Levenseinde

Ggz-patiënten die euthanasie willen, zijn opvallend vaak vrouw

Beeld Fadi Nadrous, Trouw

Psychiatrisch patiënten die euthanasie willen, zijn opvallend vaak laagopgeleid en vaker vrouw dan man.

Vrouwen met psychiatrische problemen vragen vaker om euthanasie dan mannen: 60 tegenover 40 procent. Dat blijkt uit een dossieronderzoek van het Expertisecentrum Euthanasie (de vroegere Levenseindekliniek) op verzoek van het ministerie van volksgezondheid. Voor het eerst brachten onderzoekers in kaart uit wie de groeiende groep psychiatrisch patiënten bestaat die euthanasie wil.

Het expertisecentrum analyseerde via een steekproef 1700 dossiers van psychiatrisch patiënten uit de periode 2012-2018 op leeftijd en geslacht, en onderzocht van 1308 patiënten het hele dossier. In deze periode deden in totaal ruim 3500 psychiatrisch patiënten een verzoek tot euthanasie, pakweg 30 procent van het totale aantal aanvragen.

Dat vrouwen zijn oververtegenwoordigd, is opvallend, omdat mannen en vrouwen even vaak psychische ziekten hebben. Uit Belgisch onderzoek bleek eerder al dat driekwart van de psychiatrisch patiënten die euthanasie kreeg vrouw was. Dat bleek ook uit twee kleinschalige Nederlandse onderzoeken.

Dat er nu ook grootschalig onderzoek met dezelfde conclusie ligt, fascineert, vindt Sisco van Veen, die als psychiater in opleiding voor het UMC Utrecht eerder op het man-vrouwverschil stuitte. “Bijvoorbeeld: Wat zegt dit over de positie van de vrouw? We moeten meer zicht krijgen op het waarom hiervan.”

 De rol van gender en genderstereotypen

In de suïcidecijfers zijn juist mannen sterk oververtegenwoordigd. De rol van gender en genderstereotypen is dus interessant, zegt Van Veen. Hij wijst op recent onderzoek waaruit blijkt dat meer ‘mannelijke’ mannen een hoger risico op suïcide hebben. “Het zou kunnen dat weinig open durven zijn over emoties – en hoe sociaal geaccepteerd dat is – een rol speelt.”

Suïcide is rauwer en schokkender dan euthanasie, voegt directeur Steven Pleiter van het expertisecentrum eraan toe. “Vrouwen zijn misschien iets meer met hun omgeving bezig; zij willen op een nette manier van het leven afscheid nemen.” Mannen die aankloppen bij het Expertisecentrum Euthanasie lijden vaker aan verslavingsproblematiek, en vrouwen vaker aan stemmingsstoornissen.

De gemiddelde leeftijd van de vrouwen is 50 jaar, van de mannen 49. Een depressieve stemmingsstoornis was over de hele linie de meest voorkomende aandoening: dit was in ruim een kwart van de gevallen aan de orde. Pesten, seksueel misbruik of een trauma spelen bij relatief veel patiënten een rol.

Ook opvallend: 40 procent van de patiënten uit de studie, is lager opgeleid, tegen 29 procent in de Nederlandse bevolking als geheel. Volgens de onderzoekers beschikken hoger opgeleiden mogelijk over meer mechanismen om met de gevolgen van hun ziekte om te gaan en zijn zij beter in staat om hulp te vragen en te ontvangen.

‘De ggz kan meer doen’

Is dat hoge aandeel laagopgeleiden niet zorgelijk? Niet direct, zegt Pleiter. “Ik vind het belangrijk dat wij als organisatie in ieder geval een serieus antwoord geven op hun verzoek. Er is steeds een gevoel in Nederland dat euthanasie meer voor de bovenlaag is. Dit toont aan dat dit niet altijd het geval is.”

Van de dossiers die de onderzoekers bestudeerden, eindigde 9,5 procent met euthanasie. In andere gevallen werd het euthanasieverzoek afgewezen of trok de patiënt het terug. Daarnaast doodden 59 patiënten zichzelf, de meeste tijdens het traject of terwijl ze op de wachtlijst stonden, 8 na een afwijzing.

Uit het onderzoek blijkt dat het in behandeling nemen van het euthanasieverzoek patiënten vaak aanknopingspunten geeft om toch voor het leven te kiezen: dit geldt voor de helft van de hulpvragers. “Dat toont aan hoe belangrijk het aangaan van het gesprek over de dood is”, zegt Pleiter. “En dat je niet altijd bij de dood uitkomt.”

Op dit terrein kan de ggz meer doen, vindt hij. “Nu rust de behandeling van verzoeken op de schouders van zeven psychiaters. Wij willen met ggz-instellingen tot een betere samenwerking en verdeling van de werklast komen.”

Lees ook:
Drie jaar vechten om te mogen sterven: wachten op euthanasie in de psychiatrie

Psychiaters branden zich liever niet aan een euthanasieverzoek. Hun patiënten zijn relatief jong, en het is lastig te bepalen of ze zijn uitbehandeld. Voor patiënten is de weg naar euthanasie vaak zwaar. Zoals de weg die een 27-jarige vrouw aflegde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden