Taxichauffeur en autoliefhebber Hennie Westbroek.

Cursus leefplezier Werken

Hennie werkt door, als taxichauffeur

Taxichauffeur en autoliefhebber Hennie Westbroek. Beeld Roos Pierson

Hoe houden young elderly persons (yep’s) hun leven vitaal en zinvol? Gewoon doorwerken helpt, betaald of onbetaald. Als je daar maar vrijwillig voor kiest.

Still not dead yet! De titel van de wereldtour van Phil Collins liegt er niet om. Het is zijn antwoord op de criticasters die stelden dat Collins (68) beter met pensioen kan gaan. Maar daar moet hij niet aan denken. In juni zong hij voor 50.000 mensen in het uitverkochte Nijmeegse Goffert-stadion ‘Another Day in Paradise’, met dezelfde timbre en zuiverheid als twintig jaar geleden. Dat hij als een oude man met stok het podium op is komen strompelen, ligt niet aan zijn leeftijd maar aan een val in de badkamer die twee jaar geleden zijn rug beschadigde. Maar pijnlijk of niet: Collins zingt door.

De voormalig bandleider van Genesis is een zogenoemde doorstarter. Net als ongeveer een kwart van de Nederlanders werkt Collins ook na het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd gewoon door. Collins in zijn oorspronkelijke vak, anderen gaan iets totaal anders doen, al dan niet in deeltijd.

Prijsvraag: Oud, daar moet een beter woord voor zijn

We worden als baby geboren, dan worden we peuter, kleuter, tiener, puber. Zodra we volwassen zijn, worden we naar kleur ingedeeld: we zijn bakfietsmoeder, laagopgeleide, conservatief, populist. Zijn we de 65 gepasseerd, dan lijken al die verschillen verdwenen en duidt men ons aan met één woord: oud. Of, eufemistisch, met senior of 65-plusser. En dat blijven we decennialang, tot onze dood.

Kortom: het huidige vocabulaire doet de ‘jongere oudere’ ernstig tekort. De nieuwe derde levensfase vaagt om nieuwe woorden. De redactie van Trouw bedacht de young elderly person (yep), maar er moeten mooiere woorden zijn. Heeft u een suggestie? Stuur uw taal-idee naar yep@trouw.nl, en een jury met columnist Nelleke Noordervliet, presentator van radioprogramma ‘De Taalstraat’ Frits Spits, taaldeskundige Ton den Boon en Pieter Hilhorst van de Raad voor de Volksgezondheid en Samenleving (RVS) beloont in oktober de winnaars.

Misschien iets minder spectaculair dan Collins, maar Hennie Westbroek uit Zeist is er ook zo een. Tot zijn 58ste werkte hij als rechercheur bij de Fiod, en toen zat hij na een prepensioenregeling opeens thuis. “Ik had destijds met mijn vrouw plannen om met de caravan op pad te gaan, maar omdat zij hartproblemen kreeg, was dat geen optie meer.”

‘Op weg naar een chemokuur, wil je je verhaal kwijt’

Toen autoliefhebber Westbroek (hij heeft onder een zeil een gerestaureerde Renault Dauphine staan uit de jaren zestig) wat later na een carnavalsavond in een taxi stapte, dacht hij: dít vind ik leuk en volgens mij heb ik er de humor ook voor. Sindsdien is hij taxichauffeur. Westbroek is inmiddels 76. 

“Ik doe geen nachtdiensten hoor en sta ook niet bij het station. Maar ik ben op afroep beschikbaar voor een lange rit naar Schiphol of naar het ziekenhuis.” Vooral die medische ritten liggen hem goed. “De mensen vragen speciaal naar mij als ze een rit bestellen. Ik noem ze verhaalklanten. Als je op weg moet naar een chemokuur, wil je je verhaal kwijt, en dat doen ze het liefst bij een oudere chauffeur. Mijn ritten durf ik best troostend te noemen.”

Beeld Roos Pierson

Ze leveren ook Westbroek iets op. Hij vindt autorijden gewoon leuk, zeker in de Mercedes van zijn baas. “Maar ik voel dat het belangrijk is om na je pensioen zoveel mogelijk door te leven. Werk geeft structuur. En dat ik ook iets kan betekenen voor een ander, geeft me een goed gevoel. Je doet er toe.” Mochten zijn klanten ondanks de behandeling overlijden, dan is Westbroek op de begrafenis voor een laatste groet. “Dat hoort erbij, zo voel ik dat.”

Beeld Louman & Friso

Je hoeft maar te bellen en ze komen opdraven

Uit het onderzoek ‘De yep van tegenwoordig’ dat I&O Research voor Trouw uitvoerde, blijkt dat ruim de helft van de 55-plussers absoluut niet wil doorwerken na het pensioen. Zo’n 17 procent wil dat wel, en ruim een kwart twijfelt nog. Toch begint langzaam maar zeker in Nederland een ware markt te ontstaan voor oudere werknemers die na hun pensioen doorgaan in hun eigen vak of iets geheel anders willen doen. Al is het maar op afroep. Uitzendbureaus met klinkende namen als ‘Ervaren jaren’, ‘Oudvit’, ‘Autoreset’, en ‘Seniorexpert’ maken reclame voor loyale, ervaren en relatief goedkope werknemers die heel flexibel zijn. Je hoeft maar te bellen en ze komen opdraven.

Tip van taxichauffeur Hennie Westbroek

Werken is leuk, maar hou ‘t vrijblijvend

“Je hoeft niets, maar kijk na je pensioen of er wat aardigs op je pad komt. Ik ben tegen mijn werk als taxichauffeur aangelopen en zo hebben we allemaal wel iets wat ons interesseert. Af en toe werken doorbreekt de sleur, je ontmoet mensen die je inspireren en als je bent weggeweest is het ook weer fijn om thuis te zijn. Je doet je vrouw er ook een plezier mee.”

Het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (Nidi) deed tussen 2001 en 2011 onderzoek onder 1300 ouderen die met (vervroegd) pensioen gingen. De conclusies zijn iets gedateerd, omdat er toen nog sprake was van vervroegde uittreding; ouderen werken nu langer door en hun levensverwachting is in de tussentijd alleen maar toegenomen. Maar de meeste doorstarters (80 procent) toentertijd hadden voor hun pensionering een voltijds functie, na de pensionering werkte de helft 16 uur per week of minder, tegen een veel lager uurloon dan voorheen. 

Beeld Louman & Friso

Vooral hoogopgeleiden starten door, blijkt ook uit het Trouw-onderzoek. Tegen de verveling en voor het geld, de sociale contacten en omdat ze het  leuk vinden. Net als taxichauffeur Westbroek.

Werken de hel, pensioen de hemel

Hoogleraar Rudi Westendorp van het Center for Healthy Aging (centrum voor gezond ouder-worden) in Kopenhagen is groot voorstander van een flexibele pensioenleeftijd en doorwerken op latere leeftijd. Het geeft niet alleen structuur, maar daagt ook uit en prikkelt creativiteit. Kortom, wie vitaal wil blijven en langer gezond, moet op een of andere manier aan het werk blijven.

In Denemarken gebeurt dat op veel grotere schaal dan in Nederland, zegt hij. “In Nederland praten we elkaar aan dat werken de hel is en pensioen de hemel. Mensen tellen de dagen af tot het pensioen. In Denemarken is die mindset totaal veranderd”, zegt hij. 

Beeld Roos Pierson

De cijfers: in 2002 werkte daar nog maar 10 procent van de 67-plussers, terwijl 29 procent al voor z’n zestigste met pensioen ging. In 2017 is het aantal werkende 67-plussers bijna verdubbeld (19 procent) en is het aantal zestigers dat stopt afgenomen tot 12 procent. Tegelijkertijd nam het aantal mensen dat wegens gezondheidsklachten eerder met werken moest stoppen, af van 36 naar 23 procent. Westendorp: “Ga eens met mensen praten over hun werk. Een aantal baalt, maar voor velen is werken hun leven. Het moet daarom niet gaan over die éne pensioenleeftijd, het draait erom dat we met de juíste leeftijd met pensioen gaan. Nu komt het pensioen voor sommigen te laat, voor anderen te vroeg. Die one-size-fits-all-tactiek moet van tafel.”

Toch leidden pensioen- en arbeidsmarkthervormingen ook in Nederland tot een, weliswaar gedwongen, hogere arbeidsparticipatie van ouderen. Tien jaar geleden was in Nederland maar 22 procent van de werknemers 65 jaar of ouder op het moment van pensionering. In 2017 was 62 procent tenminste 65 jaar oud.

Er zíjn generatiepacten, maar niet iedereen benut ze

En die ontwikkeling zet door, zegt hoogleraar pensioensociologie Kène Henkens van de Rijksuniversiteit Groningen, ook verbonden aan eerder genoemd demografisch instituut Nidi. “De pensioendatum ademt mee met de levensduur. De cultuur van vervroegd uittreden is voorbij”, zegt hij. Ook Henkens vindt dat rond de pensioendatum meer flexibiliteit op zijn plaats is, zodat mensen ervoor kunnen kiezen eerder af te bouwen of langer door te werken, maar dat is beslist geen sinecure. “Er bestaan in allerlei branches generatiepacten die dat mogelijk maken, maar de praktijk wijst uit dat die vooral worden benut door hoger opgeleiden, en minder door de mensen met zwaar werk. De regelingen komen dus niet ten goede aan de mensen voor wie ze vooral bedoeld zijn.”

Tip van pensioensocioloog Kène Henkens

Neem de regie over je pensioen

“Het pensioen was in het verleden zo goed geregeld, dat het voor veel mensen een ver-van-mijn-bed-show bleef, totdat ze 60 werden. Maar die tijd is voorbij. We moeten werken aan een groter pensioenbewustzijn. Zorg dat je zelf de regie houdt en je kunt niet vroeg genoeg beginnen met de voorbereiding. Welke AOW-leeftijd zal voor mij gelden? Heb ik een goed pensioen via mijn werkgevers, of moet ik dat zelf regelen? In de VS leren ze vaak al op high school: wat is jouw situatie straks, welke regelingen zijn er, en wat betekent jouw loopbaanontwikkeling voor je leven rond je pensioen? Je kunt straks niet meer zeggen: overheid, dit wist ik niet. Die overheid gaat er immers vanuit dat mensen zichzelf informeren.”

Henkens doet onderzoek naar wat mensen weerhoudt om gebruik te maken van een deeltijdpensioenregeling. “Je zou denken dat ze die te duur vinden, maar niets is minder waar. Voor veel mensen blijkt dat deeltijd heel moeilijk is te combineren met de functie die ze hebben. Die kunnen ze niet in drie dagen doen en al zou dat wel gaan dan nemen de collega’s ze niet langer serieus.” Zie dan maar eens die harde pensioendatum om te toveren in een zachte landing. Toch wenst 57 procent van de ondervraagden in het Trouw-onderzoek zo’n zachte landing.

Hoewel hij het pleidooi van Westendorp voor langer doorwerken onderschrijft - dat is immers goed voor het welzijn van de mens - plaatst Henkens er ook kanttekeningen bij. “Doorwerken is goed voor een beperkte minderheid. Ruwweg 10 procent van de mensen wil graag door in de huidige functie.” Dat wil volgens hem niet zeggen dat de rest zich niet nuttig maakt of geen zinvol leven leidt. “Ze doen vrijwilligerswerk of verlenen mantelzorg. Het idee dat alleen de betaalde arbeidsmarkt uitkomst biedt, is een beetje beperkt.”

Het Nidi heeft sinds enkele jaren een pensioenpanel met 7000 werkzame ouderen, die het volgt op weg naar hun pensioen. Opvallend is dat, terwijl het debat wordt gedomineerd door het thema langer doorwerken, de meeste mensen 63 jaar noemen als de gewenste pensioenleeftijd. Op de vraag hoe zij naar hun pensioen kijken, geeft de helft van de ondervragen als eerste reflex het antwoord: ‘niet meer hoeven werken’. Daarna komt ‘nieuwe levensfase’. Dat ligt mijlenver af van de utopie van Rudi Westendorp.

Al het geschuif met de pensioengrens voedt de onduidelijkheid

Dat komt, meent Henkens, omdat veel mensen het pensioenbeleid erg onduidelijk vinden. Er is veel met de pensioengrens geschoven, en dat voedt de onzekerheid of ze het wel volhouden tot hun pensioen. “Die zorgen leven heel breed. Dat heeft ermee te maken dat veel mensen van boven de zestig meerdere chronische klachten hebben. Ze hebben reumatische artritis, slaapproblemen, hart- en vaatziekten. Dat zijn geen aandoeningen die hun werk belemmeren, maar de mensen voelen wel dat ze kwetsbaar worden.” Is er straks nog tijd om van het pensioen te geníeten?

Bovendien worden ouderen in de staart van hun loopbaan geconfronteerd met reorganisaties en sturende managers, zegt Henkens, terwijl ze ook mee moeten in de snelle veranderingen die technologische ontwikkelingen met zich meebrengen. “Werk is een soort topsport geworden, die gepaard gaat met hoge druk en stress en die je moet combineren met de mantelzorg thuis. Dus als je daarvan bevrijd kunt worden...”

Voor de 76-jarige taxichauffeur Hennie Westbroek wacht zo een ritje naar Schiphol, en hij raadt iedereen aan lekker bezig te blijven, maar vooral vrijwillig. “Doe wat op je pad komt en plan vooral niet te veel. Mijn broer zat altijd vol voornemens. Maar die kreeg op z’n zestigste kanker en overleed.”

Een cursus leefplezier

Op Trouw.nl/yep vindt u alle uitkomsten van ‘De yep van tegenwoordig’, het onderzoek onder 55- tot 75-jarigen dat I&O Research deed in opdracht van Trouw. U kunt er de test doen: wat voor een yep bent u? Ook vindt u er onze podcast met Hans Marijnissen en Marten van de Wier, de makers van de cursus leefplezier. Die zesdelige cursus wijst u de weg naar een lang en gelukkig leven. Dit is aflevering 3.

1 Hoe zorgen we voor onszelf? 
2 Hoe gaan we wonen? 
3 Blijven we werken? 
4
Hoe gaan we dit betalen? Woensdag 25 september
5 Hoe houden we interessante vrienden? Vrijdag 27 september
6 Hoe blijven we zinvol? Woensdag 2 oktober

Lees ook:

Vitale ouderen weigeren zich voor te bereiden op de zorg die ze later nodig hebben

De nieuwe generatie ouderen is onvoorbereid op de levensfase waarin zij afhankelijk worden van zorg. Hoewel de overheid zich steeds verder terugtrekt en de personeelstekorten in de zorg fors toenemen, gaat een grote meerderheid ervan uit dat de staat zich straks over hen ontfermt – ten onrechte.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden