ReportageZoutwinning

Groningers melden flinke bodemdaling door nieuwe zoutputten. ‘Er is geen huis zonder schade’

Koos en Jakoba Gräper bij de boortoren in Borgercompagnie. ‘We doen geen oog dicht.’ Beeld Reyer Boxem
Koos en Jakoba Gräper bij de boortoren in Borgercompagnie. ‘We doen geen oog dicht.’Beeld Reyer Boxem

Het boren van nieuwe zoutputten in Groningen leidt tot hevige overlast en verdere bodemdaling. Omwonenden verzetten zich tegen de zoutwinning. Het zoutbedrijf paait hen met sponsoring en gratis airco.

Stefan Keukenkamp

Het lawaai van de tijdelijke boortoren in het Groningse dorp Borgercompagnie houdt omwonenden uit hun slaap. In de weilanden steekt de installatie tientallen meters boven het maaiveld uit, omringd door een hoog, groen hek. “We doen geen oog dicht, letterlijk”, klaagt de 81-jarige Koos Gräper. Hij ziet niets van de boor vanuit zijn huis aan de overkant van de straat. Maar het geluid van de boortoren, die tijdelijk nodig is om de nieuwe zoutputten te maken, hoort hij soms 24 uur per dag.

De Groninger is boos. Boos op het zoutbedrijf. “Van dit eeuwenoude veenkoloniale dorp is een industriegebied gemaakt.”

Jakoba Gräper (75) is samen met haar man Koos het gezicht van de jarenlange slepende strijd tegen zoutbedrijf Nedmag. Al tientallen jaren wint Nedmag hoogzuiver magnesiumzout in het gebied. Nu is de Groningse onderneming bezig met het boren van nieuwe zoutputten in de omgeving van Borgercompagnie, waardoor het protest oplaait. De huidige zoutholtes raken namelijk op. Het speciale zout is een belangrijke grondstof voor onder meer vuurvaste stenen voor de cementindustrie, voedingsstoffen en brandwerend materiaal.

Flinke bodemdaling

Inwoners uit het dorp maken melding van verzakkingen en scheuren in hun woning en wijzen naar de mijnbouw. Zoutwinning leidt samen met de aardgaswinning tot een bodemdaling, op sommige plekken van ruim één meter. Maar door gelijkmatige daling kan er geen schade ontstaan, beweert Nedmag. Stichting Stop Zoutwinning gelooft daar niets van. Bestuurslid Kees Ploegman zit aan de tafel van het echtpaar Gräper, de kaart met de zoutputten ligt voor hem. “Er is hier geen huis zonder schade. Ze presenteren het mooier dan het is.” De stichting en andere omwonenden stapten onlangs naar de rechter om de plannen van Nedmag tegen te houden.

Borgercompagnie ligt voor een deel in de gemeente Veendam en voor een deel in de gemeente Midden-Groningen. Beeld Brechtje Rood
Borgercompagnie ligt voor een deel in de gemeente Veendam en voor een deel in de gemeente Midden-Groningen.Beeld Brechtje Rood

De zoutwinning stuit de laatste jaren op meer verzet. Door de aardgaswinning is de lokale overheid terughoudend met het verlenen van medewerking, Groningers zijn klaar met welke vorm van mijnbouw dan ook. “Ja, het wordt moeilijker om hier nieuwe plannen te maken”, geeft Bert Jan Bruning toe, algemeen directeur van Nedmag. “Hier heb je ook te maken met de emoties vanwege de problemen rond de gaswinning.”

Gratis airco voor omwonenden

De lawaaierige werkzaamheden zijn in de loop van deze maand klaar. Als de put eenmaal in bedrijf is, moet de grootste geluidsoverlast voorbij zijn. Directeur mijnbouw Abel Jan Smit: “Wij hebben voor 300.000 euro een geluidsscherm geplaatst en daarnaast een speciale weg aangelegd voor het vrachtverkeer”.

Maar deze tegemoetkomingen worden alweer overschaduwd door de aankondiging van een nieuwe boring op een plek waar die niet was afgesproken. De kwaliteit van het zout in de oorspronkelijke caverne valt namelijk tegen. Nedmag stelt dat feitelijk gezien niets verandert, omdat de ene put in de plaats komt van de andere. Het bedrijf biedt gratis airco’s aan vanwege de geluidsoverlast, zodat omwonenden de ramen ’s nachts kunnen dichtdoen. Anderen krijgen hotelovernachtingen aangeboden, of een geldbedrag daarvoor. De familie Gräper weigert elke vorm van ‘smeergeld’, zoals ze het noemt.

Abel Jan Smit, directeur mijnbouw bij Nedmag, leidt rond op de boorlocatie in Borgercompagnie. Beeld Herman Engbers
Abel Jan Smit, directeur mijnbouw bij Nedmag, leidt rond op de boorlocatie in Borgercompagnie.Beeld Herman Engbers

Sponsorgeld als smeermiddel

Volgens Koos en Jacoba Gräper probeert Nedmag kritiek de kop in te drukken door middel van sponsoring, iets waars het zoutbedrijf jaarlijks tonnen in zou steken. Het dorpshuis is gesteund met geld van Nedmag, net zoals het theater in Veendam waar voorlichtingsavonden plaatsvinden in de Nedmagzaal. Dat de sponsoring van Nedmag grote invloed heeft op de manier waarop tegen het bedrijf wordt geprotesteerd, blijkt volgens echtpaar Gräper uit hun contact met de naburige buurtvereniging Langeleegte.

Ze trokken samen met de vereniging op, maar dat veranderde toen zij 8000 euro sponsorgeld kreeg voor de eigen buurt. “Toen wilden ze plots niet meer. Als je geld krijgt, kom je niet meer in actie.” De voorzitter van buurtvereniging Langeleegte bestrijdt dat. “Wij waren het niet eens met hoe Borgercompagnie protesteerde”, reageert voorzitter Fre Mulder kortaf.

Nedmag-directeur Bruning vindt de kritiek op de sponsoring onterecht. “Wij hebben een sociaal-maatschappelijke functie. Als we niets doen, krijgen we het verwijt dat we hier alleen maar komen halen.” Het echtpaar Gräper, andere omwonenden en Stichting Stop Zoutwinning met honderden sympathisanten gaan door met de strijd. Ze hopen dat de rechter, die volgende maand uitspraak doet, een stokje steekt voor de winning. “Dan zijn alle voorbereidende werkzaamheden van Nedmag voor niets geweest.”

Wie is de eigenaar van Nedmag?

Eind jaren zestig stuitte Shell in Oost-Groningen op zuiver magnesiumzout tijdens het boren naar aardgas. Na proefboringen begon de productie en winning begin jaren tachtig. Het bedrijf kreeg halverwege de jaren negentig de naam Nedmag (Nederlandse Magnesia).

Op dit moment is de Belgische kalkproducent Lhoist S.A. voor de helft eigenaar van Nedmag. De andere helft van de aandelen is in handen van de Noordelijke Ontwikkelingsmaatschappij (drie noordelijke provincies en het ministerie van economische zaken).

Lees ook:

Twente vreest Groningse toestanden door zoutwinning. ‘Het is de arrogantie van de macht’

Nieuwe plannen om zout te winnen in Twente stuiten op fel verzet. Het vertrouwen in zoutbedrijf Nobian, dat onder verscherpt toezicht staat, is tot een dieptepunt gedaald.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden