Een reiziger met een mondkapje op station Den Haag Centraal.

InterviewMondkapjes

Het gaat niet alleen om de wetenschap, het mondkapje is een overgangsritueel

Een reiziger met een mondkapje op station Den Haag Centraal. Beeld ANP

Deels op basis van het onderzoek van Marianne van der Sande besloot het Duitse RIVM tot verplichte mondkapjes in openbare gelegenheden. Zelf vindt de arts-epidemioloog dat niet nodig.

Meer dan tien jaar geleden liepen er mensen met theedoeken om hun mond door de gangen van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Niet omdat het riool kapot was of het anderszins stonk, maar omdat arts-epidemioloog Marianne van der Sande een onderzoek deed naar hoe goed verschillende soorten mondbedekking mensen beschermen tegen infecties.

Haar collega’s waren proefpersonen. De uitkomst: zelfs theedoeken beschermen een beetje, maar chirurgische maskers twee keer zo goed. Hoe meer inspanning iemand levert, hoe minder beschermend een mondkapje is. En sowieso gaat het vooral om bescherming van buiten naar binnen, dus voor druppeltjes in de lucht die van buiten jezelf komen.

Het was maar een klein onderzoek, zo’n zestig mensen deden mee. Waar het in Nederland in een la verdween, dook de naam Marianne van der Sande onlangs ineens op in de richtlijnen van het Robert Koch Instituut, het Duitse RIVM, als deel van het argument om mondkapjes te gebruiken in openbare gelegenheden. 

Moeten we volgens u in Nederland ook aan de mondkapjes?

“Ik zie daar momenteel geen noodzaak toe; er is geen wetenschappelijke consensus over. Er zijn wel meerdere onderzoeken, maar allemaal in proefopstellingen, net als ons eigen onderzoek dat werd gedaan op een kantoor, niet in de openbare ruimte. Nergens is nog in de praktijk aangetoond dat mondkapjes in het dagelijks leven werken om mensen te beschermen tegen ziekte door het influenza- of het coronavirus. Dat verschillende soorten maskers in een proefopstelling druppeltjes kunnen tegenhouden, betekent nog niet dat maskers in het gewone gebruik ook leiden tot minder ziekte.”

Aan de andere kant: alle beetjes helpen, toch?

“Dat is de houding van Duitsland en België. En theoretisch kan het kloppen. Maar ik ben zelf kritisch op het baat-het-niet-dan-schaadt-het-niet-argument. Het gebruik van een masker op een goede manier is best lastig, er ontsnapt vaak lucht, mensen hangen het aan de kapstok, gaan ermee wapperen of wassen het niet heet genoeg. Dat kan allemaal voor extra risico’s zorgen. Wat ik ook uit onze studie weet, is dat het best een opgave was om een masker consequent langdurig te dragen. Het is onwennig. Het jeukt. Dan zijn er nog de psychologische effecten: mensen kunnen zich onterecht beschermd voelen en daardoor minder noodzaak zien om afstand te houden.”

Als er zoveel kanttekeningen te maken zijn, waarom stellen allerlei landen maskers dan inmiddels toch verplicht?

“Ik vind dat ook fascinerend. Het gaat hier niet alleen om wetenschap, maar ook om politiek en maatschappij. Het zou kunnen dat beleidsmakers denken: in de overgang naar een normaal leven, is dit een acceptabele maatregel. Dan is het mondkapje een soort overgangsritueel. Er is vooralsnog geen wetenschappelijk bewijs, maar als mensen denken dat het werkt, stelt het gerust. Er is ook geen bewijs dat het niet werkt. Het kan dus wellicht een kleine bijdrage geven in het tegengaan van de verspreiding van het virus, maar het moet vooral niet in plaats van de anderhalve meter afstand komen.”

U werkt momenteel als hoofd van het departement volksgezondheid van het Instituut voor Tropische Geneeskunde in België. Daar zijn mondkapjes vanaf maandag verplicht in het openbaar vervoer. Draagt u er zelf al een?

“Nee, ik draag ze nog niet en heb er ook nog geen aangeschaft. Ik heb gehoord dat ze te koop zijn op het station, dus als ik deze week met de trein ga, dan moet ik er wel een aanschaffen …”

Lees ook: 

Allemaal een mondkapje op kan nuttig zijn

Als de tekorten zijn weggewerkt gaan mondkapjes naar verwachting wel degelijk een rol spelen bij het versoepelen van de lockdown.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden