Vluchtelingen

Het azc in Azelo zou nooit meer open gaan, maar toen kwam de Oekraïne-oorlog

Drone-opname van het  voormalige azc  in het Twentse buurtschap Azelo. Beeld Dirk de Graaf
Drone-opname van het voormalige azc in het Twentse buurtschap Azelo.Beeld Dirk de Graaf

Hoe de explosieve situatie rond het azc in het Twentse buurtschap Azelo meermaals ontplofte, er nooit maar dan ook nooit meer vluchtelingen opgevangen zouden worden, en er nu toch Oekraïners slapen.

Johan van Heerde

“Kan iemand van deze raad mij uitleggen wat het verschil is tussen Afghaanse vluchtelingen en Oekraïense vluchtelingen?” Het is 8 maart en de lokale lijsttrekkers in de gemeente Borne krijgen tijdens het grote slotdebat in het Kulturhus een kans om stemmen voor de gemeenteraadsverkiezingen binnen te halen.

Een week eerder heeft de Bornse gemeenteraad ingestemd met de opvang van Oekraïense vluchtelingen in een gebouw dat voorheen dienst deed als asielzoekerscentrum (azc). Maar die opvang is geen onderwerp tijdens het debat. Dit tot verbazing van inwoner Kees Feenstra, die de vraag stelt.

Hij is verbaasd omdat besluiten over het azc in de gemeente al jaren explosief zijn. Een halfjaar eerder schoof de raad nog resoluut een besluit over de opvang van Afghaanse evacués van tafel. Die avond in september maakten liefst twaalf inwoners van de gemeente in Twente gebruik van hun spreekrecht. Allen pleitten zij tegen de komst van Afghanen.

Al jaren strijd tegen opvang van asielzoekers

Een van die twaalf insprekers is Wim Jansen, secretaris van de stichting Gemeenschapsbelangen Azelo, die al jaren strijdt tegen de opvang van asielzoekers in het oude azc. Jansen is het ook niet eens met de komst van Oekraïners, maar hij doet nu geen poging die tegen te houden: “Vanwege het sentiment dat is ontstaan rond Oekraïense vluchtelingen”.

De eerste gezinnen uit Oekraïne hebben sinds deze week onderdak in het oude azc, een voormalig jongensinternaat van de fraters Maristen. Het terrein ligt enkele kilometers van het centrum van Borne tussen de weilanden van het dunbevolkte buurtschap Azelo. De naam van het internaat, Maria Mediatrix, staat nog steeds boven de deuren van het hoofdgebouw.

Jansen: “Begrijp me niet verkeerd, ik ben niet tegen hulp aan vluchtelingen in de gemeente en vind het vreselijk wat er in Oekraïne gebeurt, net als in Afghanistan. Maar tijdens decennialange opvang hier zijn de overheid en het Coa (Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers) onbetrouwbaar gebleken. Daarnaast is Azelo een buurtschap zonder voorzieningen, de locatie is verouderd en niet meer geschikt.”

Opvang gaat terug tot 1993

Opvang van asielzoekers gaat in Azelo terug tot 1993. Een kleine twintig jaar leven vluchtelingen uit bijvoorbeeld Joegoslavië, Rwanda, Iran en Irak in redelijke harmonie met de buurtbewoners in het oude internaat in Azelo. Ze zijn goed herkenbaar: de hele dag door lopen of fietsen asielzoekers in groepjes de route naar Borne, waar ze boodschappen doen of sporten.

Jansen: “Er was een soort status quo, maar er waren wel incidenten. Hangjongeren die overlast gaven op straat. Meisjes die werden lastiggevallen. Ik heb me ook wel eens onveilig gevoeld op de fiets terug naar huis.”

De eerste barstjes in de opvang ontstaan in 2009, niet door verzet van buurtbewoners tegen asielzoekers, maar omdat het Coa besluit dat de opvanglocatie volledig vernieuwd moet worden. Een groot deel van de locatie verkeert namelijk in ‘deplorabele’ staat.

Buurtbewoners in Azelo verzetten zich tegen nieuwbouw, maar tot hun frustratie gaat de gemeente akkoord. Gebouwen worden ontworpen, maar op het laatste moment gaat het hele plan niet door en in 2012 sluit het Coa het azc. Volgens het Coa vanwege extra eisen van de gemeente, maar de sluiting valt ook samen met bezuinigingen bij het bestuursorgaan.

Nood breekt wet, beargumenteert het Coa

In weerwil van de deplorabele staat van het azc wordt het in 2014 en in 2018 opnieuw in gebruik genomen. Nood breekt wet, beargumenteert het Coa.

De heropening in 2018 legt de kiem voor het wantrouwen van inwoners in de gemeente over asielopvang, zegt het ervaren SP-raadslid Mieke Visser. In 2017 zet het Coa namelijk zwart-op-wit dat het gebouw nooit meer zal worden gebruikt om asielzoekers te huisvesten. “Toen is nagelaten meteen te zoeken naar alternatieve locaties, waardoor steeds weer discussie ontstond over het centrum in Azelo”, aldus Visser.

De gemeente koopt in 2019 het oude internaat in Azelo van het Coa, zodat de wethouder ‘keihard’ kan toezeggen dat hier nooit meer vluchtelingen worden opgevangen. Zelfs wordt gespeeld met het idee de gebouwen te slopen, om zo te voorkomen dat er ooit nog asielzoekers in komen.

Twee keer gaat de gemeente door het stof

Intussen ontploft de explosieve kwestie twee keer. Zowel in het najaar van 2020 als 2021 wil het Bornse gemeentebestuur het azc toch heropenen om het Coa te helpen. Twee keer verzuimt het gemeentebestuur goed te communiceren met omwonenden en de raad. Twee keer stuiten de plannen op veel verzet, tot en met de twaalf insprekers die zich uitspreken tegen de komst van Afghaanse evacués. Twee keer blijft het azc dicht en gaat de gemeente door het stof.

Dat het oude azc nu toch is heropend voor Oekraïners zal bij het Coa (dat niet verantwoordelijk is voor Oekraïense vluchtelingen) met gemengde gevoelens zijn ontvangen. De organisatie zoekt met man en macht naar extra plekken voor asielzoekers, maar moet de locatie in Azelo definitief wegstrepen.

Waarom Oekraïners wel? Drie partijen mogen tijdens het grote slotdebat op 8 maart kort antwoord geven op de vraag van bewoner Kees Feenstra. “Dit zijn onze buren, dit zijn moeders met kinderen, dit voelt anders”, zegt CDA-fractievoorzitter Bo ter Braak. Dat vindt VVD-voorman Leo Graafhuis ook, die tevens zegt voor opvang in de regio te zijn.

Tom Verreussel (D66) heeft een andere kijk: “We hadden een morele verplichting om Afghanen te helpen, net als nu bij Oekraïners. Voor mij jeukt dit heel erg.”

Lees ook:
Gemeenten blijven hopen dat een ander de crisis in de asielopvang wel oplost

Om de crisis op te lossen in de asielopvang lijken te veel gemeenten te hopen dat een ander wel over de brug komt. Ook nu de opvang in Ter Apel volgens hulporganisaties door een humanitaire ondergrens dreigt te zakken.

Gemeentes krijgen veel telefoontjes van ‘spijtgastgezinnen’

Gastgezinnen wijzen hun Oekraïense vluchtelingen toch de deur. De opvang valt hen zwaarder dan gedacht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden