Bron & contactonderzoek

Het kabinet is de controle over het coronavirus aan het verliezen

Een GGD-medewerker neemt een test af bij iemand met klachten.Beeld Phil Nijhuis

Volgens het opschalingsplan van de GGD is er genoeg capaciteit voor bron- en contactonderzoek, maar de eerste regionale GGD’s moeten dit onderzoek nu al beperken. Het kabinet verliest daardoor het virus uit het zicht.

De verdedigingslinie tegen het coronavirus heeft de eerste de beste serieuze tegenslag niet doorstaan. In coronabrandhaarden Amsterdam en Rotterdam stoppen de GGD’s met het uitvoeren van een compleet bron- en contactonderzoek onder corona-­patiënten wegens een tekort aan menskracht. Wie nu besmet raakt, waarschuwt zelf zijn contacten. 

Dat de eerste GGD’s nu al lijken te bezwijken onder de toegenomen drukte en hun werkwijze moeten aanpassen is zorgelijk. Het aantal besmettelijke mensen ligt nog relatief laag, vergeleken met de situatie in maart en april. De vraag doemt op of de GGD’s wel klaar zijn voor een echte tweede golf. De huidige uitbraak is daar hooguit een voorbode van.

Testen en traceren, voornamelijk uitgevoerd door de GGD’s, is de belangrijkste verdedigingslinie van het kabinet in gevecht met het oplaaiende virus. Door alle besmettingsbronnen op te sporen kunnen er lokaal of ­regionaal maatregelen genomen worden om besmettingshaardjes te ‘blussen’. Maar zonder sluitend bron- en contactonderzoek raken het kabinet en zijn adviseurs de controle over het coronavirus kwijt, verdwijnt het zicht op het ronddwalende virus en kunnen overheden geen gerichte beperkingen doorvoeren.

Het grote verschil tussen maart en nu

Oppositieleden in de Tweede Kamer reageren bezorgd. SP-leider Lilian Marijnissen oppert dat nieuwe maatregelen hierdoor mogelijk nodig zijn. Lodewijk Asscher (PvdA) vindt dat het kabinet de GGD’s te hulp moet schieten. Verschillende experts uitten eerder hun twijfels over de enorme (en belangrijke) klus die op het bord van de GGD’s ligt. De GGD’s zelf zeggen versneld op te schalen. 

Aan het begin van de eerste golf in maart werd het bron- en contactonderzoek na enkele weken stopgezet. De aantallen waren te groot en al snel konden de GGD’s de bron van uitbraken niet meer herleiden. Zover is het nu nog niet, de GGD’s bellen nog uitgebreid met iedere nieuwe corona-­patiënt, maar een vergelijking met de huidige situatie is snel gemaakt. Want ook nu verliest Nederland langzaam maar zeker het zicht op het virus. Vorige week wisten de GGD’s bij 70 procent van de besmette personen de bron van de besmetting niet te achterhalen.

Het grote verschil tussen toen en nu is dat de GGD’s zich konden voorbereiden op een enorme drukte. Sinds 1 juni wordt iedereen met klachten gevraagd zich te laten testen en het was te verwachten dat het aantal besmettingen hierdoor weer zou oplopen, ­gecombineerd met versoepelende maatregelen van de regering, waardoor mensen elkaar meer zien. 

De GGD’s hebben lang volgehouden dat het goed zou komen. Volgens het opschalingsplan van de GGD voor de maanden juni tot en met september hebben de regionale GGD’s in elke maand ruim voldoende capaciteit beschikbaar om het bron- en contactonderzoek uit te voeren. Naast een foto van de lachende GGD-directeur Margreet de Graaf staat in vette letters: “Wij zijn voorbereid”.

Ook op andere plekken een stevige opmars

Rotterdam blijft de stad met de meeste besmettingen. Vrijdag kwamen er 83 bij. In totaal testte de GGD in Rotterdam deze week 619 personen positief. Vorige week was de toename nog 342, een stijging dus van 81 procent. In Amsterdam testte de GGD 74 nieuwe patiënten, wat het totaal voor deze week op 546 brengt. Vorige week kwamen er 262 nieuwe besmettingen bij. De toename is daarmee groter dan in Rotterdam; 108 procent.

Doordat de aandacht nu vooral uitgaat naar de grootste steden, wordt bijna vergeten dat in de rest van Nederland het virus ook bezig is aan een stevige opmars. Met het gemiddeld aantal besmettingen van de afgelopen vijf dagen als maatstaf heeft Bergen op Zoom relatief gezien het hoogste aantal besmette personen. Gouda volgt, en op plaats 3 komt Rotterdam. In de top 10 staan, behalve Amsterdam op plek 5, ook nog Schiedam, Gorinchem, Ouder-Amstel, IJsselstein, Rijswijk en Zwijndrecht.

Inmiddels blijkt dat de prognoses van de GGD’s veel te conservatief zijn geweest. De GGD dacht dagelijks tussen de 600 en 2400 bron- en contactonderzoeken te kunnen uitvoeren. Hoewel het aantal besmettingen binnen één etmaal nog maar één keer boven de 600 uitkwam, piept en kraakt de organisatie al. Een van de verklaringen hiervoor is dat een bron- en contactonderzoek niet de geschatte 5 uur kost, maar minimaal 12 uur.

Ondertussen wordt pijnlijk duidelijk dat de communicatie tussen het ministerie van volksgezondheid en de GGD’s bar en boos is. Tijdens de persconferentie donderdagavond zei minister Hugo de Jonge dat het goed komt bij de GGD’s. In zijn Kamerbrief van vrijdagochtend schreef De Jonge dat het door landelijke opschaling “lukt om het bron- en contactonderzoek zo snel mogelijk na ontvangst van een positieve uitslag op te starten”. Deze informatie bleek op de dag van schrijven al achterhaald.

De Jonge: beperkingen contactonderzoek tijdelijke situatie

De GGD’s in Amsterdam en Rotterdam werken hard aan uitbreiding van hun capaciteit voor bron- en contactonderzoek bij coronapatiënten. Dat besmette mensen zelf degenen bij wie zij in de buurt zijn geweest moeten waarschuwen, is “een tijdelijke situatie”, reageert zorgminister Hugo de Jonge vrijdagavond.

Er wordt gezocht naar oplossingen om het bron- en contactonderzoek “zo volledig mogelijk” te laten doorgaan. Voor risicogroepen geldt dat de GGD alle contactpersonen zelf blijft bellen, aldus De Jonge. “Alleen waar dit kan” krijgen mensen het verzoek dat zelf te regelen.

Ondertussen wordt gewerkt aan een verdubbeling van de landelijke pool van medewerkers die GGD’en waar het storm loopt kunnen bijstaan. Ook wordt gesproken met Defensie over het uitlenen van personeel. “Zo hopen we in korte tijd meer mensen beschikbaar te krijgen die het bron- en contactonderzoek kunnen uitvoeren.”


Lees ook:

Nederland dreigt zicht op het virus te verliezen

De druk op het kabinet neemt toe nu het coronavirus weer oplaait. Contactonderzoekers kunnen steeds vaker de bron van de besmetting niet terugvinden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden