Tbs-klinieken

Het hele tbs-systeem loopt vast

Beeld Brechtje Rood

Het tbs-systeem stagneert zowel aan de voor- als achterkant, valt op te maken uit nieuwe cijfers van het ministerie van justitie en veiligheid. Hoe is dat weer vlot te trekken?

Momenteel wachten 45 patiënten in de gevangenis op een plek in een tbs-kliniek. De rechter vindt dat zij behandeld moeten worden voordat ze veilig kunnen terugkeren in de maatschappij, maar de klinieken zitten vol. 

Ook aan de achterkant, dus de plek waar patiënten de kliniek weer verlaten, is het wachten geblazen. Wie klaar is met zijn behandeling in de kliniek, komt eerst nog in een vorm van begeleid wonen terecht. Maar er zijn niet genoeg plekken om ex-tbs’ers op te vangen. Dat resulteert er bijvoorbeeld in dat er in 2019 een stuk minder voorwaardelijke beëindigingen van de maatregel zijn geweest (74) tegenover het jaar ervoor (120), blijkt uit cijfers van het ministerie van justitie en veiligheid. 

En zo stokt het hele tbs-systeem. Met alle gevolgen van dien, zegt Hyacinthe van Bussel, voorzitter van TBS-Nederland. “De mensen die in de gevangenis zitten te wachten, hebben hun straf erop zitten en zijn klaar om behandeld te worden. Het is niet zo dat we in de Penitentiaire Inrichtingen helemaal niets doen, maar feitelijk begint een behandeling pas in de kliniek.” Duurt het wachten daarop te lang, dan hebben de patiënten recht op een schadevergoeding. 

Verspilling

Ook voor de mensen die klaar zijn met hun behandeling in de kliniek is het wachten zuur, ziet Job Knoester, als advocaat gespecialiseerd in tbs-zaken. “Als iemand een tbs-kliniek binnenkomt, dan begint men met therapieën. Als de behandelaren het dan veilig en verantwoord vinden, mag iemand gaan oefenen in de samenleving. Maar dan moet je die kans wel krijgen.”  In de wachtstand staan, levert frustraties op bij personeel en patiënt, erkent  Van Bussel. “En uiteindelijk is het ook gewoon verspilling van gemeenschapsgeld.”

Hoe het systeem weer vlot te trekken? Zowel het ministerie als Van Bussel en Knoester wijzen naar de gemeenten. “Er lijkt steeds minder tolerantie om deze patiënten op te nemen”, zegt Van Bussel, die naast voorzitter van TBS-Nederland ook directeur van kliniek De Rooyse Wissel in het Limburgse Oostrum is. 

Het Michael P.-effect

“Ik maak het ook mee dat ik met een gemeente in gesprek ga over een beschermde woonvorm voor patiënten, maar dat het draagvlak bij de gemeenteraad laag is en burgers in de omgeving protesteren. Mensen vinden veiligheid het allerbelangrijkste, en daarvoor is zo'n beschermde woonvorm belangrijk. Maar ze willen het niet bij hun in de buurt.” ‘Het Michael P.-effect’, noemt Knoester dat. “We willen geen tweede Michael P., hoor je burgemeesters zeggen.”

Datzelfde effect is ook aan de voorkant merkbaar. Sinds P., die na een eerder vergrijp tbs ontliep, in september 2017 een jonge vrouw uit Utrecht verkrachtte en doodde, is er door rechters vaker een tbs-maatregel met dwangverpleging opgelegd. Volgens cijfers van het ministerie in 2018 141 keer, tegenover 120 het jaar daarvoor. Knoester en Van Bussel geloven niet dat dat toeval is. Al lijkt het effect wel van korte duur: in 2019 is het aantal tbs-opleggingen weer gedaald. 

Voor de tbs-klinieken betekent het dus enerzijds meer patiënten de komende jaren (er zit wat vertraging in, omdat de meesten eerst een celstraf uitzitten voor de tbs-maatregel begint). Anderzijds zijn er door eerdere bezuinigingen juist klinieken zijn gesloten. Moet er niet gewoon weer een kliniek bijkomen, nu er te weinig plekken zijn?

Daarvoor is de stijging te klein, zegt Van Bussel. Liever plaatst zij wat bedden bij. 
“Het aantal opleggingen fluctueert altijd een beetje. Als het aantal patiënten straks daalt, zitten we dan weer met een lege kliniek.” 

Lees ook 

Adviesraad: tbs’ers zitten vaak te lang vast

De door- en uitstroom van tbs’ers moet beter, concludeert adviesraad RSJ. Het systeem kent allerlei knelpunten, waardoor tbs’ers soms eindeloos vastzitten

Tbs, de straf die geen straf mag heten

Over deze maatregel, terbeschikkingstelling, bestaan tal van misverstanden. Hoe zit het ook alweer?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden