Nationaal Hitteplan

Het hitteplan botst met de coronaregels

Mensen op het strand in Scheveningen in 2018.Beeld ANP

Als het weer een hete zomer wordt, krijgen vooral ouderen het moeilijk. Het Nationale Hitteplan druist in tegen de coronaregels.

De combinatie van een hittegolf en corona stelt Nederland voor nieuwe uitdagingen. Want de klimaatrecords blijven elkaar opvolgen, ook tijdens de lockdown. En bij zowel een hittegolf als bij corona lopen zwakkere groepen meer risico.

Daarom zou het Nationale Hitteplan moeten worden aangepast. Hoogleraar geriatrie aan het Radboudumc in Nijmegen Marcel Olde Rikkert schreef daarover een open brief samen met hoogleraar thermofysiologie Hein Daanen van de VU Amsterdam en Madeleen Helmer van het Klimaatverbond Nederland. Hij constateert namelijk dat de richtlijnen voor hitte en die voor corona niet met elkaar sporen. “Daarom moeten we nu bedenken hoe we een werkbare combinatie van richtlijnen kunnen opstellen. Je kunt mensen niet alles tegelijk vragen: in quarantaine gaan, binnen blijven, weinig bezoek ontvangen maar ook buiten verkoeling zoeken tegen de hitte. Mag iemand nu naar buiten? Wie mag er op bezoek komen?”

Elkaar monitoren

Olde Rikkert heeft zelf gezien hoe kwetsbare ouderen de afgelopen maanden aan spierkracht, conditie en eetlust hebben verloren doordat ze te veel stil zaten. “Hoe kun je voldoende actief blijven, als dat het belangrijkste is om weerbaar te blijven?” En wat moeten naasten en verzorgers doen? Neem het advies dat ouderen zich dagelijks moeten wegen om uitdroging in de gaten te houden. “Wie gaat hen daarbij helpen? Wie gaat met hen meedenken? Eigenlijk moet iedereen een groepje vertrouwelingen hebben om elkaar te monitoren, ook in vakantietijd.”

Ouderen zijn over het hoofd gezien. Neem het feit dat bij tachtigplussers de lichaamstemperatuur één tot twee graden lager kan zijn. “De thermostaat in de hersenen neemt minder goed waar, hart en spieren die verwarmen doen het minder goed, en het bloed stroomt minder snel waardoor de huid ook slechter voor verkoeling zorgt.” Het advies van het RIVM was opletten bij 38 graden lichaamstemperatuur. “Maar voor hoogbejaarden kan 37 graden al hoog zijn.” Ook zijn vrouwen kwetsbaarder omdat zij vaker chronische ziektes hebben. 

Een vrouw bezoekt haar man in verpleeghuis Honinghoeve van Stichting Waalboog. Beeld ANP

Een ander probleem zijn medicijnen die zich slecht laten combineren met hitte zoals plastabletten en psychofarmaca tegen depressie en psychose. Artsen en verpleeghuizen moeten daar kritisch naar kijken, zegt de hoogleraar. Thuis en in verpleeghuizen is het verstandig om een ruimte goed te isoleren en koel te houden, en de daginvulling daarop af te stemmen. Lauw of koud douchen is het devies, ook in verpleeghuizen.

Of airconditioning corona kan verspreiden is volgens Olde Rikkert nog niet afdoende onderzocht. Hij vindt het advies van het RIVM dat het niet schadelijk is voorbarig. “In ieder geval kunnen ventilatoren die ook wij normaliter bijplaatsen bij een hittegolf prachtig druppels virus verspreiden als iemand hoest.”

Realistische verwachting scheppen

Er is de laatste 20 jaar veel vooruitgang geboekt bij de bejegening van een patiënt bij kankerzorg en dementie. “Maar bij een nieuwe ziekte zie je dat de verworvenheden verbleken”, zegt Olde Rikkert. “Artsen moeten vaker praten en denken: Wie is deze persoon, wat is zijn geschiedenis? Een arts moet een realistische verwachting schetsen en rekening houden met de eindigheid van het leven. Palliatieve zorg moet er voor de hele familie zijn, niet voor één patiënt.”

Olde Rikkert hoort van patiënten en collega’s dat de strenge benadering en het isolement van ouderen tot veel verdriet en eenzaamheid hebben geleid. Hij vindt dat het coronabeleid tot nu toe ‘niet spoort met de zorg voor ouderen’. “De wens van de oudere moet centraal staan. Veel ouderen beseffen dat hun levensverwachting beperkt is. Daar hebben zij geen moeite mee. Als het afscheid maar op een goede manier gaat. Veel huisartsen en specialisten schieten juist nu in de modus van röntgenfoto’s maken en de ziekte bestrijden met als doel genezing.”

De proef met meer bezoek in 25 verpleeghuizen moet van Olde Rikkert veel sneller worden uitgevoerd: “Daar is iedereen aan toe. Er is veel maatschappelijke ontevredenheid.” Hij is heel trots dat het op zijn afdeling geriatrie in het Radboudumc is gelukt de hele coronaperiode elke patiënt één bezoeker per dag toe te staan: “Wij hebben heel kwetsbare patiënten. Maar er is bij ons toch geen uitbraak van corona geweest.”

Is het Outbreak Management Team (OMT) dat het kabinet adviseert te streng geweest voor ouderen? “Het was te veel op intensive care gespitst. Vanaf medio maart begonnen de verpleeghuizen moord en brand te schreeuwen om testen en beschermingsmiddelen. Het OMT had nadat de piek ging dalen, moeten gaan nadenken wat er wel mogelijk is. Er kan meer dan je denkt. Als we dit samen goed doen, zijn we ook beter klaar voor de vergrijzing die er aankomt.”

Lees ook:

‘Voer het isolement voor ouderen niet te ver door’

Het anderhalvemeterleven valt ouderen zwaar. Voer het isolement niet te ver door, adviseert gezondheidsexpert Julia van Weert.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden