Identiteit

Het geslacht verdwijnt van de ID-kaart: ‘Het effect is voor de minderheid levensgroot’

Een demonstrant houdt een transgendervlag omhoog tijdens een demonstratie in Berlijn voor gelijke rechten voor homo’s en transgenders.Beeld EPA

Het geslacht verdwijnt van de identiteitskaart. Dat helpt discriminatie tegengaan, maar schrapt ook een belangrijk onderdeel van iemands identiteit. Een jurist en ethicus reageren.

Binnen vijf jaar komen ‘M’ en ‘V’ niet meer voor op de Nederlandse identiteitskaart, om zo mensen tegemoet te komen die zich niet uitsluitend man of vrouw voelen. Het werd eens tijd, vindt Marjolein van den Brink, jurist aan de Universiteit Utrecht en expert sekseregistratie. Ethicus Theo Boer van de Protestantse Theologische Universiteit zet er vraagtekens bij: “Geslacht is een belangrijk onderdeel van iemands identiteit, óók voor de transgendergemeenschap.”

Het schrappen van de geslachtsaanduiding is een volgende stap in de ‘aanpak onnodige sekseregistratie’ – een belangrijke pijler van het huidige emancipatiebeleid. Zo verdween de geslachtsvermelding eerder al van het diploma, de stempas en de ov-chipkaart. Paspoorten houden voorlopig wel het kopje ‘geslacht’, omdat dit voor EU-burgers verplicht is. 

Het vermelden van ‘man’ of ‘vrouw’ is terug te leiden tot Napoleon. “Het was onderdeel van het bevolkingsregister. Toen gold er nog een dienstplicht voor jongens, en de heerser wilde natuurlijk weten op hoeveel soldaten hij kon rekenen”, zegt Van den Brink. Voor die tijd was het al van belang bij erfenissen, omdat een oudste zoon de familiebezittingen zou krijgen. “Je geslacht had toen nog grotere gevolgen voor de wet.”

‘Mensen zijn niet alleen in twee hokjes in te delen’

Die gegevens worden nog steeds gebruikt, aldus Van den Brink, zoals in het familierecht en voor onderzoeken naar mannen en vrouwen op de arbeidsmarkt. “Maar als je het idee loslaat dat er maar twee categorieën mens zijn, wordt het opeens een stuk complexer.” Een vrouw die als man door het leven gaat, maar biologisch vrouw blijft en een kind baart, wordt in het familierecht automatisch als moeder bestempeld. “Als er dan opeens een man op de stoep van het kinderdagverblijf staat, geeft dat voor die ouder problemen.”

Ook onderzoeken naar de maatschappelijke positie van mannen en vrouwen kunnen de werkelijke situatie versimpelen, zegt Van den Brink. “Iemands geslacht wordt de grootste gemene deler gemaakt. Daarmee ga je voorbij aan allerlei persoonskenmerken die iemands positie mede bepalen, zoals seksuele geaardheid, opleidingsniveau en afkomst. Mensen zijn niet alleen in twee hokjes in te delen.”

‘Overtrokken’, zo noemt Theo Boer het volledig schrappen van het geslacht op identiteitskaarten. “Geslacht is een belangrijke bouwsteen van je identiteit, net als je leeftijd en geboorteplaats.” Dat er meer is dan alleen man en vrouw, betekent volgens hem niet dat geslacht er niet toe doet. “Veel transgenders zijn juist heel trots op hun man- of vrouw-zijn na een ingrijpende geslachtsverandering, en willen dit graag door de overheid bevestigd zien.”

Naast ‘M’ en ‘V’ ook ‘X’

Boer wil vooropstellen dat het belangrijk is discriminatie uit te bannen. “Maar een onderscheid is per definitie beperkt. Dat er grensgevallen zijn, betekent niet dat het geslachtskenmerk dan maar volledig van tafel moet.”

Een derde optie ‘X’, naast ‘M’ en ‘V’, zou hij dan ook een betere oplossing vinden. Onder meer in Australië, Canada en India is die mogelijkheid er al. Ook in Nederland heeft een enkeling via de rechter een ‘X’ in het paspoort afgedwongen. 

Van den Brink: “Dat kan een oplossing zijn, maar je maakt mensen er ook extra kwetsbaar mee. In sommige landen loop je met een ‘X’ in je paspoort levensgevaar. Ook maak je het werkgevers makkelijker om daarop te discrimineren bij sollicitaties.”

Maar toch, het geslachtskenmerk weggummen gaat Boer te ver. “Natuurlijk, de meerderheid moet de ervaring van de minderheid respecteren. Maar het is ook een kwestie van proportie: ik vraag me af of je veel mensen blij maakt door het helemaal weg te halen.”

Voor Van den Brink is het antwoord op die vraag duidelijk. “Het gemis van dat tekentje is minimaal voor een hele grote groep, maar het effect is voor de minderheid levensgroot.”

Lees ook:

Waarom registreren we überhaupt nog of iemand een man of een vrouw is?

Volgens de rechtbank in Roermond is de tijd rijp voor de erkenning van een derde gender.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden