Rechten opkopen

Gelderland en Utrecht kunnen stikstofshoppen voor verbreding A27 niet tegenhouden

De verbreding van de A27 bij Amelisweerd roept al jaren veel weerstand op. Beeld Martijn Beekman
De verbreding van de A27 bij Amelisweerd roept al jaren veel weerstand op.Beeld Martijn Beekman

De provincies Gelderland en Utrecht kunnen weinig beginnen tegen de opkoop van stikstofruimte door Rijkswaterstaat om de A27 te verbreden. Wel lieten de twee provincieparlementen woensdag hun tanden zien aan Den Haag.

Lukas van der Storm

“Wij zijn geen wingewest.” Met die woorden omschreef VVD-Statenlid René Westra een breed gedragen gevoel in de Gelderse politiek. Provinciale Staten spraken woensdagavond tijdens een spoeddebat over de wijze waarop Rijkswaterstaat onlangs de stikstofruimte van zes boerderijen opkocht. Die wil de overheidsorganisatie inzetten om de A27 bij Amelisweerd (Utrecht) te verbreden. Een ontwikkeling waar alle 55 Statenleden tegen zijn. En gedeputeerde Peter Drenth (CDA) met hen.

De provincie was van die aankoop slechts summier op de hoogte: er was alleen ambtelijk contact over geweest. “Terwijl we juist als overheidsinstanties hebben afgesproken elkaar over dit soort acties te informeren”, benadrukte Drenth. “Maar erger vind ik de indruk die dit naar buiten toe werkt. We hebben ook hier te maken met PAS-melders.”

De PAS-melders zijn boeren die door fouten in het stikstofbeleid zonder noodzakelijke vergunning zitten; zij wachten nu al meer dan drie jaar op legalisatie van hun bedrijf. “Het is niet uit te leggen dat het Rijk dit wel kan doen voor een snelweg, terwijl er voor PAS-melders nog steeds geen oplossing is.”

Stikstof rond Veluwe gewild

Dat Rijkswaterstaat in Gelderland uitkomt om een Utrechtse snelweg mogelijk te maken, is geen toeval. De provincie beschikt met de Veluwe over het grootste beschermde natuurgebied op het vasteland. Door de omvang en de centrale ligging zorgen ontwikkelingen al snel voor extra stikstof op de Veluwe. En om Nederland niet helemaal op slot te zetten, maakt de overheid het mogelijk om ‘extern te salderen’. Ontwikkelingen zijn dan toch mogelijk, zolang er maar minder stikstof in de natuur terecht komt door elders een stikstofbron weg te nemen.

Omdat zoveel ontwikkelingen invloed hebben op de Veluwe, is stikstofruimte van stoppende boeren rondom het natuurgebied dus erg gewild. En niet alleen voor de A27. “We weten dat er plannen zijn bij knooppunt Hoevelaken, met de A2, dijkverzwaringsprojecten. En dat Schiphol en Lelystad Airport hun vergunning niet op orde hebben.” Al dat soort partijen kunnen in Gelderland gaan stikstofshoppen, spiegelde Drenth voor.

Rijk gaat over vergunning

Het zijn allemaal ontwikkelingen waarbij het Rijk over de vergunning gaat. En waarbij er geen plicht bestaat om Gelderland van die ontwikkeling op de hoogte te stellen. “Ik kan dat pas zien als hier een verzoek binnenkomt om de vergunning van een opgekochte veehouderij in te trekken.”

Tegelijkertijd gaat die provincie wél over de zogenoemde gebiedsprocessen. Daarbij moeten provincies met alle betrokken partijen rond een natuurgebied de lastige puzzel rond natuur, stikstof en landbouw leggen. Dat lukt niet als allerlei externe partijen die aanpak doorkruisen en een deel van de toch al schaarse stikstofruimte uit een gebied wegnemen.

Het uitgebreide lijstje van mogelijk geïnteresseerden in Gelderse stikstofruimte stemde de Gelderse Statenleden dan ook bepaald niet gerust. “Dat gaat helemaal fout”, concludeerde Dirk Vreugdenhil (ChristenUnie), initiatiefnemer van het spoeddebat.

Zijn oplossing? De provincie zou kunnen weigeren de vergunning van een opgekochte boer in te trekken. Want over het intrekken van natuurvergunningen gaat de provincie wél. En als een vergunning in stand blijft, blijft ook de stikstofruimte waar die is.

Maar dat kan niet zomaar, benadrukte Drenth. “Een verzoek tot intrekking moet aan voorwaarden voldoen, bijvoorbeeld dat de stallen netjes worden afgebroken. Maar als dat zo is, kan ik niet anders dan de vergunning intrekken. Ik kan dit niet gebruiken voor politieke doeleinden. We kunnen dit dus bijna niet stoppen.”

‘Van der Wal deelt zorgen’

Niettemin bleef de door de coalitie voorbereide motie in stand waarin wordt gevraagd geen medewerking te verlenen aan het intrekken van vergunningen. Drenth was daar overigens niet op tegen: hij zegde toe de juridische mogelijkheden zullen te onderzoeken om toch dwars te liggen. En hij gaat ermee naar Den Haag: naar Rijkswaterstaat, naar het ministerie van infrastructuur en waterstaat. En ook naar stikstofminister Christianne van der Wal. “Ter ondersteuning, want ook zij deelt de zorgen hierover”, stelde Drenth.

Ook in Utrecht debatteerden Provinciale Staten over de kwestie. Rijkswaterstaat koopt in deze provincie de uitstoot van twee boerderijen op voor hetzelfde doel. In Utrecht werd een iets afgezwakte variant op de Gelderse motie aangenomen. Opvallend was dat de VVD hier als een van de weinige partijen tegen het voorstel stemde. In Gelderland ondersteunden alleen PVV en FvD de motie niet, hoewel ook die partijen zich uitspraken tegen de uitkoop.

Lees ook:

Provincies verdwalen in de stikstofchaos terwijl het Rijk zijn eigen plan trekt

Terwijl provincies door Haagse traagheid vast komen te zitten met hun eigen stikstofaanpak, koopt het Rijk alvast stikstofruimte van boeren op om een snelweg te verbreden. Dat zet kwaad bloed in Gelderland en Utrecht.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden