AnalyseOorlogsmaterieel

Het kabinet overweegt Oekraïne wapens te leveren, in strijd met Europese regels

Ministers Ollongren (defensie, rechts) en Hoekstra (buitenlandse zaken). Beeld ANP
Ministers Ollongren (defensie, rechts) en Hoekstra (buitenlandse zaken).Beeld ANP

Nederland broedt op wapenleveranties aan Oekraïne. Geopolitieke afwegingen winnen het mogelijk van Europese gedragscode.

Christoph Schmidt

Het zijn drie vragen over wapenleveranties aan Oekraïne, met elk een eigen verhaal. Wil, kan en mag Nederland die uitzonderlijke stap wel zetten? De ‘wil’-vraag is al een tijdje met ‘ja’ beantwoord door zowel kabinet als Tweede Kamer. Het ‘kan’ hangt nog in de lucht. Nu het mogen nog.

Volgens Haagse ingewijden komt het kabinet eind volgende week (uiterlijk de week erna) met een brief waarin zowel het besluit staat over de wapenleveranties als een lijst met de spullen zelf (zie kader voor de opties). Dat besluit is het antwoord op een verzoek dat Oekraïne vorige maand aan Nederland heeft gedaan, tegen de achtergrond van een dreigende Russische invasie.

De ministers Hoekstra (buitenlandse zaken) en Ollongren (defensie) hebben onderstreept dat mogelijke leveranties ‘zorgvuldig worden getoetst aan de Europese criteria voor wapenexportcontrole’, zo schreven ze vorige week aan de Tweede Kamer.

Uitgelokt

Wat houden die criteria precies in? Het zijn er acht, en in de Oekraïne-crisis trekt vooral het derde criterium de aandacht. ‘De lidstaten weigeren een uitvoervergunning voor militaire goederen of technologie waardoor gewapende conflicten worden uitgelokt of verlengd dan wel bestaande spanningen of conflicten in het land van eindbestemming worden verergerd’, staat daar.

Volgens een ander criterium moeten EU-lidstaten bij hun wapenexportbeleid letten op ‘handhaving van vrede, veiligheid en stabiliteit in de regio’.

Deze richtlijnen zijn echter geen harde EU-wetgeving, met de Europese Commissie als strenge scheidsrechter. Het is een gedragscode die de lidstaten naar eigen smaak kunnen uitleggen, zegt veiligheids- en defensieanalist Dick Zandee van instituut Clingendael.

Wat zou Nederland kunnen leveren?

Over aantallen en voorraden is niets bekend, maar de Nederlandse militaire bijstand aan Oekraïne zou in theorie kunnen bestaan uit:

– Helmen en scherfvesten. De minst omstreden optie.

– Het lichte antitankwapen M72A3 LAW. Volgens Dick Zandee van Clingendael een reële mogelijkheid: ze zijn licht, eenvoudig in gebruik en van Amerikaanse makelij (VS zullen toestemming geven voor her-export).

– Antitankwapen Panzerfaust 3. Van Duitse makelij, waardoor toestemming lastiger is: Berlijn is zeer terughoudend in het conflict.

– Antitankwapen Spike, van Israëlische makelij. Relatief duur, Nederlandse voorraad mogelijk mager.

– Stinger-luchtdoelraketten. Amerikaans. Beschermt op korte afstand tegen vijandelijke vliegtuigen en helikopters.

“Nederland interpreteert die acht criteria door de bank genomen strenger dan andere landen, vooral EU-landen die veel wapens exporteren zoals Frankrijk. Dat levert bijvoorbeeld aan Saoedi-Arabië, dat in conflict is met Jemen. Nederland zegt: dat doen wij niet. Als dat nu wel gebeurt, is er sprake van een politieke overruling, onder meer via een meerderheid in de Tweede Kamer. Dan ga je kennelijk marchanderen met die criteria, ik kan het niet anders noemen.”

Twijfels

Twijfels over de vraag wat de Nederlandse krijgsmacht überhaupt zou kúnnen leveren, gezien de chronische tekorten aan materieel en personeel, zijn ook nog lang niet uit de lucht.

Naast de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk hebben ook de EU-lidstaten Polen en Litouwen wapens aan Oekraïne geleverd. Die hebben de Europese gedragscode over wapenexport dus alvast gelaten voor wat die is.

Volgens Zandee is het kabinet nu aan het broeden op steekhoudende argumenten om de militaire bijstand aan Oekraïne toch verdedigbaar te maken. “Je kunt het een bepaalde framing geven. Oekraïne is een internationaal erkende staat. Volgens het handvest van de Verenigde Naties heeft dat land recht op zelfverdediging als het wordt aangevallen. Zoiets zal het kabinet kunnen zeggen om de kritiek uit de Tweede Kamer te pareren.”

Tijdens een bezoek aan Kiev vorige week wilde premier Rutte nog weinig kwijt over wapenleveranties aan Oekraïne. Hij zegde wel steun toe in de vorm van ICT-experts die het land kunnen helpen bij het afweren van cyberaanvallen. Maar mogelijk heeft Oekraïne op dat vlak al genoeg ondersteuning.

Lees ook:

Nederland nu wel bereid tot militaire steun aan Kiev, maar wat heeft het te bieden?

Het vorige kabinet was nog tegen militaire betrokkenheid bij het conflict met Rusland. Maar nu is de context anders, zegt minister Hoekstra.

Macron kan Poetin niet vermurwen tot concessies

Het lijkt er niet op dat de Franse president Macron tijdens zijn bezoek aan Rusland en Oekraïne iets voor elkaar heeft gekregen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden