Dr. Aletta Jacobs, de eerste vrouwelijke arts van Nederland.

Alettajaar

Groningen viert het Alettajaar: ‘We schoten weinig op in 150 jaar’

Dr. Aletta Jacobs, de eerste vrouwelijke arts van Nederland.Beeld Hollandse Hoogte / Spaarnestad

Precies 150 jaar geleden schreef Aletta Jacobs zich in aan de Rijksuniversiteit Groningen om als eerste vrouw arts te worden. Maar er moet nog veel gebeuren op het gebied van diversiteit en gelijkwaardigheid, vindt de directeur van het Universiteitsmuseum dat haar werkkamer nabouwde.

‘Aletta Henriëtte Jacobs, Sappemeer’. Zwierige krulletters op vergeeld papier. Dinsdag was het precies honderdvijftig jaar geleden dat Aletta Jacobs zich inschreef aan de Rijksuniversiteit Groningen (Rug). Daarna werd ze de eerste vrouw die een volledige academische studie volbracht én de eerste vrouwelijke arts van Nederland. De Rug grijpt het jubileum aan om het Alettajaar te openen, met allerlei evenementen rondom succesvolle vrouwen.

Op foto’s in sepia poseert ze, op een bergtop die ze net heeft beklommen. Aletta Jacobs bewandelde niet de weg van de minste weerstand.

Na haar lagere school ging ze naar de jongedamesschool, want zo hoorde het in die tijd: daar leerde je handwerken, etiquette en dat een dame pas mocht spreken als een heer haar daartoe toestemming gaf.

Ze hield het er twee weken vol, vond het ‘héél dwaas’. Wat ze dan wél wilde? Dokter worden natuurlijk, net als haar vader en broer. “Geen oogenblik is de gedachte bij mij opgekomen, dat dit voor een meisje moeilijk zou gaan”, schreef ze veel later.

‘In 150 jaar zijn we nauwelijks iets opgeschoten’

De foto staat in haar spreekkamer, zoals die is nagebouwd in het Universiteitsmuseum in Groningen. Waar ook haar hutkoffer staat, haar bureau, haar dokterstas. “Moet je nagaan”, zegt directeur Arjen Dijkstra. “Mensen kregen voor het eerst een vrouwelijke arts aan hun bed. En die had deze tas bij zich.”

Met haar inschrijving, zegt Dijkstra, werd voor het eerst hardop gezegd: vrouwen kunnen hetzelfde als mannen. “Des te schokkender dat we in die 150 jaar erna nauwelijks iets zijn opgeschoten.”

Na Aletta duurde het nog eens vijftig jaar voor Groningen de eerste vrouwelijke hoogleraar kreeg. “En toen nog eens een eeuw tot de eerste vrouwelijke rector magnificus. Kijk eens naar de afgelopen verkiezingen: dit was de eerste keer dat een vrouw überhaupt kans maakte om premier te worden. Het is 2021!”

Mannen krijgen banen die ertoe doen

Van alle inschrijvingen aan de universiteit komt de helft van mannen en de helft van vrouwen, vertelt Dijkstra. “Maar van de afstuderenden is 53 tot 57 procent vrouw. Mannen doen het dus significant slechter. Maar zij krijgen wel de banen die ertoe doen.”

Het systeem klopt niet, zegt hij. In Aletta Jabobs’ tijd hadden vrouwen niet de juiste vooropleiding. “Maar ze waren uitgesloten van die vooropleidingen! En zo werkt het nog steeds: vrouwen worden geen CEO omdat ze geen managerservaring hebben. Máák ze dan manager! Topvrouwen krijg je alleen als je vrouwen opleidt.”

‘De Senaatskamer wekt het idee dat we er alleen zijn voor witte bejaarde mannen’

In de Senaatskamer hangen nu 140 portretten, waarvan maar vijf van vrouwen. Je moet eigenlijk dood zijn om een plekje te krijgen. Maar in Dijkstra’s kantoor prijken vele geschilderde dames die nog springlevend zijn, op ezels. Bij de opening van het academisch jaar zullen ook zíj een plek krijgen aan de Wall of fame. “Iedereen die hier door de stad loopt, ziet hoe divers de Rug is. Maar de Senaatskamer wekt het idee dat we er alleen zijn voor witte bejaarde mannen. Die boodschap willen we niet uitstralen, en daarom breken we nu met een traditie.”

De vraag ligt voor open doel: is een witte man de juiste persoon om dit verhaal te vertellen? Om eerlijk te zijn: Dijkstra aarzelde daarover. “Maar dit is niet alleen een probleem van vrouwen. Het is een probleem van iedereen.”

Volgens Dijkstra hebben we twee decennia nodig waarin mannen even het onderspit delven. “En laten we alsjeblieft ophouden met zeggen: we mogen vrouwen niet voortrekken. Dat zeggen we al 150 jaar, en zie waar het ons heeft gebracht.”

Lees ook:

Feministen van toen in gesprek met de huidige generatie: ‘De vrouwenstrijd is pas net begonnen’

Vijftig jaar na de oprichting van de Dolle Mina’s staan vrouwen en mannen nog altijd op de barricaden. Twee Dolle Mina’s en twee feministen van nu over hun strijd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden