Sanctiepakket

Het kabinet wil aantonen dat Nederland niet trager is dan andere landen met sancties tegen Rusland

Minister Wopke Hoekstra van buitenlandse zaken  staat de pers te woord op het Binnenhof na afloop van de wekelijkse ministerraad.  Beeld ANP
Minister Wopke Hoekstra van buitenlandse zaken staat de pers te woord op het Binnenhof na afloop van de wekelijkse ministerraad.Beeld ANP

Het kabinet is er alles aan gelegen om aan te tonen dat Nederland even snel is met de uitvoering van het sanctiepakket als België en Frankrijk. Dat denkt de Tweede Kamer wel.

Esther Lammers

Nederland heeft op dit moment 515,9 miljoen euro aan Russische tegoeden bevroren, uitsluitend in de financiële sector. Het kabinet probeert nu met spoed bij andere landen informatie te halen zodat het volgende week de Tweede Kamer een ‘eerlijke’ internationale vergelijking kan geven hoe daar de sancties worden uitgevoerd.

In Frankrijk is er inmiddels 30,5 miljard euro aan goederen in beslag genomen en geld bevroren op Franse rekeningen. Maar volgens minister Wopke Hoekstra van buitenlandse zaken gaat die vergelijking niet helemaal op. In Frankrijk is bijvoorbeeld met één handeling het tegoed van 22 miljard euro van de Russische centrale bank bevroren. Daarnaast heeft Frankrijk nog 850 miljoen aan geld bevroren en goederen in beslag genomen van Russische oligarchen op de sanctielijst, niet eens zo heel veel meer dan Nederland, vindt hij.

Kamer ergert zich aan trage sanctie-uitvoering

Hoe België precies aan het bedrag van 10 miljard euro bevroren tegoeden komt, is Hoekstra nog een raadsel. Die informatie wordt nu opgevraagd. Wel zegt het kabinet in een brief aan de Kamer dat bij zulke hoge bedragen er vaak sprake is van ‘een bijzondere omstandigheid’, zoals dat Russische bedrijven of de Russische centrale bank een omvangrijk vermogen in een Europese instelling hebben ondergebracht.

Het kabinet meldt dat per 1 april in Nederland vanwege de EU-sancties tegen Rusland het volgende is gebeurd:

- 516 miljoen euro aan bevroren tegoeden.

- 155 miljoen euro aan tegengehouden transacties.

- De douane heeft 13.000 containers met bestemming Rusland en Wit-Rusland beoordeeld en 32.000 aangiften van vrachtzendingen naar deze landen gecontroleerd. De douane controleert 100% van de uitworpen op de risicoprofielen.

- Bij 46 vrachtzendingen is een verdenking dat de sanctiemaatregelen zijn overtreden. Dit wordt gecontroleerd door de Nederlandse diensten.

- 1 Russisch vliegtuig staat stil vanwege het luchtvaartverbod.

- 5 jachten in aanbouw kunnen niet weg vanwege het exportverbod.

- Voor zover bekend bevinden zich geen jachten van Russische personen op de sanctielijst in Nederlandse havens. Wel staat er een jacht onder toezicht.

- Onroerend goed van Russische personen of entiteiten op de sanctielijst is bevroren. Verkoop, verhuur en verhypothekering zijn niet meer mogelijk.

De Tweede Kamer constateerde vorige week, in het debat na de toespraak van de Oekraïense president Zelenski, hogelijk geërgerd dat in Nederland de uitvoering van de sancties nog nauwelijks op gang is gekomen, terwijl die al weken geleden zijn ingesteld. De Kamer van Koophandel of het Kadaster hebben bijvoorbeeld nog niets gedaan om de bezitting van oligarchen te traceren.

De overheid kan in Nederland niet zomaar Russische bezittingen – zoals schepen of vliegtuigen – in beslag nemen. Wel heeft een Russisch vliegtuig een vliegverbod gekregen, en mogen 5 jachten in aanbouw Nederland niet verlaten. In Italië kan de overheid dat blijkbaar wel met jachten van oligarchen doen. Het kabinet werkt nu aan wetswijzigingen en andere maatregelen om te zorgen dat het wel kan. Zo zullen de Kamer van Koophandel en het Kadaster via een wetswijziging de mogelijkheid krijgen om vinkjes achter de namen van gesanctioneerde Russische oligarchen te zetten. Daarmee kunnen notarissen en trustkantoren achterhalen of hun cliënt op de sanctielijst staat. Tot nu toe mochten zij dat wettelijk niet aangeven. Maar notarissen en trustkantoren zijn volgens de sanctiewetgeving nu al strafbaar als ze gesanctioneerde Russen helpen met welke transactie dan ook, benadrukt het kabinet.

Acht betrokken ministeries

Een van de redenen waarom de Kamer uiterst kritisch is op het gebrek aan uitvoering is dat er maar liefst acht ministeries betrokken zijn bij het uitvoeren van het sanctiepakket. Minister Hoekstra kon in de Kamer geen antwoord geven op de vragen wat die ministeries doen.

In het kabinet is daarom zondag afgesproken dat er maandag een nationaal coördinator wordt benoemd die de regie moet pakken en alle ministeries moet aanspreken op actie. Het moet iemand ‘van gewicht’ worden, zei minister Hoekstra. Wie dat is, wordt maandag bekend.

De coördinator moet ervoor zorgen dat de overheid ook actief opspoort en sanctioneert wat de 200 Russische oligarchen in Nederland aan vastgoed, kunst, erfgoed en bedrijfseigendom hebben. Dat is tot nu toe niet gebeurd. Ook moet hij voor goede samenwerking en informatie-uitwisseling zorgen. De coördinator start maandag direct.

De vraag is welke bevoegdheden deze coördinator precies krijgt. In 2020 werd oud-DSM-topman Feike Sijbesma door het kabinet aangesteld als ‘speciaal gezant’ om de problemen met testen en mondkapjes op te lossen tijdens de coronacrisis. Sijbesma liep echter vast in de trage en elkaar tegenwerkende ambtelijke molens. Het bleef onduidelijk wie waarvoor precies verantwoordelijk was. Hij vertrok al na een paar maanden met stille trom.

Kabinet benoemt coördinator om ministeries in actie te krijgen

Nederland heeft weliswaar enige ervaring met sancties tegen bijvoorbeeld Iran, maar dit is een veel omvangrijker pakket. Deze sancties zijn volgens Hoekstra een ‘onontgonnen’ terrein voor Nederland. De nieuwe coördinator moet ervoor zorgen dat Nederland “zeker niets mist”, zei premier Mark Rutte vrijdag op de wekelijkse persconferentie. Het kabinet had al eerder een coördinator kunnen aanstellen, erkende de premier. Hij noemde dit dan ook de ‘winst’ van het Kamerdebat.

De voltallige Kamer had afgelopen week geen goed woord over voor de slappe aanpak van het kabinet in het uitvoeren van de sancties. Alle ministeries bleken naar elkaar te verwijzen, niemand nam de regie of de verantwoordelijkheid. De Kamerleden vrezen dat Russische oligarchen hierdoor alle tijd hebben gekregen om hun bezittingen uit Nederland weg te sluizen. Minister Hoekstra moest toegeven dat het nog niet allemaal goed verliep.

Lees ook:

Kamer verbijsterd over trage acties in sanctiepakket

De Oekraïense president oogstte een staande ovatie in het parlement. Vervolgens ergerde diezelfde Kamer zich aan de magere antwoorden van minister Hoekstra over de sancties tegen Rusland.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden