Inburgering

Het huidige inburgeringstelsel is een flop – maar het nieuwe wordt wéér uitgesteld

Minister Wouter Koolmees van sociale zaken en werkgelegenheid (D66)  Beeld ANP
Minister Wouter Koolmees van sociale zaken en werkgelegenheid (D66)Beeld ANP

De invoering van de nieuwe inburgeringswet laat opnieuw een half jaar op zich wachten. Gemeenten en vluchtelingenorganisaties maken zich zorgen over de grote groep inburgeraars die straks nog onder het oude stelsel valt.

De nieuwe inburgeringswet die op 1 juli volgend jaar zou ingaan, wordt in ieder geval een half jaar uitgesteld, zo maakte minister Koolmees van sociale zaken vorige week bekend. Tienduizenden nieuwkomers – in 2021 in ieder geval 27.000 statushouders, asielzoekers met een verblijfsvergunning – zullen daardoor moeten inburgeren in het oude stelsel. Wat betekent dat, en wat zou er voor deze groep mensen moeten gebeuren?

“Het huidige stelsel is echt een flop, daar is iedereen het over eens”, zegt Peter Heijkoop, wethouder van Dordrecht en de man die namens de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) met minister Wouter Koolmees van sociale zaken onderhandelt over de nieuwe wet. “Het uitstel is een enorme teleurstelling. We zijn erg bezorgd over nieuwe statushouders, die nu moeten instromen in een stelsel waarbij ze zich soms diep in de schulden moeten steken.”

Statushouders verdwalen nu in een administratief oerwoud

In de nieuwe inburgeringswet krijgen gemeenten de regie. Zij houden toezicht op de inburgering en betalen de kosten. Dat in tegenstelling tot het huidige stelsel, waarin statushouders de inburgering zelf moeten regelen en bekostigen. Dat gaat nogal eens mis, omdat statushouders soms taallessen inkopen bij frauderende taalbureaus, of verdwalen in een administratief oerwoud. Wanneer de inburgering niet op tijd gehaald wordt – binnen vijf jaar – volgen fikse boetes.

De nieuwe wet werd bijna unaniem aangenomen door de Tweede Kamer, en zou aanvankelijk op 1 januari 2021 in werking treden. Nu wordt het 1 januari 2022. De reden: vanwege corona hebben de instanties die bij de wet betrokken zijn – en dan vooral de Dienst Uitvoering Onderwijs – onvoldoende tijd om zich voor te bereiden. Of minister Koolmees extra maatregelen gaat nemen om de huidige groep inburgeraars tegemoet te komen is nog niet bekend. Daarover gaat de minister de komende maanden in gesprek met de betrokken partijen.

Ook VluchtelingenWerk maakt zich zorgen. “Als je op 31 december 2021 inburgeringsplichtig wordt, val je straks nog onder het oude mislukte systeem, dat is de wet”, zegt beleidsmedewerker Erna Lensink. “Ik zie daar zo gauw geen oplossing voor, want daarvoor moet de minister de wet aanpassen. Dat zal hij niet meer doen nu er verkiezingen aankomen.”

Sancties afschaffen

Wat kan de minister wel doen? Volgens Tamar de Waal van Stichting Civic, een organisatie die strijdt voor een beter inburgeringsbeleid, zou Koolmees de sancties die er nu nog staan op het niet halen van de inburgering af moeten schaffen. Ook eventuele schulden moeten worden kwijtgescholden. “Die sancties rusten op het idee van verwijtbaarheid, terwijl we het er al lang over eens zijn dat het niet zo werkt. Niemand, ook de minister niet, zegt nog iets positiefs over het huidige systeem.”

De Waal pleit daarnaast voor een positieve boodschap vanuit de overheid. “Nu hoor je niks over de gedupeerden. Het kabinet zou tegen hen moeten zeggen: ‘we zij nu eenmaal geconfronteerd met deze situatie, maar we gaan er alles aan doen om te zorgen dat uw leven in Nederland zo goed mogelijk start.’ Wees constructief, gericht op de toekomst.”

Gemeenten bieden extra scholing

Dat is extra belangrijk, zegt De Waal, omdat inburgeraars moeilijk van zich kunnen laten horen. “Ze hebben geen stemrecht, ze hebben vaak geen sterk netwerk, ze zullen niet snel procederen. Daarbij zijn ze ook nog eens impopulair bij een deel van de Nederlandse bevolking. Het is makkelijk om hen er bekaaid vanaf te laten komen.”

Gemeenten werken ondertussen zelf aan verbetering van de inburgering, voor zover dat mogelijk is. Veel gemeenten bieden al extra scholing, taallessen en stages, om voor te sorteren op de nieuwe wet, zegt Heijkoop. Hij hoopt dat de minister snel met extra geld over de brug zal komen om te zorgen dat dat door kan gaan. “Het kost veel, maar het levert maatschappelijk zo veel op.”

Lees ook:
Roc’s vrezen dat ze met inburgeringscursussen moeten stoppen

Inburgeraars konden tijdens de lockdown niet naar taalcursus. Roc’s liepen daardoor zoveel lesgeld mis, dat ze de tekorten niet meer kunnen opvangen.

Amsterdam wil ruim 4000 inburgeraars alsnog een goede start geven

Veel inburgeraars lopen vast in het systeem. Amsterdam gooit het stelsel daarom nu om, in afwachting van de nieuwe wet. Wethouder Marjolein Moorman: ‘Het systeem werkt niet.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden