Interview Bertus ten Caat

Het boerenprotest herinnert Bertus ten Caat aan de Vrije Boeren van boer Koekoek

1963, Hollandscheveld. Vrije Boeren, aanhangers van de Boerenpartij uit heel het land, proberen de ontruiming van een boerderij tegen te houden. Het publiek kijkt toe vanaf het dichtgevroren kanaal. Beeld ANP

Bertus ten Caat maakte in 1963 als elfjarige jongen de boerenopstand mee in Hollandscheveld en schreef daar een boek over. Het huidige protest komt hem bekend voor.

Er zijn natuurlijk ook verschillen, maar de overeenkomsten zijn sterk, dacht Bertus ten Caat toen hij de beelden zag van de tractoren die Den Haag vorige week onveilig maakten. Boeren die vanuit het niets in opstand komen tegen een overheid, die met technische maatregelen hun leven onmogelijk lijkt te maken.

Het was in 1963 precies zo in Hollandscheveld, zegt Ten Caat, die over deze crisis het boek ‘Opstand der braven’ schreef. Ten Caat is altijd in dit dorp blijven wonen, en is er nu de lokale historicus en tevens restaurateur van meubelen – op steenworp afstand van de ‘plaats delict’.

“In maart 1963 liep een al jaren slepend conflict tussen Hollandscheveldse boeren en het zogeheten Landbouwschap volledig uit de hand”, vertelt Ten Caat. “De ‘Vrije Boeren’ onder aanvoering van Hendrik Koekoek weigerden de heffingen van het schap te betalen, die daarom in 1961 hun boerderijen verkocht.”

Begin maart 1963 zouden die worden ontruimd. De Vrije Boeren lieten dat aanvankelijk niet gebeuren. Ze kwamen uit de rest van Nederland massaal naar Hollandscheveld, waar een enorme veldslag met de politie (te paard) volgde. 

Opkomst van boer Koekoek en zijn Boerenpartij 

Als elfjarige dwaalde Ten Caat rond op dit slagveld en zag hoe een van de ontruimde boerderijen in vlammen opging. Jaren later, in 1994, schreef hij die onuitwisbare herinneringen op in zijn boek, waarin hij ook de opkomst van boer Koekoek en zijn Boerenpartij vastlegde. Ook die beweging ziet hij nu weer.

De vermaledijde heffingen van het Landbouwschap hebben plaatsgemaakt voor de stikstofmaatregelen, maar de woede van een deel van de boeren doet hem erg aan de jaren zestig denken. “Ik zie dat ze enorm boos zijn en zich onmachtig voelen”, zegt Ten Caat. “Dan heb ik het vooral over de kleinere gangbare boeren, die vast zijn komen te zitten in het systeem.”

1963, Hollandscheveld. Een boerderij in Hollandscheveld wordt ontruimd. Onder gewapend geleide verlaat boer Hartman met zijn kinderen de boerderij. Beeld ANP

Destijds vormde de woede van de boeren jegens de overheid de voedingsbodem voor de Boerenpartij, die aanvankelijk met drie zetels in de Tweede Kamer kwam. “Maar binnen die rechtse Boerenpartij werd ontstonden al snel wat je nu LPF-achtige toestanden zou noemen, waarna de partij verbrokkelde en vooral het CDA de boerenstem weer binnenhaalde.”

‘Veel boeren worden niet gehinderd door enige vorm van kennis’

Hetzelfde zie je nu weer gebeuren, zegt Ten Caat. Enerzijds hangen de boeren aan de lippen van de extreem-rechtse Wilders (die in het verleden vóór de stikstofregels stemde) en Baudet (die tegen de Europese Unie is, die de boeren juist van ruime subsidies voorziet). “Dat is toch een vreemde gewaarwording. Ik wil niet zeggen dat boeren dom zijn, maar velen worden niet gehinderd door enige vorm van kennis.”

Ook staan er mensen op die de politiek willen beïnvloeden door er zelf aan deel te nemen. “Zo’n Caroline van der Plas hoorde ik gisteren op de radio, die het in de Tweede Kamer wil gaan opnemen voor de boeren. Opnieuw is daar die populistische insteek. Populisme als boerenbeleid, ik denk niet dat we het daarvan moeten hebben.”

 Daar zijn volgens hem de problemen veel te groot voor. “We hebben vooral een langetermijnvisie nodig. In mijn dorp Hollandscheveld waren vroeger zeven bakkers en twaalf kruideniers. Nu zijn er twee supermarkten. Zo'n omschakeling moeten de boeren ook maken.”

Lees ook:
Boer Koekoek was de eerste plattelandspopulist

De rechts-extremistische alt-right beweging zet voet op Nederlandse bodem. De vraag of die een gevaar kan vormen, beantwoordt Amerikanist Maarten Zwiers met een verwijzing naar boer Koekoek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden