AnalysePersconferentie

Had het kabinet niet de hand in eigen boezem moeten steken?

 Demissionair premier Mark Rutte en demissionair coronaminister Hugo de Jonge tijdens een extra ingelaste persconferentie vrijdagavond.  Beeld ANP
Demissionair premier Mark Rutte en demissionair coronaminister Hugo de Jonge tijdens een extra ingelaste persconferentie vrijdagavond.Beeld ANP

Volgens het kabinet waren de versoepelingen op 26 juni verantwoord. Zij kunnen er naar eigen zeggen weinig aan doen dat er nu op de rem moet worden getrapt. Maar is die denkwijze terecht?

Waren we dan toch te vroeg met versoepelen? Die vraag doemt op nu het kabinet vrijdagavond op de rem moest trappen, om de woorden van premier Mark Rutte te gebruiken. De besmettingscijfers stijgen zo hard dat niets doen volgens het kabinet geen optie is. En dus gaat tot 13 augustus het nachtleven dicht, worden meerdaagse festivals afgelast en moeten mensen in cafés weer zitten.

Coronaminister Hugo de Jonge stelde de vraag ook tijdens de persconferentie. “Waren we dan te vroeg met versoepelen?”, Zei hij. Om vervolgens zelf het antwoord te geven: “Twee weken geleden stonden alle seinen op groen.” Ook verplaatste hij een deel van de verantwoordelijkheid naar de experts in het Outbreak Management Team. “Versoepelen was logisch en verantwoord, zo zei ook het OMT”, aldus De Jonge vrijdag.

Juist tegen OMT-advies

Daarbij ging De Jonge voorbij aan het feit dat sommige van de versoepelingen die op 18 juni werden aangekondigd en op 26 juni werden doorgevoerd op sommige punten tégen het advies van het OMT in gingen.

Een paar voorbeelden: De groepsgrootte thuis en op evenementen en in horeca werd helemaal afgeschaft. Maar het OMT adviseerde om die maatregelen door te laten lopen totdat iedereen volledige vaccinatie is aangeboden. Op de dag van de versoepelingen waren uiteindelijk nog maar 5,5 miljoen Nederlanders volledig gevaccineerd.

Ook het advies om zoveel mogelijk thuis te werken werd geschrapt. Nederlanders mochten weer naar kantoor, zolang de anderhalve meter geborgd bleef. Het OMT adviseerde om het thuiswerken te handhaven tot alle Nederlanders boven de 18 tenminste 1 vaccinatie aangeboden hebben gekregen. Ook daarvan was op 26 juni geen sprake, jongeren tussen de twintig en vijfentwintig zijn nu pas aan de beurt voor hun eerste prik.

Zelfs ‘Dansen met Janssen’ leek verantwoord

Toch wilden premier Rutte en minister De Jonge vrijdagavond niet de hand in eigen boezem steken. Alle risico’s die op 26 juni werden genomen, waren volgens hen verantwoord. Zoals ‘Dansen met Janssen’, het direct na een volledige inenting mogen uitgaan zonder 1,5 meter, ondanks dat iedere viroloog je kan vertellen dat een vaccinatie een paar weken de tijd nodig heeft om te werken. De Jonge: ‘In de context van een hele lage besmettingsgraad konden we dat doen.”

Deze week draaide het kabinet deze generositeit terug: pas twee weken na volledige vaccinatie krijgen mensen een toegangsbewijs.

In plaats van naar zichzelf te wijzen, richtte minister De Jonge zijn pijlen vrijdagavond op jongeren en ondernemers. Hij vertelde over tests die werden gedaan met zogeheten Fieldlabs. “Dat hebben we heel zorgvuldig en stap voor stap in verschillende settings gedaan. Ik ben zelf naar één van die festivals geweest. Het Songfestival. Dat ging hartstikke goed. Weet je waarom dat hartstikke goed ging? Omdat testen goed ging en mensen aan de poort niet naar binnen probeerden te rommelen met QR-codes die gekopieerd waren. We hebben verhalen gehoord waarbij er aan de poort niet goed gecontroleerd werd. Dat maakt dan dat de setting achter de poort niet zo veilig is als je vooraf bedacht hebt.”

Denkfout

De opmerking stuitte op woedde van de Landelijke Studentenvakbond. “Jongeren hebben zich aan de regels gehouden, maar blijkbaar waren de regels niet geschikt, zo concludeert de regering nu zelf. Dat verwijt kun je jongeren niet maken”, zei voorzitter Ama Boahene tegen persbureau ANP. Want dat het systeem van Testen voor Toegang niet waterdicht zou zijn, kon iedereen achterop een bierviltje uittekenen.

Het zit hem in het feit dat de fieldlab-evenementen en café-avonden in februari, maart en april op geen enkele manier een weergave waren van de dagelijkse praktijk. Gemotiveerde deelnemers aan fieldlabs gingen in kleine groepjes, zogeheten bubbels, naar feestjes waar ze de (meeste) andere bezoekers niet kenden. De conclusie volgens onderzoekers: mensen hadden buiten hun eigen bubbel relatief weinig nauwe contacten binnen de anderhalve meter.

Maar hoe anders is de werkelijkheid die het kabinet op 26 juni creëerde? Een werkelijkheid waarin jongeren na zestien maanden zonder uitgaan van de ene op de andere dag weer massaal mochten losgaan. Waarin kroegen bomvol stonden met mensen die elkaar juist wel allemaal kennen. Die boven de muziek uit naar elkaar schreeuwen met consumptie, zingen, dansen, sjansen, zoenen en wat zoal nog meer. Die kroegentochten konden houden om de avond af te sluiten bij een afterparty in een studentenhuis of in het bed van een ander.

Dat had het kabinet zich drie weken geleden wel degelijk kunnen realiseren. Sociaal psycholoog Reint Jan Remmes vatte het in een bericht op Twitter treffend samen. “Het lijkt alsof er niks wordt gedaan met alle kennis die het afgelopen jaar is opgedaan over collectief gedrag van mensen tijdens een pandemie. Zodra je de regulering stopt gaan mensen (logisch) massaal los. Wees dan achteraf niet verbaasd dat het mis gaat.”

Remmes was nota bene zelf lid van de Corona Gedragsunit van het RIVM.

Vals-negatieve test: er hoeft er maar eentje tussen te zitten

En nog een onderschatting van het kabinet: bij heel veel testen zijn er altijd mensen die met een vals-negatieve test door het net glippen. Om die reden zijn de experts in het OMT nooit heel enthousiast geweest over het idee van het met sneltests openen van de samenleving zonder maatregelen, inclusief het schrappen van de anderhalve meter.

Dat staat gewoon in de adviezen van het OMT van vorig najaar. Inclusief rekensommen over de kans op zo’n vals-negatieve test. Die is bij weinig verspreiding van het coronavirus ongeveer 0,3 procent. Vertaal dat percentage naar de ongeveer 550.000 testen in de afgelopen twee weken en je komt uit op 1650 besmette mensen die zich met een negatieve test veilig waanden en als vanouds los gingen.

De consequentie van dit alles: zomervakanties vallen mogelijk in het water. Zaterdag meldde het RIVM 10.345 nieuwe coronameldingen, het hoogste aantal sinds eind december. Dat die meldingen zo hoog zijn komt ook door de enorme aantallen testen die worden afgenomen, maar desalniettemin ligt het percentage tests dat ten opzichte van het totaal positief is hoog.

De Europese gezondheidsdienst ECDC geeft per land een kleurcode af, gebaseerd op cijfers over positieve tests. Met de huidige cijfers schiet Nederland onherroepelijk op ‘rood.’ Dat betekent beperkingen voor vakantiegangers, zoals mogelijk quarantaine. Landen bepalen dit zelf.

Kan het kabinet dit nog voorkomen? Premier Rutte hoopt van wel. Hij zei vrijdag dat hij het lastig vindt dat er niet wordt gestuurd op de vaccinatiegraad en de situatie in de ziekenhuizen, maar op testcijfers.

Maar met die opmerking gaat Rutte voorbij aan de situatie in andere landen, waar de vaccinatiegraad helemaal niet zo hoog ligt als hier. Indirect suggereert Rutte dat andere landen niet al te ingewikkeld moeten doen over het aantal besmettingen in Nederland, zolang de druk op de zorg er hier niet is. Maar het draait bij andere landen nou juist om de kans of een reiziger uit Nederland corona heeft en zodoende eigen inwoners kan besmetten. Op die kansberekening heeft de druk op de zorg in Nederland geen enkele invloed, maar het aantal positieve testen juist wel.

Lees ook:

Hoe gaan vakantielanden reageren op de Nederlandse besmettingen?

Dat de Nederlandse besmettingscijfers als een raket omhoog schieten kán gevolgen hebben voor de zomervakantie. Kan - maar het hoeft niet. Zullen Spanje of Italië geneigd zijn strengere reisrestricties in te stellen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden