Schatkist

Het beste recept om uit de economische crisis te komen? Niet bezuinigen, maar ook niet meer uitgeven

Het belastingplan 2021 op Prinsjesdag op het ministerie van Financiën. Beeld ANP
Het belastingplan 2021 op Prinsjesdag op het ministerie van Financiën.Beeld ANP

Niet bezuinigen de komende jaren. Maar ook niet meer uitgeven of de lasten verlagen. Dat is het beste recept om uit de economische crisis te komen, vinden topambtenaren.

Esther Lammers

De Studiegroep Begrotingsruimte, waarin de topambtenaren van het Rijk zitten, geven traditiegetrouw voorafgaand aan landelijke verkiezingen advies over de rijksfinanciën de komende vier jaar. Zo’n advies is in deze onzekere corona-tijd geen sinecure, want voorspellingen over de economische ontwikkeling zijn moeizaam te doen.

Volgens de studiegroep moet de overheid zich de komende jaren in ieder geval heel gedisciplineerd gaan houden aan de spelregels die ze bij de start van de regeerperiode maken over uitgaven en inkomsten. Hoe helderder de begrotingsafspraken worden nageleefd, des te groter is de kans dat we redelijk goed uit de crisis komen, vindt de studiegroep.

Geen advies over de staatsschuld

Dit betekent overigens nog steeds dat een nieuw kabinet politieke keuzes kan maken, en bijvoorbeeld meer aan koopkracht, woningbouw, duurzaamheid of defensie mag gaan uitgeven. Maar dat geld moet dan wel eerst worden weggehaald van andere begrotingsposten.

De topambtenaren vinden dat de politiek nu allereerst moet zorgen voor herstel van de economie, zoals het bevorderen van investeringen. Bij de vorige crisis besloot het kabinet al vrij snel in te zetten op verlaging van de staatsschuld. Dat beleid is volgens de ambtenaren, nu terugkijkend, duidelijk schadelijk geweest voor herstel van de economische groei.

De politiek hoeft zich voorlopig ook niet bezig te houden met de hoogte van de staatsschuld. Dat is niet nodig, omdat de huidige EU-spelregels ruimte biedt de staatsschuld tijdelijk te laten oplopen. De studiegroep geeft zelf dan ook geen advies hierover. Een discussie komt later nog wel aan de orde, zei de hoogste ambtenaar van financiën, secretaris-generaal Bas van den Dungen.

Advies: beperken groei zorguitgaven

De politiek zou wel veel helderder moeten maken hoeveel geld aan zorg, defensie of onderwijs wordt uitgegeven. Er is nu een beeld ontstaan dat er is bezuinigd op zorguitgaven, terwijl de overheid alleen de forse groei heeft proberen te beperken, stellen de ambtenaren. Feitelijk is echter tussen 2017 en 2021 11,5 miljard euro meer aan zorg uitgegeven, terwijl dat aan onderwijs in dezelfde periode 2 miljard en aan sociale zekerheid 3,9 miljard euro was.

Ze adviseren dringend de groei van de zorguitgaven in de komende kabinetsperiode te beperken. Dat kan bijvoorbeeld door een eind te maken aan de automatische budgetstijging als gevolg van kwaliteitsgroei in de zorg. Die koppeling is nu bij wet geregeld. Maar de politiek heeft er daardoor niets meer over te zeggen. Dat moet anders, vindt de werkgroep. “Omdat er anders steeds minder geld voor onderwijs of defensie overblijft. Het is aan de politiek om steeds een afweging te maken waaraan ze het geld wil uitgeven”, aldus Van den Dungen.

Lees ook:

Minister Hoekstra waarschuwt dat de crisis nog lang niet over is:

Volgens Hoekstra zal het aantal faillissementen en dus ook de werkloosheid de komende maanden fors gaan oplopen, zelfs ondanks het steunpakket.

De minister bestrijdt de corona-mist met een rookgordijn:

Nu de economische vooruitzichten gedomineerd worden door de gevolgen van de coronapandemie, is het voor de schatkistbewaarder meer dan ooit lastig om ramingen te maken over de verwachte inkomsten en uitgaven voor het volgende jaar en de periode erna.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden