De Spiekeriek wordt vastgezet in zijn speciale voetstuk zodat hij vanaf volgende week van dorp naar dorp kan reizen.

ReportageGemeenteraad

Helende eik is geheim wapen van Drentse Aa en Hunze. ‘We zijn langs het randje van een volksopstand gegaan’

De Spiekeriek wordt vastgezet in zijn speciale voetstuk zodat hij vanaf volgende week van dorp naar dorp kan reizen.Beeld Reyer Boxem

Eeuwen geleden werden in Drenthe helende bomen al ingezet tegen lokale kwalen. Nu kunnen inwoners van Aa en Hunze hun wensen voor de lokale politiek spijkeren aan een Spieker-iek, een speciaal geprepareerde eik.

Wilma van Meteren

De Saksen kenden de Spieker-iek al helende krachten toe. Hun nakomelingen in de raad en het college van Aa en Hunze doen nu een beroep op de aloude eik bij een actuele kwaal: het verlies aan vertrouwen van burgers in de landelijke politiek en overheid. Geen bord met partijposters, maar een oud gebruik wordt ingezet bij de komende gemeenteraadsverkiezingen.

Op deze manier hoopt de gemeente het gat tussen politiek en burger te dichten, vertelt raadslid (D66) en beeldend kunstenaar Arie Fonk. Hij kwam met het idee om terug te grijpen op de Spieker-iek als onorthodox communicatiemiddel. Kiezers kunnen hun wensen en vragen op de boom spijkeren of hun briefjes in de kloven stoppen. De raad en de burgemeester en wethouders (B en W) hebben zich verplicht tot antwoorden.

Fonk vond de van ouderdom gestorven eik in het beekdal van de Drentse Aa. De boom heeft een zijtak die een speciaal gemaakte hamer en het bakje spijkers kan dragen. Als Spieker-iek reist hij de komende weken langs de 35 dorpen en 18 andere woonplaatsen om wensen van kiezers in de gemeente te verzamelen. Fonk hoopt vooral ook te horen van ‘stille’ Drenten die zich niet zo snel in het openbaar uitspreken.

null Beeld reyer boxem
Beeld reyer boxem

Burgemeester Anno Wietze Hiemstra denkt dat ‘dit simpele idee in een historische context’ kiezers aanspreekt om nog meer van zich te laten horen. De band die de gemeente met de inwoners van haar 35 dorpen heeft is al sterk. “We zijn van samenwerken, onze gemeenteraad gaat niet rollebollend over straat. Op de lange kieslijsten van de zes partijen die meedoen staat altijd wel een kandidaat die dorpelingen persoonlijk kennen. We zijn makkelijk aanspreekbaar en onze gemeente is een van de gebieden waar je het beste kunt wonen en leven.”

Spanningen van buitenaf

Toch erkent Hiemstra dat het negatieve landelijke beeld op de lokale politiek kan afstralen. “Van buitenaf komen de spanningen binnen. Het huidige speelveld zet gemeenteraden voor het blok omdat keuzes vanuit het Rijk worden opgelegd waarover ze niets te zeggen te hebben, zoals een groot windmolenpark dat wordt neergeplempt.”

Het zou iets zeggen over de kracht van de lokale democratie als Aa en Hunze met het op een na hoogste opkomstpercentage in Drenthe ‘aan de goede kant van de streep blijft’. Dat lag tot nu toe steeds ver boven het landelijk gemiddelde.

null Beeld Bart Friso
Beeld Bart Friso

Maar de verslechterde relatie tussen de landelijke politiek en burgers zou zomaar lokaal zijn weerslag kunnen krijgen, vreest Fonk. “Veel van wat in Den Haag werd beslist, had hier zijn weerslag.” Hij beschrijft het als een Haagse wals die over Aa en Hunze ging. Zo heeft de gaswinning ook Drentse dorpen beschadigd en wachten bewoners nog steeds op vergoeding.

Daarbij kwam het windpark: de gemeenteraad was faliekant tegen, maar werd buitenspel gezet. “We waren niet eens een gesprekspartner.” De windturbines bleken bovendien hoger dan de Groningse Martinitoren. De discussie daarover heeft lokale gemeenschappen uit elkaar geslagen, zegt Fonk. “We zijn langs het randje van een volksopstand gegaan.”

En nu krijgen de boeren grootschalige veranderingen op zich af en moet hun veestapel inkrimpen. “Ondertussen doen bollentelers van elders uit het land hier hun intrede met bestrijdingsmiddelen. Dat kan dan weer wel.”

Gelukkig zijn er ook lichtpuntjes. Bij Fonks partij melden zich veel jonge mensen die de lokale politiek in willen. “Met elkaar maken we de samenleving. Wij kunnen en willen niet zonder boeren die deze streek al zo lang vormgeven en bebouwen. We laten hen niet stikken.”

De Spieker-iek als ‘heilzame boom’

Bij het huis van kunstenaar en raadslid Arie Fonk in Rolde lijken grote en kleinere zwerfkeien aangespoeld. In de achtertuin worden gedraaide takken uit omliggende bossen tot wandelstokken verwerkt, alle herders in de omgeving zijn ermee uitgerust. Fonk roemt de magie van de geschiedenis en de natuur in dit deel van Drenthe, met de oude nederzettingen en twaalf hunebedden. Diezelfde magie inspireerde hem inspireerde voor de Spieker-iek.

Vroeger zouden sommige bomen zich hebben bevonden op kruisingen van Leylijnen - een soort energiebanen die als lijnen door het landschap zouden lopen, en die door wichelroedelopers werden gevonden en gevolgd. Op zulke kruisingen werden hunebedden en kerken gebouwd, maar er groeiden ook bomen met bepaalde krachten. Elk had zijn specialisme: hulp bij de oogst, bevorderen van vruchtbaarheid of geluk, of - zoals bij de breukenboom van Yde - het verhelpen van liesbreuken.

Boeren in de knel

Zo voelt boerin Alie Jobing in Grolloo het ook. “We hebben de burgers niet tegen ons, maar de politiek, heel frustrerend.” Met een melktap en de verkoop van aardappels en andere producten zoekt ze sinds twee jaar bewust het contact. Het maakt zichtbaar wat zij en haar man doen.

Velen, ook in de landelijke politiek, hebben volgens haar geen idee van de dagelijkse gang van zaken in boerenbedrijven en welke regels ze opgelegd krijgen. Waarom worden vooral boeren aangesproken als het om stikstof gaat, en kunnen Schiphol en de Jumbo in Beilen zonder vergunning gewoon door?

null Beeld Reyer Boxem
Beeld Reyer Boxem

Ondanks haar teleurstelling in de landelijke politiek gaat Jobing op 16 maart stemmen bij de gemeenteraadsverkiezingen. “Met roepen aan de zijlijn bereik je niets.” De keuze is lastig. Als BBB, de Boerburgerbeweging, meedeed, dan wist ze het wel. “Eindelijk weer een partij die voor ons opkomt.” Voor de Spieker-iek heeft ze ook een wens: “Een goede toekomst voor de landbouw, met begrip”. Zodat straks de vierde generatie het bedrijf van haar en haar man kan voortzetten.

De gemeente wacht af welke wensen alle andere bewoners aan de boom gaan spijkeren. Bewoners namen daar op RTV Drenthe al een voorschot op. Op het gebied van wonen willen ze ‘dat jongeren in de gemeente kunnen blijven’, en voor de economie hopen ze ‘dat die weer gaat draaien’. Ook over de leefbaarheid en veiligheid in hun gemeente hebben ze wensen: “Het dorp kan nu affikken zonder dat een agent komt.”

Lees ook:

Hoe krijgt de gemeente het vertrouwen van de kiezer terug?

Aan de vooravond van de gemeenteraadsverkiezingen is het vertrouwen in de lokale politiek laag. Kunnen gemeenteraadsleden, wethouders en burgemeesters iets doen om dat te verbeteren?

Vertrouwen in de lokale overheid het sterkst gedaald aan de randen van Nederland

Aan de vooravond van de gemeenteraadsverkiezingen is het vertrouwen van burgers in hun lokale overheid laag. De regionale verschillen zijn echter groot, blijkt uit een analyse van Kieskompas.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden