Rechtszaken

Gepensioneerde rechters aan het werk en avondzittingen om achterstand weg te werken

Rechtbanktekening van een zitting in coronatijd. Door de pandemie zijn er duizenden zaken blijven liggen.Beeld ANP

Door de pandemie liggen er pakweg 17.000 extra strafzaken op de plank. Om die bulk weg te werken, heeft de rechtspraak donderdag allerlei maatregelen aangekondigd. Strafrechtadvocaten zijn kritisch.

De Raad voor de Rechtspraak en het Openbaar Ministerie hebben donderdag plannen aangekondigd om de door het coronavirus ontstane voorraad strafzaken weg te werken. Tussen half maart en half mei vonden er alleen bij hoge uitzondering fysieke zittingen plaats in rechtszalen, waardoor er pakweg 17.000 extra zaken op de plank liggen. Om die achterstand voor eind 2021 in te halen, worden eenvoudige zaken tijdelijk door één in plaats van drie rechters behandeld. Ook gaan onlangs gepensioneerde rechters weer aan het werk en komen er meer avondzittingen.

Voordat de rechtbanken en gerechtshoven hun deuren sloten, lag er al een bulk van circa 40.000 zaken te wachten op behandeling door een rechtbank. Tijdens de pandemie is ruim driekwart van die zaken schriftelijk afgedaan, via de telefoon of Skype. Maar in het strafrecht, waarbij rechters de verdachten graag in de ogen willen kunnen kijken, liep de achterstand snel op. Vorige maand stelde het OM geen zaken te zullen seponeren die door corona langer zijn blijven liggen.

Het plan is dat het OM vanaf 1 juli vaker strafzaken zelf gaat afdoen met een zogenoemde strafbeschikking, zonder tussenkomst van de rechter. Het gaat om relatief eenvoudige en veelvoorkomende delicten als winkeldiefstal, mishandeling en vandalisme. Wie niets voelt voor een afhandeling van zijn of haar zaak door een officier van justitie, kan alsnog naar de rechter gaan.

De politierechter vaker ingeschakeld

Om de berg zaken niet opzij te schuiven met het huidige aantal rechters en raadheren, willen de Raad voor de Rechtspraak en het OM ook vaker de politierechter inschakelen. Nu worden zaken waarbij justitie meer dan een jaar gevangenisstraf eist gebruikelijk voorgelegd aan een meervoudige kamer met drie rechters. Door de zelfstandige politierechter recht te laten spreken, wordt er mankracht vrijgespeeld, net als met de maatregel waarbij rechters de mogelijkheid krijgen om na hun pensioen nog drie jaar door te werken. Wel kan de enkelvoudige rechter zaken alsnog naar een meervoudige kamer sturen en mag hij maximaal een jaar gevangenisstraf opleggen.

De Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten is blij dat het OM de achterstanden rap wil wegwerken. Maar voorzitter Jeroen Soeteman is ook kritisch. “Het is prima dat rechtbanken en gerechtshoven de openingstijden verruimen zodat zittingen vaker ’s avonds kunnen worden gehouden. Maar het moet wel zo zijn dat de planning wordt overlegd met advocaten.”

Ook zitten er volgens hem allerlei mitsen en maren aan het verruilen van drie rechters voor één. “De ervaring leert dat zeker de grotere zaken met technische verweren beter kunnen worden beoordeeld door drie rechters. Die krijgen bovendien twee weken tijd om te bepalen of een verdachte schuldig is of niet, terwijl de eenvoudige kamer meteen uitspraak doet.”

Bij strafbeschikkingen ging er veel mis

Maar de meeste zorgen maakt Soeteman zich over de strafbeschikkingen van het OM. “Daarmee is de afgelopen  jaren veel misgegaan. Op individueel niveau kan het voor een verdachte voordelig zijn om snel te weten waar hij of zij aan toe is, maar we hebben gezien dat we erg moeten oppassen wanneer de officier van justitie ook op de stoel van de rechter gaat zitten.” Hij keurt dan immers zijn eigen vlees, aldus de voorzitter.

Tot slot hoopt Soeteman dat de plannen daadwerkelijk tijdelijk zijn en wijst hij op de financiering van de maatregelen. Advocaten ontvangen in pro-deozaken een kwart minder geld wanneer de zaak door één rechter wordt behandeld, terwijl de hoeveelheid werk hetzelfde is als bij zaken waarin drie man rechtspreken. Hij vindt dat hij en zijn collega’s daarvoor moeten worden gecompenseerd.

Lees ook:

Rechtspraakvoorzitter Henk Naves: ‘Ik ben best wel tevreden over hoe het gaat in de rechtbanken’

In de anderhalvemeterrechtbank zullen lang niet alle zittingen kunnen doorgaan. Dat betekent achterstanden, al laat de crisis volgens rechtspraakvoorzitter Henk Naves ook zien dat er innovatie mogelijk is.

Advocaten: rechten van verdachten worden geschonden

Verdachten zijn de klos, zien strafrechtadvocaten. Vanwege de beperkingen die politiebureaus, gevangenissen en rechtbanken hen door corona opleggen, kunnen raadslieden hun cliënten niet optimaal bijstaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden