Woningtekort

Gemeenten moeten plots meer woningen voor statushouders vinden: ‘Er moet een klein wonder gebeuren’

In Utrecht demonstreerde de extreem-rechtse Nederlandse Volksunie (NVU) tegen de mogelijke vestiging van een asielzoekerscentrum in het voormalige gebouw van het Pieter Baan Centrum.  Beeld Maarten Hartman
In Utrecht demonstreerde de extreem-rechtse Nederlandse Volksunie (NVU) tegen de mogelijke vestiging van een asielzoekerscentrum in het voormalige gebouw van het Pieter Baan Centrum.Beeld Maarten Hartman

Tienduizenden statushouders hebben volgend jaar een woning nodig. Gemeenten moeten dat gaan regelen, maar hoe?

De krapte op de woningmarkt is gigantisch, er is een tekort aan betaalbare huurwoningen. Toch moeten gemeenten volgend jaar 27.000 statushouders – asielzoekers met een verblijfsvergunning – een huurwoning toewijzen, werd vorige week bekend. Dat zijn er flink meer dan de 12.000 voor dit jaar, omdat de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) momenteel duizenden achterstallige asielaanvragen verwerkt. Gaat het gemeenten wel lukken om zoveel woningen te regelen?

“Daarvoor moet een klein wonder gebeuren”, zegt de Utrechtse wethouder Maarten van Ooijen. Normaal gesproken huisvest Utrecht ongeveer driehonderd statushouders per jaar, volgend jaar zullen dat er minstens zeshonderd worden. Van Ooijen is er ongelukkig mee dat de gemeente deze opgave zo plots op zijn bordje krijgt. “Deze toename komt door problemen bij de IND. En wij moeten daar dan maar een oplossing voor verzinnen.”

Statushouders worden gehuisvest in sociale huurwoningen. Daarvoor is de wachttijd op sommige plekken in de Domstad meer dan tien jaar. Net als andere ‘kwetsbare groepen’ hebben statushouders wel voorrang. Die voorrang uitbreiden is niet wenselijk, zegt Van Ooijen. “We hebben ook andere kwetsbaren die een woning moeten krijgen, denk aan mensen die uitstromen uit de maatschappelijke opvang. Wij willen die groepen niet tegen elkaar uitspelen.”

Container- en prefabwoningen

Wat te doen? “Als je het wil, kan het”, zegt Peter Boelhouwer, hoogleraar woningmarkt aan de TU Delft. “Je moet het zoeken in een combinatie van twee dingen. Ten eerste kun je meer sociale huurwoningen toewijzen aan kwetsbare groepen.” Nu gebeurt dat bij zo’n 20 tot 40 procent van de woningen, zegt Boelhouwer. “Dat kun je laten oplopen tot 70 of 80 procent. Dat betekent wel dat reguliere woningzoekers langer moeten wachten. Ten tweede moet je veel meer flexibele woningen bouwen, op leegstaande terreinen. Denk aan containerwoningen of prefabwoningen.”

Wethouder Van Ooijen ziet geen heil in de eerste oplossing. Op dit moment wijst hij een derde van de sociale huurwoningen aan kwetsbare groepen toe. “Vrijkomende woningen staan vaak in wijken die met sociale problemen kampen. Als je die woningen aan kwetsbare groepen geeft, komt dat de verhouding in die wijken niet ten goede.”

Tijdelijke woningen bouwen wil de wethouder wel. “We moeten daarbij oog houden voor het brede palet aan kwetsbaren, niet alleen statushouders”, zegt Van Ooijen. Bovendien is er geld nodig. De gemeente heeft al plannen klaarliggen, bijvoorbeeld voor huisvesting in het voormalige pand van de psychiatrische observatiekliniek Pieter Baan Centrum. Zo zijn er nog allerlei andere projecten. “Die processen kunnen vast versneld worden. Maar daarvoor moet het Rijk ook over de brug komen met serieuze financiële middelen.”

Bewonersprotesten in Bloemendaal

Utrecht heeft nog relatief veel sociale huurwoningen, een derde van het totale woningaanbod. In veel andere gemeenten, waaronder Bloemendaal, is dat maar 16 procent. Daardoor is de huisvesting van statushouders een probleem. Bloemendaal kampt op dit moment met een achterstand van veertig asielzoekers die op een woning wachten. Daar komen volgend jaar waarschijnlijk nog eens veertig bij.

De gemeente wil tijdelijke woningen plaatsen. “Je zou zeggen: Bloemendaal heeft prachtig groen, er is wel een plekje. Maar veel is beschermd natuurgebied, of onderdeel van landgoederen”, zegt wethouder Susanne de Roy van Zuidewijn. Begin dit jaar besloot de gemeente om tijdelijke woningen te bouwen in Overveen, waar tientallen statushouders hopelijk snel gehuisvest kunnen worden. De bouw heeft vertraging opgelopen, onder meer door bewonersprotesten.

Voor de veertig nieuwe statushouders heeft de wethouder haar hoop gevestigd op lopende bouwprojecten. Een daarvan is een project voor 75 sociale huurwoningen, dat al een tijd stilligt vanwege een juridische procedure. In februari komt er een uitspraak, dan kunnen we daarna hopelijk direct met bouwen beginnen, zegt de wethouder. “Het hangt allemaal van onzekerheden aan elkaar. We zitten met de handen in het haar.”

De Roy van Zuidewijn hoopt dat de overheid hulp biedt, door praktische oplossingen voor tijdelijke woningen aan te dragen. Maar ondanks alles wil ze de verantwoordelijkheid niet afschuiven: “We zullen het zelf moeten regelen”.

Lees ook:

Gemeenten moeten voor 27.000 statushouders een woning regelen: ‘Een enorme opgave’

Volgend jaar hebben 27.000 statushouders een woning nodig, schrijven bewindslieden Broekers-Knol en Ollongren. Dat wordt een grote uitdaging voor gemeenten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden