Steunpakket

Het roer hoeft niet om bij KLM

Beeld Louman & Friso

KLM krijgt een forse lening en moet reorganiseren. Wie hoopte op vergroening en afname van overlast zal teleurgesteld zijn.

KLM is voorlopig gered. Met 3,4 miljard aan leningen stilt het kabinet de acute financiële nood van de luchtvaartmaatschappij. Tegelijk geeft het tegenstanders nieuwe munitie: zij zien hun kritiek bevestigd dat de luchtvaart een uitzonderingspositie geniet.

“We helpen de luchtvaartsector en daarmee Nederland”, zegt minister Cora van Nieuwenhuizen (infrastructuur) met onverbloemde trots, bij de presentatie van het steunpakket. Zij is vooral blij dat de internationale hubfunctie van Schiphol behouden blijft. In ruil voor de steun heeft het kabinet bedongen dat Schiphol zeker vijf jaar die functie houdt, in plaats van de oude zogeheten staatsgarantie van negen maanden.

Moederbedrijf AirFrance, voor een groot deel eigendom van de Franse staat, kan daardoor niet langer binnen een jaar het leeuwendeel van de KLM-vluchten naar vliegveld Charles de Gaulle verplaatsen. In dat scenario zou Schiphol enorm aan belang en aantrekkingskracht inboeten. Niet dat die plannen er aan Franse zijde waren, zegt Van Nieuwenhuizen, de maatregel geldt als ‘ultiem slot op de deur’. Zoals ook een vertegenwoordiger intern bij AirFrance-KLM gaat toezien op naleving van de afspraken.

Ontslagen lijken onvermijdelijk

De Tweede Kamer wilde al langer dat de zogeheten staatsgarantie over Schiphol als hub zou worden aangepast. En het kabinet komt aan meer parlementaire wensen tegemoet: loonsverhogingen en dividend of bonussen zijn voorlopig taboe. KLM moet snoeien om concurrerender te worden: de kosten moeten met vijftien procent terug; personeel dat meer dan drie keer modaal verdient, gaat minimaal 20 procent minder verdienen. Ontslagen lijken onvermijdelijk.

Ondanks de toezeggingen zal de luchtvaart voorlopig kop van jut blijven van partijen die het coronabeleid onrechtvaardig vinden. Tijdens het coronadebat van donderdag haalden Lodewijk Asscher (PvdA) én Geert Wilders (PVV) KLM aan. Asscher omdat hij de ‘whatever it takes’-mentaliteit van het kabinet mist bij de culturele sector, waar massale faillissementen en ontslagen dreigen. Wilders begrijpt niet waarom het kabinet niet net zo ruimhartig de portemonnee trekt voor de horeca of de zorg.

Op die kritiek valt een en ander af te dingen. Voor de cultuur is nieuwe steun in aantocht, het kabinet versnelde versoepelingen in de horeca en zorgmedewerkers kregen een bonus van 1000 euro netto.

Bovendien pompt de Nederlandse overheid, anders dan bijvoorbeeld de Duitse, niet rechtstreeks geld in de nationale luchtvaartmaatschappij. De staat leent zelf 1 miljard euro uit, 2,4 miljard komt van 11 internationale en nationale banken. Voor die leningen staat de staat weer wel voor 90 procent garant, én ze krijgt als laatste haar geld terug. Bovendien houdt Financiën er rekening mee dat een deel van de lening later dit jaar alsnog wordt omgezet in een kapitaalinjectie of aandelenkoop, om de schuldenlast bij KLM het hoofd te bieden.

Bekende duurzaamheidseisen

Critici zijn ook niet teleurgesteld om het feit dát KLM gered wordt. Meer omdat ze hadden gehoopt dat de crisis een kans zou bieden om het allemaal anders te doen.

De eisen aan duurzaamheid en geluidsoverlast zullen KLM namelijk niet onbekend in de oren klinken. In 2030 moet per passagier 50 procent minder CO2 uitgestoten worden, en vliegtuigen moeten 14 procent biobrandstoffen gaan tanken. Eisen die de afgelopen jaren al werden gesteld, erkent minister Van Nieuwenhuizen direct. “Nu staat er ook de handtekening van KLM onder.”

Ook de geluidseisen sluiten aan bij eerder beleid. Al vorig jaar besloot het kabinet dat de hoeveelheid nachtvluchten in het volgende luchthavenverkeersbesluit terug moet. Nu plakt het er een getal op: 3.000 minder. Daarna moet het aantal nachtvluchten, ook door medewerking van andere maatschappijen, met nog eens 2.000 terug. Aan die beperking stelt het kabinet wel twee voorwaarden: het internationale treinverkeer moet beter én Lelystad Airport moet open.

Lelystad moet gaan dienen als overloopluchthaven van een overvol Schiphol. Maar van overcapaciteit zal de komende jaren hoogstwaarschijnlijk geen sprake zijn. Voor de kabinetsambities maakt dat niet uit, bleek ook uit de recent gepresenteerde luchtvaartnota: groei is nog altijd het uitgangspunt. Omwonenden en milieuorganisaties zullen concluderen: ook ná corona krijgt de luchtvaart voorrang.

Lees ook:

Ryanair is boos: Staatssteun voor KLM is illegaal en oneerlijk. Terecht?

Belachelijk, al die staatssteun voor grote vliegtuigmaatschappijen, vindt onder meer de topman van Ryanair. Heeft hij een punt?

‘Gaat KLM failliet, dan Schiphol praktisch ook’

Is KLM nou echt zoveel staatssteun waard, of komt er anders wel een andere vliegtuigmaatschappij die het gat vult als de blauwe trots onderuitgaat?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden