Burgemeesters

Gezocht voor het burgemeesterschap: vrouwen, mensen met een migratie-achtergrond en politieke nieuwkomers

Ahmed Marcouch, burgemeester van Arnhem. Beeld Patrick Post
Ahmed Marcouch, burgemeester van Arnhem.Beeld Patrick Post

De Nederlandse burgemeesters zijn nog geen goede afspiegeling van de samenleving. Nu er in Gelderland maar liefst negen posten vrijkomen hoopt de commissaris van de Koning dat daar verandering in komt.

Judith Harmsen

Van het kleine Druten tot het veel grotere Barneveld: in de provincie Gelderland gaan maar liefst negen gemeenten de komende tijd op zoek naar een nieuwe burgemeester. Hoewel de gemeenteraden de profielschetsen nog moeten maken, nam de commissaris van de Koning John Berends afgelopen week vast een voorschot op de wervingscampagne, door met een advertentie in landelijke dagbladen aan te kondigen dat Gelderland op zoek is naar nieuw talent.

Dat doet hij niet omdat hij vreest dat op de vacatures te weinig reacties zullen komen, maar omdat het burgemeestersbestand van de provincie wat hem betreft wel wat diverser mag. Want vrouwen, mensen met een migratie-achtergrond en jongeren zijn daarin ondervertegenwoordigd. Berends: “De samenleving verandert en dat vraagt om meer diversiteit, ook onder burgemeesters”.

Nog lang geen afspiegeling van de samenleving

Gelderland is niet de enige provincie waar de komende tijd veel burgemeestersposten vrijkomen. Landelijk zijn er zeker dertig nieuwe burgemeesters nodig. Vanwege de gemeenteraadsverkiezingen werd de zoektocht naar een nieuwe voorman of -vrouw op verschillende plaatsen uitgesteld, zodat de nieuw verkozen raad het initiatief kan nemen.

Ook in andere provincies is het burgemeestersbestand nog lang geen afspiegeling van de samenleving. In totaal is bijvoorbeeld ongeveer 60 procent van de burgemeesters ouder dan 55 jaar, blijkt uit cijfers die adviesbureau Necker van Naem bijhoudt. Ongeveer 30 procent van de burgemeestersposten wordt door vrouwen bekleed. Ook het aandeel burgemeesters met een migratie-achtergrond blijft achter.

Volgens onderzoeker Sabine van Zuydam van dat bureau zijn die cijfers niet los te zien van de achterblijvende diversiteit op andere politieke niveaus. “De meest gebruikelijke weg naar het burgemeesterschap is nog altijd via het raadslidmaatschap en het wethouderschap”, zegt ze. Ook onder raadsleden en wethouders zijn vrouwen en mensen met een migratie-achtergrond ondervertegenwoordigd. Van Zuydam: “Als de raad een betere afspiegeling is van de samenleving dan wordt de kans groter dat dit zich ook vertaalt in het burgemeesterschap”.

Zijinstromers van buiten de politiek

Behalve op sollicitaties van vrouwen, jonge kandidaten en mensen met een migratie-achtergrond hoopt commissaris van de koning Berends ook op aanmeldingen van mensen met ervaring buiten de politiek. Bijvoorbeeld uit het bedrijfsleven, de zorg of het onderwijs.

Steeds vaker melden dat soort zijinstromers zich voor een burgemeesterspositie, ziet Necker van Naem. De nieuwkomers zijn nog steeds sterk in de minderheid, maar sinds 2016 werden in totaal dertien burgemeesters benoemd die daarvoor nog niet actief waren in de lokale, provinciale of landelijke politiek. Onder hen een oud-medewerker van een adviesbureau, een voormalig officier van justitie en een ex-radiomaker.

“Het moge duidelijk zijn: kwaliteit staat altijd bovenaan”, zegt Berends. Wie burgemeester wil worden moet volgens de commissaris van de Koning beschikken over het vermogen om te verbinden en tegelijkertijd niet bang zijn positie te kiezen. Ook moet iemand verbaal sterk zijn. “De taal verstaan van verschillende mensen”, zoals Berends het noemt.

Toch maakt het volgens hem niet veel uit waar iemand die vaardigheden opdeed. “Dat hoeft echt niet altijd het openbaar bestuur te zijn.”

Joyce Sylvester in 2012, toen ze Eerste Kamerlid was namens de PvdA.  Beeld ANP
Joyce Sylvester in 2012, toen ze Eerste Kamerlid was namens de PvdA.Beeld ANP

Joyce Sylvester werd recentelijk door het kabinet benoemd tot voorzitter van de Staatscommissie tegen discriminatie en racisme. In 2008 was zij de eerste vrouw van Surinaamse afkomst die in Nederland burgemeester werd. Ze nam waar in Anna Paulowna en in Naarden. Ze schreef een autobiografie met de titel Bent ú de burgemeester?

“Deze oproep van de commissaris van de Koning getuigt van moed en van strategisch inzicht. Ik bepleit sinds 2003 dat de samenleving zich moet kunnen herkennen in het openbaar bestuur. Diversiteit is heel breed. Het gaat over jong en oud, over man en vrouw, over regio en stad, valide en anders valide en over verschillende etniciteiten...

“Op deze vacatures zullen vooral de usual suspects reageren. Dus mensen die nu al raadslid of wethouder zijn. Zij zijn bekend met het werk van een burgemeester. Onder deze groep is al meer diversiteit dan vroeger en ik verwacht dat er daarom nu meer sollicitanten zullen zijn met een diversiteitsachtergrond.”

Sacha Ausems, burgemeester van Waalwijk.  Beeld Gemeente Waalwijk
Sacha Ausems, burgemeester van Waalwijk.Beeld Gemeente Waalwijk

Sacha Ausems werd iets minder dan een jaar geleden benoemd tot burgemeester van de gemeente Waalwijk. Voor die tijd werkte ze in het bedrijfsleven en was ze onder meer bestuurder bij verschillende zorgorganisaties.

“Ik ben nooit lid geweest van een politieke partij en heb veel bestuurlijke ervaring, maar in een heel andere context. Ik ben bezig geweest met nieuw leiderschap en hoop die ervaring in te zetten bij het bouwen van een krachtige samenleving waarin iedereen gezien wordt. Dat is mijn doel met de overstap. Van mijn gemeenteraad hoor ik dat zij mijn neutraliteit en mijn leiderschap waarderen.

“Ik hoop dat de oproep van de commissaris van de Koning mensen buiten de politiek stimuleert om over het burgemeesterschap na te denken. Dat vraagt lef. Niet alleen van degene die de sollicitatie aangaat, maar zeker ook van de gemeenteraad. Die moet het aandurven mensen uit te nodigen die misschien niet alle historische boxjes aantikken, maar wel andere dingen meebrengen.”

Lees ook:

Voorkeursstem helpt aandeel vrouwen in gemeenteraad naar historische hoogte: 37 procent raadsleden is vrouw

In de gemeenteraden zijn 459 vrouwen die op een onverkiesbare plek stonden toch gekozen dankzij voorkeursstemmen. Het aandeel vrouwelijke raadsleden is nu 37 procent, een ‘historisch’ resultaat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden