Openbaar Ministerie

Het Openbaar Ministerie gaat zelf straffen om achterstanden bij rechtbanken weg te werken

Coronamaatregelen in de rechtbank van Den Haag. Die zijn genomen voor de anderhalvemetermaatschappij.Beeld ANP

Door de coronacrisis is de berg strafzaken die wacht op behandeling bij de rechter flink gegroeid. Het Openbaar Ministerie wil daarom meer zaken zelf gaan afhandelen, zonder tussenkomst van de rechter. Is dat wel een goed idee? 

Tien weken coronacrisis was volgens het Openbaar Ministerie genoeg om de toch al aanzienlijke achterstanden bij de rechtbanken te laten groeien met 13.500 misdrijfzaken. Dat betekent dat verdachten, slachtoffers en nabestaanden lang op de behandeling van hun zaak moeten wachten. Te lang, vindt het OM. Dus gaan officieren van justitie het zelf maar doen. Relatief eenvoudige zaken die normaal bij de politierechter zouden voorkomen, gaat het OM zelf beoordelen en zonodig bestraffen. 

Straffen bij onvoldoende bewijs

Zulke OM-straffen zijn al langer mogelijk, sinds 2008. En eigenlijk is er sindsdien ook al kritiek op. Niet van de minste. De procureur-generaal bij de Hoge Raad publiceerde de afgelopen jaren vier kritische rapporten over de gang van zaken bij die zogenoemde strafbeschikkingen. Te vaak ontbrak het aan zorgvuldigheid in de afhandeling; zo legden officieren van justitie straffen op terwijl er onvoldoende bewijs lag. Ook bleek dat het OM geneigd is om strenger te straffen dan rechters. En verdachten die de straf accepteren (een verdachte kan ook niet akkoord gaan, waarna de zaak alsnog voor de rechter komt), zijn er niet altijd van op de hoogte dat een OM-straf gewoon een strafblad oplevert. Overigens concludeerde de procureur-generaal in het laatste rapport uit 2019 wel dat het steeds beter gaat bij het OM. Maar beter is nog niet goed genoeg. 

De kritiek is mede de reden dat advocaten nu huiverig reageren op de plannen van het OM om met eigen straffen de ‘corona-achterstanden’ in te lopen. De rechter wordt buitenspel gezet, en dat betekent dat rechtsbescherming van verdachten in het geding kan komen, aldus Joren Veldheer, voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Jonge Strafrechtadvocaten. “Daarom is het belangrijk dat er adequate rechtsbijstand is en dat een verdachte altijd wordt gewezen op de mogelijkheid een advocaat te raadplegen. Het maakt ook uit hoe het OM de plannen in de praktijk gaat brengen. Ze kunnen een strafbeschikking opsturen, iemand krijgt dan een boete op de deurmat. Maar ze kunnen ook een verdachte uitnodigen voor een OM-zitting bij de officier van justitie. Voor verdachten is het belangrijk om hun verhaal te kunnen doen; als dat niet bij de rechter kan, dan bij de officier.”

Overigens is het niet zo dat Veldheer de OM-straf per definitie afwijst als oplossing voor de achterstanden. Ook voor zijn cliënten is het van belang dat strafzaken niet te lang op de plank liggen. En er zijn volgens hem best zaken die zich lenen voor een afdoening door de officier van justitie. Zoals lichtere vergrijpen met een verdachte die heeft bekend. 

Begrip voor tijdelijke maatregel

In de ideale wereld zou elk vergrijp – licht of zwaar – door een onafhankelijke rechter beoordeeld worden, reageert de Raad voor de rechtspraak op de plannen van het OM. Het landelijke bestuur van de rechtbanken is naar eigen zeggen geen voorstander van de OM-straf. Toch erkent ook de Raad dat er iets moet gebeuren om de bulk aan zaken weg te werken die ontstonden na het grotendeels sluiten van gerechtsgebouwen in het begin van de coronacrisis. Daarom is er begrip voor deze tijdelijke maatregel van het OM, met de nadruk op tijdelijk, aldus een woordvoerder. “En zolang de rechten van verdachten ook in een OM-afdoening gegarandeerd zijn.”

Zelf bekijkt de rechtspraak ook mogelijkheden om de berg aan zaken weg te werken. Zo kunnen rechters die zich normaal bezighouden met andere rechtsgebieden en in het verleden weleens strafrecht hebben gedaan, misschien tijdelijk bijspringen. Ook een mogelijkheid: meer zaken laten afdoen door één rechter in plaats van drie. Voorlopig gaat het overigens nog om ideeën, aldus de woordvoerder van de Raad voor de rechtspraak. Die moeten eerst nog worden uitgewerkt om alle voor- en nadelen te kunnen wegen. 

Lees ook:

Dan maar milder straffen via het OM om de berg aan rechtszaken weg te werken

Verdachten dreigen hun gerechte straf te ontlopen nu de coronamaatregelen de wachtrij aan strafzaken alsmaar langer maken. Een noodoperatie is nodig door meer zaken over te laten aan het OM. Want mildere straffen zijn nog altijd beter dan helemaal geen sancties, meent voormalig procureur-generaal Dato Steenhuis in een opiniestuk. 

Openbaar Ministerie straft nog altijd zwaarder dan de rechter

Het Openbaar Ministerie (OM) doet weinig met kritiek dat zijn straffen vaak afwijken van die van de rechter, zegt de Procureur-Generaal bij de Hoge Raad

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden