BeyonG: ‘Op papier ben ik nog man, maar ik voel mij vrouw. Toch wilde ik beslist niet naar de vrouwenopvang.’  Beeld Bram Petraeus
BeyonG: ‘Op papier ben ik nog man, maar ik voel mij vrouw. Toch wilde ik beslist niet naar de vrouwenopvang.’Beeld Bram Petraeus

InterviewBeyonG

Gezocht: veilige opvang voor transgenders na huiselijk geweld

Schoppen, slaan, schelden; veel transgenders hebben te maken met huiselijk geweld. In Nederland zeker vier op de tien. Deze groep heeft dringend behoefte aan veilige opvang, blijkt uit het verhaal van BeyonG (35). Die genderneutrale plekken zijn er echter niet of nauwelijks.

Het is december 2018 als BeyonG (spreek uit: biejondjie) na lang wikken en wegen besluit te vluchten voor de onveilige situatie thuis. Ze woont al jaren samen, maar heeft een turbulente relatie met haar vriend. Ruzies die steeds vaker escaleren, bedreigingen, seksueel geweld. Er staat regelmatig politie op de stoep. BeyonG is doodsbang, maar houdt ook van hem. “Nog steeds eigenlijk”, vertelt ze met lichte gêne. “Maar het was niet gezond. Het was toxic.”

Een aantal jaren daarvoor is ze verliefd geworden op ‘de liefde van haar leven’. Ze zit dan nog midden in haar transformatieproces. Het is een verwarrende fase, waarin ze keuzes moet maken over hoe ver ze wil gaan in haar geslachtsverandering. Juist die onzekerheid en de reacties van mensen op haar verandering, maakt dat ze zich veilig en geliefd wil voelen bij haar partner. “Ik deed er alles voor, maar hij manipuleerde mij. Zei dat hij mij zou inruilen voor een biologische vrouw als hij mij niet elke dag kon hebben. Ik was bang om hem kwijt te raken, maar in plaats daarvan verloor ik mijzelf.”

BeyonG is als jongen geboren, in Suriname, maar heeft zich nooit man gevoeld. Als kind speelt ze met poppen en loopt ze graag op oma’s hakken. Op school wordt ze gepest. Ze vrijt stiekem met jongens, ‘die later gewoon een gezin stichten’. Na de scheiding van haar ouders verhuist ze op haar vijftiende met haar moeder naar Nederland en drie jaar later komt ze uit de kast als biseksueel. Een dag na Valentijn. Ze is op dat moment alle schijnbewegingen beu. “Mijn moeder stond eten te bereiden en liet alles uit haar handen vallen. Helemaal in shock. Later had ze er wel vrede mee en nu is ze juist trots op mij. Maar mijn vader heeft er nog steeds moeite mee. In Suriname rust nog altijd een taboe op homoseksualiteit.”

Vrouwenkleren

Tijdens haar opleiding in Nederland loopt BeyonG stage bij het COC in Amsterdam, waar ze ook haar eerste baan krijgt. Ze is dan al 24. Op een feestje valt het kwartje en ontdekt zij dat ze transgender is. “Er was een fetisjparty en vanwege mijn lengte en gewicht – ik ben een meter negentig – kon ik geen goeie kleding vinden. Mijn stagebegeleider zei: ‘Waarom trek je geen vrouwenkleren aan?’ Ik vergeet nooit meer welk gevoel dat gaf; eindelijk helemaal mijzelf.”

BeyonG meldt zichzelf aan bij de genderpoli van VUmc in Amsterdam. Daar volgen ook hormoonbehandelingen. De eerste periode kleedt ze zich alleen thuis als vrouw, totdat ze genoeg zelfvertrouwen heeft opgebouwd. “Overdag was ik gay en ’s avonds vrouw. Een soort dubbelleven.” Ze verandert haar jongensnaam in BeyonG en slaat aan het daten. Dat leidt tot meerdere kortstondige – vooral seksuele – relaties. Totdat ze via een website haar echte vlam ontmoet. “Het leek een onenightstand, maar we hadden het zo leuk dat we een week later al samenwoonden.”

Werk gaat ondertussen ook lekker. BeyonG ontwikkelt zich tot een boegbeeld van de transgenderbeweging. Bij het COC is ze projectmanager van het emancipatieprogramma Respect2Love, maar ze richt ook stichting Trans United op en geeft regelmatig interviews op tv. Ze wint zelfs een publieksprijs en mag lunchen met koning ­Willem-Alexander en koningin Máxima. Privé raakt ze echter ‘diep in de shit’. “Ik was voor veel mensen een voorbeeld, dus ik schaamde mij enorm. Ik sprak met niemand over thuis en zag mijn familie en vrienden steeds minder. Ik wilde zo graag dat de relatie zou lukken, daardoor negeerde ik alle rode vlaggetjes. Dat zijn de alarmsignalen, waardoor je weet: tot hier en niet verder.”

Dankzij een vriendin durft ze uiteindelijk te vluchten. “Ik had geen zin meer in het leven, want je bent zo emotioneel kapot. Maar zij heeft mij geholpen.” Via de politie, Veilig Thuis en een tijdelijk slaapadres komt BeyonG in januari 2019 in Zwolle terecht. Elf maanden verblijft ze in de mannenopvang van stichting Kadera; een van de zes locaties voor mannen in Nederland – bij elkaar veertig plekken. “Op papier ben ik nog man, maar ik voel mij vrouw. Toch wilde ik beslist niet naar de vrouwenopvang, want er zitten daar veel moeders en ik was bang voor de schrikreacties van hun kinderen. Achteraf viel dat heel erg mee, maar toen voelde het niet goed.”

Op adem komen

Voor Kadera is de hele situatie nieuw. Maar er wordt goed meegedacht en BeyonG heeft veel geluk: ze krijgt een eigen appartement met volop privacy. Een luxepositie. Twee casemanagers begeleiden haar traject, onder wie Diana Mohamed. Die vertelt: “Ik had nul ervaring met transgenders. Dankzij ­BeyonG leerde ik steeds beter begrijpen waarom een gewone opvangplek te weinig veiligheid biedt. Je deelt een badkamer en andere ruimtes waar je vanwege een veranderend lichaam liever alleen wilt zijn. Zeker gezien haar voorgeschiedenis; ze moest op adem komen en aan haar herstel werken. Dat wij alles indelen voor mannen en vrouwen geeft alleen maar meer stress.”

BeyonG krijgt de reguliere hulp rondom huiselijk geweld. Die bestaat deels uit therapie, waaronder groepsgesprekken met zowel mannelijke als vrouwelijke lotgenoten. Deelnemers leren meer te kijken vanuit het systeem. Dus: alles draagt bij, ook je eigen handelen en niemand is alleen slachtoffer. Diana: “Wij werken krachtgericht en praten niet zozeer over wat er mis is gegaan, maar meer over wat er op dit moment goed gaat. Bij huiselijk geweld raakt iemand gewend aan een abnormale situatie. Je moet dus ook leren hoe je weer gewoon een woordenwisseling kunt hebben.”

Bij de opvang knapt BeyonG zienderogen op. “In het begin was ik voor alles bang. Ik durfde ook niet meer met het openbaar vervoer, omdat ik al zo vaak negatieve reacties had gehad. Maar uiteindelijk kon ik een autootje regelen. Eerst wilde ik snel terug naar de Randstad, waar ik vandaan kom. Maar uiteindelijk heb ik in Zwolle een huis gevonden. Vrienden zeiden: ‘Jij? Wat moet jij helemaal in Zwolle?’ Maar alles is zo vertrouwd; ik zit hier prima.”

‘Je probeert het zelf op te lossen’

BeyonG weet het zeker: zonder alle hulp was ze er niet meer geweest. “Ik werk nu twee jaar als maatschappelijk werker bij de organisatie Veilige Haven in Amsterdam, waar ik transgenders begeleid. Ik weet wat ze meemaken en alleen al luisteren helpt enorm. Bij onveilige situaties vluchten velen naar een ander schatje, maar ze betalen die rekening met seksuele handelingen. Dat is heel gewoon in de transwereld.” De meeste transgenders durven niet aan te kloppen bij de opvang, merkt BeyonG. “Omdat je al in zo’n moeilijke strijd verwikkeld bent met het systeem en jezelf, is er wantrouwen richting de samenleving. En je weet ook: er is geen goede plek voor mij waar ik mezelf kan zijn. Dus je probeert het zelf op te lossen.”

Diana herkent dat: “De hulpverlening is niet bekend met alle bijzonderheden rondom transgenders. Zonder BeyonG had ik die niet geweten. We hebben in Nederland niet of nauwelijks ruimte om deze groep op te vangen, laat staan dat we weten welke specifieke zorg er nodig is. Daar moet landelijk veel meer aandacht voor komen.”

Een opvang moet vooral veiligheid kunnen bieden, vertelt BeyonG. Ze moet opeens hardop lachen: “Ik had mijn borsten laten doen en voelde mij zó trots. Ik liet ze bij Kadera zien aan Diana, maar ook de regiomanager zat op kantoor. Die schrok toen ik mijn shirt omhoogtrok. En ik dacht: oepsie, dat is hij natuurlijk niet gewend. Maar zo open en eerlijk mag het voor mij zijn; dat je je echt vertrouwd voelt.”

BeyonG zou niets liever willen dan lotgenoten helpen. “Het is mij overkomen, maar ik ben weer overeind gekrabbeld en in mijn kracht gaan staan. Ik wil inspireren en anderen empoweren. Zo van: stap eruit, be yourself, be you. Maar daar is veel meer hulp bij nodig. Die extra opvang moet er écht komen.”

De echte naam van BeyonG is bekend bij de hoofdredactie

Discriminatie en geweld rondom lhbti’s

Dit voorjaar is in de gemeente Utrecht een proefproject gestart speciaal voor lhbti’s die te maken krijgen met huiselijk geweld. Deze opvang heeft vier plekken. Over de eerste resultaten kan organisatie De Tussenvoorziening nog niets melden. “We zitten nog midden in een evaluatie”, vertelt woordvoerster Mieke Kort.

Afzonderlijke opvangplekken voor transgenders zijn er nog niet, bevestigt ook Jos Holweg van hulporganisatie Veilige Haven in Amsterdam. Juist in de hoofdstad zou een voorziening zeer welkom zijn. Regelmatig ziet hij voorbeelden voorbijkomen van transgenders die door relationele problemen in de prostitutie terechtkomen. Ook omdat er vanuit de familie vaak weinig achtervang is; door alle gevoelige en lastige keuzes staat een transgender er meestal helemaal alleen voor.

In 2018 doet Transgender Netwerk Nederland onderzoek naar huiselijk geweld onder 316 transgenders. Dat jaar krijgt veertig procent thuis te maken met psychisch geweld en lichtere vormen van fysiek geweld. Bij een op de zeven ondervraagden speelt mishandeling of een ernstige bedreiging. Uit onderzoek van Movisie, in 2020, blijkt dat bijna drie op de vier transgenders met psychische problemen kampt. De meesten voelen zich eenzaam. Een ander opvallend onderzoeksresultaat komt uit Groot-Brittannië. Daar blijkt dat homomannen jarenlang geweld in hun relatie kunnen verdragen, juist omdat zij streven naar een stabiele liefdesrelatie.

Het kabinet stuurt in april 2019 een actieplan naar de Tweede Kamer om discriminatie en geweld rondom lhbti’s uit te bannen. Op allerlei fronten belooft het kabinet extra aandacht. Van betere registratie en hogere straffen tot inzet van een vertrouwenspersoon bij azc’s. In die stukken echter geen woord over huiselijk geweld. Inmiddels krijgt zeven op de tien lhbti’s vroeg of laat te maken met fysiek of verbaal geweld, bericht het COC in mei dit jaar.

Lees ook:

Lhbti+-leerling vaker gepest door leraren en ander schoolpersoneel dan heteroseksuele klasgenoot

Uit het eerste grote onderzoek naar de omstandigheden waaronder lhbti+-leerlingen worden gepest, blijkt dat zij vaker doelwit zijn van leraren en ander schoolpersoneel. Triest en schokkend, zegt belangenvereniging COC.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden