprek te gaan over de regels. Gisteren volgden Drenthe, Overijssel en Gelderland. Daarmee is er een tweedeling ontstaan tussen provincies waar de loketten weer opengaan voor nieuwe bouwvergunningen en provincies waar de loketten dicht blijven.

Allemaal een ander besluit

En om het nog ingewikkelder te maken hebben die laatste niet allemaal hetzelfde besluit genomen. Drenthe bijvoorbeeld houdt het ­loket helemaal dicht. Maar Overijssel weigert zo ver te gaan en doet dat alleen voor de landbouw; alle andere sectoren kunnen in Zwolle weer ­terecht met een vergunningaanvraag.

Stikstof is op zich geen schadelijke stof, maar in de vorm van stikstofoxiden en ammoniak is het een last voor natuurgebieden. Uitgangspunt van de nieuwe regels is dat een project – of het nu een gebouw is of een weg of een stal – die last niet mag ver­hogen. Dreigt dat wel, dan moet de extra stikstofuitstoot binnen hetzelfde project worden gecompenseerd. 

Kan dat niet binnen het project, dan mag het erbuiten, als de totale stikstofuitstoot maar daalt. Maar hier zit het pijnpunt van de boeren, want deze optie wordt voor de landbouw vrijwel onmogelijk gemaakt. Een boer die wil uitbreiden en dus meer stikstof zal uitstoten, zou de compensatie kunnen zoeken in de aankoop van een bedrijf dat nog ‘stikstofruimte’ heeft in zijn vergunning.

In de nieuwe regels heeft minister Schouten echter bepaald dat dan de dier- en fosfaatrechten van zo’n bedrijf worden ingetrokken. Die rechten hebben niet direct te maken met het stikstofprobleem. Schouten lijkt zo’n bedrijfsovername aan te grijpen om de veestapel in te krimpen. Maar om dat te kunnen doen, heeft de minister een wetswijziging nodig.

Voorlopig mogen boeren dus niet eens aan deze optie denken, waardoor de landbouw in de nieuwe stikstofregels veel minder speelruimte krijgt dan de andere sectoren. Het is onduidelijk hoe de vier provincies die de regels hebben opgeschort, dit denken op te lossen. De ongelijkheid die nu tussen provincies is ontstaan, zal nog wel even aanhouden.

Lees ook:

In Den Haag blijven de boeren wel netjes

In Den Haag worden de tractors maandag netjes aan de straat geparkeerd. Terwijl in Groningen het provinciehuis bestormd wordt, moet er hier “met elkaar in gesprek gegaan worden.” De provincie Zuid-Holland houdt uiteindelijk voet bij stuk. Stikstofmaatregelen worden niet ingetrokken.

‘Met de huidige stikstofregels los je het stikstofprobleem nog niet op’

Het terugdringen en helpen van veeteeltbedrijven bij kwetsbare natuurgebieden om de stikstof terug te dringen, is niet genoeg. Vooral in de meest belaste provincies – Drenthe, Overijssel, Gelderland, Utrecht, Noord-Brabant en Limburg – zijn veel meer maatregelen nodig.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden