Brief Halsema

Halsema betuigt spijt: is dat genoeg?

Burgemeester Femke Halsema in gesprek met een politieagente tijdens het protest op de Dam. Beeld ANP

In een brief aan de gemeenteraard bekent burgemeester Femke Halsema schuld. Tijdens een pandemie is vijfduizend betogers veel te veel.  De politie stelt een intern onderzoek in. 

De Amsterdamse burgemeester steekt de hand in eigen boezem. Ook Femke Halsema vond het pijnlijk om te zien hoe dicht de pakweg vijfduizend demonstranten maandagavond op elkaar stonden, schrijft ze in een feitenrelaas dat ze naar de gemeenteraad stuurde. Het was te druk op de hoofdstedelijke Dam. Ruiterlijk erkent ze dat ze voor en tijdens het protest van beweging BlackLivesMatterNL fouten heeft gemaakt.

Halsema concludeert dat de demonstratie tegen racisme en politiegeweld nooit op het centrale plein gehouden had mogen worden, als ze had geweten dat het hutjemutje zou worden. “Achteraf constateren wij dat onze informatiepositie niet goed was”, liet ze de raadsleden weten. “De driehoek beschikte niet over realistische aantallen. Dat moet in de toekomst beter.”

Volgens Jan Struijk, voorzitter van de Nederlandse politiebond, hebben agenten maandag al aan het begin van de middag gewaarschuwd dat er te veel mensen naar de Dam kwamen. Maar deze signalen zouden door leidinggevenden niet zijn opgepakt. De politie heeft aangekondigd een intern onderzoek in te stellen.

Gevoelens in de gemeenteraad zijn niet gesust

In de brief aan de raad legt burgemeester Halsema de aanloop en afloop van de demonstratie stap voor stap uit, zonder aan de waarschuwingen van de politie te refereren, en licht ze toe waarom ze besloot de bomvolle bijeenkomst niet af te breken. Gemeentelijke fractievoorzitters uit zowel oppositie als coalitie zijn blij dat er met het overzicht nieuwe informatie op tafel ligt. Maar gesust zijn hun gevoelens allerminst.

“Volgende week wordt er een spoeddebat gevoerd”, aldus Erik Flentge van SP Amsterdam. “Dat wordt een lange zit, kan ik je verklappen. De feiten die Halsema in de brief presenteert, roepen  allerlei nieuwe vragen op. Hoe kan het dat de politie het aantal demonstranten niet goed heeft ingeschat?” Net als D66 wil SP nog van alles van Halsema weten. “Pas na het debat laat ik me uit over haar toekomst als burgemeester.”

De lokale VVD is stelliger. JOVD Amsterdam eist het aftreden van Halsema, en ook de seniorenafdeling van de partij heeft tabak van de burgemeester. “Ze heeft de ene kapitale blunder na de andere gemaakt”, zegt fractievoorzitter Marianne Poot. “Met verbijstering heb ik naar de beelden bekeken. Waar waren de borden, hekken of stewards op de Dam? Waarom zagen we de burgemeester zonder mondkapje en anderhalve meter afstand door de demonstratie lopen?”

De antiracismedemonstratie op de Dam, maandagavond. Beeld ANP

‘Motie van wantrouwen onontkoombaar’

Poot denkt dat een motie van wantrouwen onontkoombaar is. “Halsema heeft haar taak als hoeder van de veiligheid en volksgezondheid van Amsterdam verwaarloosd. Ze was juist zo goed bezig om haar linkse imago van zich af te schudden en nu laat ze haar oren weer hangen naar haar eigen partij, in plaats van boven de partijen te gaan staan. Ze wekte de indruk er meer als deelnemer dan als burgemeester van de stad te zijn.” De actiebutton die Halsema droeg met daarop het jaartal 1873, een verwijzing naar de afschaffing van de slavernij, voedde dat beeld volgens Poot.

Onzin, vindt Diederik Boomsma van de Amsterdamse CDA. “Zo’n button dragen kan best. Wie is er nou vóór slavernij? Niemand. Daarmee draag je echt geen politieke kleur uit.” Dat betekent niet dat de fractieleider geen ernstige kritiek heeft op Halsema. “In de brief verwijst de burgemeester veelvuldig naar de politie. Maar zij is verantwoordelijk als bestuurder. Halsema is het hoofd van de driehoek van burgemeester, politie en justitie.

“Waarom lag er geen plan B klaar? Zeker in coronatijd moet je het zekere voor het onzekere nemen. Halsema zei tegen lokale zender AT5 dat deze demonstratie ‘te belangrijk’ was om in te grijpen. Dat is een klap in het gezicht van velen, zoals mensen die hun bedrijf door de pandemie failliet hebben zien gaan of hun ouders al maandenlang niet kunnen bezoeken. Hun leed is ook belangrijk.” 

Bovendien vraagt Boomsma zich af of ingrijpen daadwerkelijk tot geweld had geleid, zoals Halsema beweert. “In haar brief schrijft ze dat het vertrouwen in de organisatie groot was. Vanwaar dan die angst voor knokpartijen? Dat is tegenstrijdig. Bovendien is hardhandig optreden niet de enige optie, tussen meppen en niksdoen liggen tal van mogelijkheden. Ze had bijvoorbeeld zelf het podium op kunnen klimmen om de demonstranten op te roepen zich te verspreiden.”

‘Ik denk dat dit gedoe met een sisser afloopt’

Fractievoorzitter Mourad Taimounti van Denk verbaast zich over de ontstane heisa. “Het leidt af. Waarom togen vijfduizend mensen met gevaar voor eigen leven naar de Dam, dát is waar politici zich over zouden moeten opwinden. Rechts en extreem-rechts gebruiken corona om de burgemeester een hak te zetten. Het is nooit een goed moment om te demonstreren. In december mag er ook al niet tegen Zwarte Piet worden gedemonstreerd omdat er dan kleine kinderen rondlopen. Nu is de pandemie de zondebok om het maar niet over de inhoud te hebben.”

Zeker, Taimounti heeft ook kritische vragen voor Halsema. “Maar een motie van wantrouwen indienen? Dat getuigt van amateurisme en roepen partijen enkel voor de bühne. Zonder alle feiten kan ik in ieder geval geen standpunt innemen. Het wordt een interessant debat volgende week, Halsema zal door het stof moeten. Toch denk ik dat dit gedoe met een sisser zal aflopen.”

Demonstraties op de Dam voorlopig van de baan

Demonstreren op de Dam in Amsterdam is voorlopig verboden. Demonstraties moeten voorlopig plaatsvinden op het Museumplein. Dat heeft burgemeester Femke Halsema besloten namens de Veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland.

Dat liet de burgemeester donderdag weten aan Hella Rottenberg, die donderdagavond een protest organiseert tegen de weigering van Nederland om vluchtelingenkinderen uit Griekenland op te nemen.

De Dam wordt gezien als een locatie die “extra risico’s met zich meebrengt van spontane, ongewenste en ongeorganiseerde aanwas en vermenging van mensen”. Zo zijn er nauwe winkelstraten, aantrekkingskracht van attracties, terrassen en aanwezigheid van forenzen. De noodzakelijke en verplichte 1,5 meter kan daardoor niet goed worden nageleefd, aldus Halsema.

“Amsterdam staat voor het grondrecht van de vrijheid van meningsuiting en het recht om te demonstreren. Tevens dien ik het belang de collectieve gezondheid van alle Amsterdammers en hun bezoekers te beschermen. Dat vertrouwen is er op het specifieke punt van het inschatten van het aantal aanwezigen op de Dam nu onvoldoende,” zegt ze in de brief.

Deelnemers die donderdag naar het Museumplein komen, moeten zich via mail aanmelden bij de organisatie. Als het maximum van honderd mensen is bereikt, moet de deelnamelijst worden gesloten, aldus Halsema.

Lees ook:

Hoe kon Amsterdam de signalen over de Dam-demonstratie zo verkeerd inschatten?

Plots stond de Dam vol met mensen. En dat terwijl de animo online niet bijzonder groot leek. Waar ging die oproep tot demonstreren dan viraal? 

Te veel mensen op de Dam? Onzin, zegt activist Naomie Pieter. ‘We stonden daar voor onze grondrechten’

Naomie Pieter (30) is een van de drijvende krachten achter de demonstraties van BlackLivesMatter in Nederland. Na het protest in Rotterdam zullen meer acties volgen, zegt ze. “Ik zie zoveel onrecht om me heen. Ik kan mijn ogen er niet voor sluiten.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden