Vader Enes vertelt hoe zijn 7-jarige dochter in de opvang een tijdlang heel slecht at en niets aankwam.

InterviewAsielopvang

Gevluchte kinderen eten slecht, weinig of helemaal niet. ‘Het is een uiting van stress en angst’

Vader Enes vertelt hoe zijn 7-jarige dochter in de opvang een tijdlang heel slecht at en niets aankwam.Beeld Werry Crone

Hoe kan het dat kinderen in de asielopvang er zo slecht aan toe zijn en soms zelfs honger lijden? Grote stress en onzekerheid kunnen het eetgedrag sterk verstoren, zeggen experts.

Hannah van der Wurff

Tijdens de dertien maanden in de asielopvang kwam de 7-jarige dochter van Enes bijna niks aan. “Toen we Turkije verlieten, gebeurde dat nog wel regelmatig. Ze was toen drie. In de jaren erna is ze bijna niet zwaarder geworden.” Artsen in de opvang drukten Enes en zijn vrouw op het hart dat het normaal was, ze groeide tenslotte wel in de lengte. Hoefden ze zich dan geen zorgen te maken?

Hoewel die dertien maanden al veel losmaakten bij het kleine meisje, is de situatie voor kinderen zoals zij inmiddels nog schrijnender geworden vanwege de aanhoudende crisis in de noodopvang. Een recent rapport van de Werkgroep Kind in azc concludeerde dat de situatie in de noodopvang en het asielzoekerscentrum (azc) in Ter Apel onleefbaar is voor gevluchte kinderen. Ze hebben beperkte toegang tot (psychische) zorg en onderwijs en lijden onder het feit dat veel van de opvangplekken tijdelijk zijn. Daardoor moeten kinderen vaak verhuizen. Ook kwam in het rapport naar voren dat kinderen soms honger lijden en ondervoed zijn.

Zelf boodschappen doen is luxe

Zes keer moesten Enes en zijn gezin tijdens hun asielperiode verhuizen. Ze woonden voornamelijk in azc's. Daar hadden ze vaak wel een (gedeelde) keuken tot hun beschikking, en soms een eigen badkamer. Dat kleine beetje privacy en de mogelijkheid om met een schamele toelage zelf boodschappen te kunnen doen, is een luxe in vergelijking met de situatie in de (crisis)noodopvang. De opvang hanteert vaste tijden voor de warme avondmaaltijd, die is voor iedereen hetzelfde. De paar weken dat Enes en zijn gezin niet zelf konden koken en bevroren maaltijden kregen, aten moeder en dochter die maaltijden niet op.

Kinderen worden geacht om met de volwassenen mee te eten. Er zijn voor kinderen geen aparte maaltijden verkrijgbaar en zij kunnen niet op een ander tijdstip dan hun ouders eten. Dat geldt vaak voor alle kinderen ouder dan één jaar. “Voor kinderen onder de één kunnen ouders in de opvang flesvoeding krijgen,” zegt Patrick van der Hijden, directeur van hulporganisatie voor vluchtelingen OpenEmbassy. “Maar zodra ze één zijn kan dat vaak niet meer. Zij moeten dan ook mee-eten met hun ouders.” Dat kinderen in de opvang slecht eten noemt hij ‘onontkoombaar'.

Ze at alleen aardappelen

Zijn dochter was al een moeilijke eter, onderstreept Enes. Maar dat werd erger toen ze in Nederland kwamen. “In Turkije had ze een stabiel leven en was haar hele familie dicht in de buurt. Plotseling was dat allemaal weg en verhuisden we steeds.” Op dat soort momenten grijpen we naar dingen die ons gerust stellen, dingen die we kennen, denkt Enes. In de opvang at ze een tijdje niets anders dan aardappelen.

Moeite hebben met eten, wat in extreme vormen kan leiden tot ondervoeding, is een uiting van stress en angst. Want als kinderen zich veilig voelen, eten ze ook dingen die ze niet lekker vinden, weet transcultureel psychiater Forugh Karimi. “Deze gezinnen leggen een soms lange en gevaarlijke reis af. Ze denken veilig te zijn in Nederland, maar in die drukke opvang, met onzekerheid door het vele verhuizen en de lange procedures, verandert dat gevoel al snel. Kinderen voelen ook aan dat hun ouders stress ervaren. Ze kijken naar hen om gerustgesteld te worden, voor duidelijkheid, maar in de opvang is dat moeilijk.”

Eten in de opvang is voor zowel volwassenen als kinderen al langer een probleem. In mei gingen bijvoorbeeld de inwoners van een opvangcentrum in Meppel in hongerstaking. Ze waren gefrustreerd omdat ze vaak moesten verhuizen en niet wisten wat de status was van hun asielaanvraag. Dat ze zelfs hun eigen eten niet konden koken, was voor hen daarom extra pijnlijk. “Vluchtelingen beginnen hun bestaan in Nederland zonder enige vorm van autonomie,” zegt Van der Hijden van OpenEmbassy. “Zelfs geen eten meer mogen koken is daarin de laatste druppel.”

‘De opvang is te zwaar voor kinderen’

Maar waar volwassenen hun angsten en onzekerheid kunnen verwoorden, uiten kinderen dat op een andere manier, legt psychiater Karimi uit. Ze krijgen last van verlatingsangsten, nachtmerries, worden opstandig, en ook het eetpatroon kan veranderen. Daarom moet honger worden gezien als een alarmsignaal, denkt ze. “Kinderen kunnen hier later last van krijgen. Ze zouden niet aan zo’n onveilige situatie blootgesteld moeten worden. Al zouden ze adequate psychische zorg krijgen, dat is dweilen met de kraan open als kinderen niet eens een eigen bed of stabiliteit hebben. Het is te zwaar voor ze.”

Hoewel het gezin van Enes inmiddels bijna drie jaar in een eigen huis woont, en zijn dochter nu normaal groeit en naar school gaat, zijn de zorgen over de invloed van de asielperiode op hun dochter nooit verdwenen. De eerste twee jaar school waren voor haar een marteling. Gelukkig kan ze zich goed uitdrukken, zegt Enes: “Het gaat beter met haar, maar ze voelt zich wel eenzaam en verdrietig op school. Ze zit net op een nieuwe school en hopelijk gaat het daar beter.”

De volledige naam van Enes is bekend bij de hoofdredactie.

Lees ook:

Honger, verhuizingen en geen zorg: opvang van gevluchte kinderen in Nederland is ‘onleefbaar’

Het is dramatisch gesteld met de (nood)opvang van gevluchte kinderen in Nederland. Hulporganisaties roepen op om snel humane asielopvang te regelen. ‘Sommigen lijden honger.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden