Het verstrijken van de tijd

Het is alsof deze maanden zich in twee weken tijd hebben afgespeeld. Wat is er aan de hand met ons tijdsbesef?

null Beeld Nanne Meulendijks
Beeld Nanne Meulendijks

Maandag is de langste dag van het jaar, de dagen worden weer korter – maar wacht, het is al juni. Hoe kan dat?

“Ongelooflijk”, vindt muzikant en dichter Vincent Corjanus (26) het dat het alweer zomer is. “We zijn al op de helft van dit jaar. Het voelt alsof je er geen grip op hebt.” Dat maakt hem wel ‘melancholisch’. “Het zorgt ook voor inspiratie, ik maak graag liedjes over tijd.”

“Het lijkt wel alsof we een heel lange pauze hebben gehad”, vindt ook Nupur Kohli (31), die als arts en medisch adviseur bij een grote zorgverzekeraar werkt. “Ik ben echt verrast doordat het opeens lekker weer is.” Ook de versoepelingen doen iets met haar besef van tijd. “Ik weet nu even niet meer hoe ik mijn dag moet indelen. En na een dagje strand leek het alsof ik dagen bezig was geweest.”

Hoe meer we doen, hoe langzamer de tijd gaat

Dat mensen nu verrast worden door hoe rap de tijd is verstreken, is geen verrassing voor hoogleraar psychologie Douwe Draaisma van de Rijksuniversiteit Groningen. Hoe we tijd ervaren, hangt af van hoeveel variatie er in onze dagen zit, legt hij uit. “Hoe meer variatie er is in de dingen die je doet, hoe langzamer de tijd lijkt te verstrijken. Is er minder variatie dan lijken de dagen erg op elkaar en gaat de tijd voor je gevoel sneller.”

Kijk maar naar wat er met je tijdsbesef gebeurde tijdens de lockdown. “Toen mochten we minder, en maakten we minder verschillende dingen mee. Er waren ook heel weinig markeringen in de tijd, zoals verjaardagsfeestjes, begrafenissen of andere gebeurtenissen die je houvast geven in je herinnering. Door die combinatie lijkt het voor veel mensen alsof de lockdown veel korter heeft geduurd dan daadwerkelijk het geval was.”

Heeft de aanzwellende zomer nog iets te maken met het feit dat we nu verrast worden door de kalender? Indirect misschien, zegt Draaisma. “Ook dat heeft met variatie in het leven te maken. Met slecht weer onderneem je waarschijnlijk minder. Achteraf heb je dan het gevoel dat er heel weinig tijd is verstreken.”

Nieuwe stiptheid

Schrijver en filosoof Maarten Doorman heeft zelf gezien hoe corona het tijdsbesef verandert. “Ik ervaar nu bijvoorbeeld een nieuw soort stiptheid, door al die Zoom-meetings. Iedereen logt op de minuut precies in en is ook aan het einde meteen weer weg.”

Maar wat is tijd dan precies? Die vraag heeft al veel denkers beziggehouden. “Van Augustinus tot Martin Heidegger. En de Franse filosoof Henri Bergson legt in de jaren twintig uit dat er een onderscheid te maken valt tussen de tijd die je op de klok ziet en de tijd die je ervaart”, legt Doorman uit. “De tijd van de klok noemt hij mechanische tijd. De tijd die je ervaart duidt Bergson aan als ‘duur’ of durée.” Volgens Bergson kan deze tweedeling verklaren hoe we met tijd omgaan. Zo duiden we ons leven en hoe we ons ontwikkelen veel sneller in niet-omlijnde ‘periodes’ dan in kalenderjaren.

Ging de tijd misschien langzamer voor Bergson, die toch honderd jaar geleden leefde? Volgens Doorman is dat een generalisatie. “We hebben de neiging te doen alsof we steeds meer haast hebben. Maar daarbij romantiseren we, denk ik, het verleden; net alsof men toen alleen maar rustig thee zat te drinken. Het tegendeel is waar, denk ik: honderd jaar geleden stond men achter een drukke lopende band.”

Ongelijkheid

Je kunt wel zeggen dat er tussen groepen mensen een ongelijkheid bestaat in hoe ze tijd ervaren, zegt Tanja van der Lippe, hoogleraar sociologie aan de Universiteit Utrecht en auteur van het boek Waar blijft mijn tijd? “In theorie hebben we evenveel tijd, 24 uur per dag, maar in de praktijk valt dat tegen. Het kan zo zijn dat mensen feitelijk gezien even druk zijn, maar de een zich veel drukker voelt dan de ander.”

Kunnen we nog lering trekken uit de rustige lockdown over hoe we moeten omgaan met onze tijd? Dat wordt nog best ingewikkeld, zegt Van der Lippe. “In onze maatschappij geldt ‘het druk hebben’ nog steeds als een symbool van status. Je kunt er als individu wel voor kiezen om het anders te doen, maar het is echt een maatschappelijke kwestie. Als we het anders zouden willen, moeten we dat samen besluiten.”

Muzikant Vincent Corjanus gaat vandaag zijn fascinatie met tijd vereeuwigen. Hij laat een tatoeage zetten die gebaseerd is op het omslag van het album The dark side of the moon van Pink Floyd. “Het nummer Time dat op die plaat staat, gaat over een man die zijn hele leven heeft gewacht op het moment dat alles echt zou beginnen. Maar natuurlijk komt hij er aan het einde van de rit achter dat het leven allang van start was gegaan.” Dat, zegt Corjanus, is zijn ‘doemscenario’. “Ik wil liever alles uit de tijd halen wat erin zit.”

Lees ook:

Staan de roaring twenties van deze eeuw voor de deur?

In de jaren twintig van de vorige eeuw brak er onder jongeren een ware feestepidemie uit, die de wenkbrauwen van de gevestigde orde stevig deed fronsen. Kunnen we soortgelijke taferelen verwachten nu de wereld langzaam heropent?

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden