Lokale democratie

Hakenkruisen, een mannelijk lid: de gemeenteraad van West Betuwe weet inmiddels wat Zoombombing is

Beeld ANP

Een ongenode gast is nooit ver weg in één van de vele digitale kamers van vergaderprogramma Zoom. Dat merkte de gemeenteraad van West Betuwe donderdagavond. Hoe blijft de lokale democratie zowel veilig als toegankelijk?

De contouren van een mannelijk lid, het herhaaldelijk roepen van het scheldwoord ‘neger’, droedels van hakenkruisen: wat een vruchtbare vergadering moest worden over het nieuwe subsidiebeleid en de slechte wegen in de Gelderse gemeente West Betuwe, startte gisterenavond met een merkwaardig welkom aan zowel raadsleden als burgers die mochten meepraten.

Wat ging er mis? Omdat de plaatsen waaruit West Betuwe bestaat – Geldermalsen, Neerijnen en Lingewaal – nog elk hun eigen subsidiebeleid hebben, dat nu moet worden samengevoegd, hechtte de gemeente aan de inspraak van burgers. Voorafgaand aan de vergadering riep zij daarom inwoners op om mee te praten: een maximum van honderd mensen zou worden toegelaten tot de videovergadering in Zoom.

Vervolgens plaatste de gemeente op haar website en op sociale media een link naar de online bijeenkomst. “Zo kunt u direct meedoen met de vergadering”, schreef de gemeente. “Wij vragen u deze link alleen te gebruiken als u ook daadwerkelijk mee wil praten.” 

Gemakkelijke toegang voor trollen 

Op zo’n openbare link zit geen wachtwoord, dus is het gemakkelijk voor ongenode gasten om in te breken en te trollen. Ook als een link naar een openbare vergadering alleen intern wordt gedeeld, kunnen onbekenden toegang krijgen door het ‘zoomnummer’ in de link naar de vergadering te raden. 

Dat gebeurde eerder al op het Erasmus College in Zoetermeer, waar scholieren ineens pornobeelden te zien kregen. ‘Zoombombing’ heet dit fenomeen. Het komt veelvuldig voor, zeker nu door de lockdowns wereldwijd het gebruik van Zoom explosief is toegenomen. 

Hoe populairder Zoom werd, hoe omstredener het bedrijf raakte. Zo werd bekend dat je Windows-wachtwoord in verkeerde handen kan komen als je op een verkeerd linkje klikt, en bleek het bedrijf data te delen. Een aandeelhouder sleepte Zoom voor de rechter, omdat het zwakke plekken in de beveiliging zou hebben verzwegen.

Naar aanleiding van het zoombombing-probleem startte de hoofdaanklager van de staat New York een onderzoek naar het bedrijf. Gisteren werd bepaald dat Zoom meer moet doen om dit te voorkomen. Het bedrijf werkt op dit moment aan verbeterde online veiligheid. 

Wat er in West Betuwe nou precies gebeurde, zoekt de gemeente nu nog uit, zei een woordvoerder vrijdagmorgen. Het was gisteren de eerste keer dat het misging met inspraak tijdens een digitale gemeenteraadsvergadering, laat de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) weten.  

Inspraak in tijden van corona

“Gemeenten zij nog erg aan het zoeken en wennen als het gaat om online vergaderen”, zegt een woordvoerder. “Op het moment dat je participatie organiseert als gemeente, brengt dat hoe dan ook risico’s met zich mee. Je betrekt externen bij een vergadering, dus dan is de kans dat er een vreemde snuiter tussen zit, groter.” In principe verschilt dat amper van een schreeuwer op de publieke tribune, zegt de VNG-woordvoerder. 

Andere gemeenten kiezen voor een meer gecontroleerde manier van inspraak. Zo moeten insprekers zich in Castricum vooraf melden om toegang te krijgen tot een beveiligde Zoom-vergadering. In Hilversum kunnen insprekers óf een brief sturen óf op afstand van elkaar op gemeentelaptops in de raadszaal hun zegje doen. 

Sowieso maken veel gemeenten hun vergaderingen openbaar door een livestream van het digitale samenzijn op de website te plaatsen. Op deze manier kunnen burgers meekijken, maar niet participeren. Wel kunnen ze onderwijl de griffie een mail sturen met een reactie of inbreng. 

De vraag is of gemeenten überhaupt Zoom moeten gebruiken. Diverse universiteiten deden de app al in de ban vanwege de aanhoudende problemen. De VNG legt gemeenten geen eisen op voor het gebruik van online vergaderprogramma’s, zegt de woordvoerder. 

“Elk systeem kent een bepaald risico”, zegt zij. Allemaal maar weer naar de raadszaal dan? “Nee”, zegt ze. “Wij zouden het betreuren als het incident in West Betuwe een afschrikkend effect zou hebben op gemeenten en dat er weer voor wordt gekozen om fysiek te vergaderen.”

Lees ook: 

Zoom voor de rechter: vergaderapp worstelt met eigen succes

De populaire videovergaderapp Zoom kampt met privacy- en beveiligingsproblemen. Een aandeelhouder ziet als gevolg daarvan de waarde van zijn aandelen dalen en sleept het bedrijf voor de rechter.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden