Handhaving

Geen mondkapje? Dat is dan 95 euro. Amsterdam en Rotterdam gaan sneller boetes uitdelen

Een straat in Amsterdam waar bezoekers een mondkapje moeten dragen. Beeld Joris Van Gennip

Hoe is het gesteld met de handhaving van de coronaregels in de grote steden nu het aantal besmettingen daar oploopt? Boa’s moeten het bonnenboekje niet te snel trekken, klinkt het in Utrecht en Den Haag. Amsterdam en Rotterdam gaan juist sneller straffen.

Een coronaboete kan stevig aantikken. Voor zaken als onvoldoende afstand houden kan je als volwassene een boete van 390 euro krijgen. Ben je onder de 18, dan bedraagt de boete 95 euro. Datzelfde bedrag kan worden gerekend voor het overtreden van de mondkapjesplicht, zoals die geldt in het ov of in sommige stadsdelen in Amsterdam en Rotterdam.

Maar in de grote steden vonden gemeenten tot nu toe dat het gros van de coronaovertreders een boete bespaard moest blijven. Een boete is een uiterste redmiddel bij ‘excessen’. Liever passen de gemeenten andere methodes toe om mensen te overtuigen dat ze zich aan de regels moeten houden. Zoals een officiële waarschuwing, waarbij de boa persoonsgegevens van de overtreder noteert.

In Rotterdam is sinds de invoering van de plaatselijke mondkapjesplicht begin augustus geen enkele boete uitgedeeld aan mensen die zich niet aan die regel hielden. De gemeente is de laatste tijd überhaupt terughoudend met mensen op de bon slingeren vanwege het overtreden van coronaregels: in de laatste weken zijn er door Rotterdamse boa’s helemaal geen boetes uitgedeeld. De teller staat nu op 305 coronaboetes sinds het begin van de crisis. 

Dat gaat veranderen, kondigde de gemeente aan. Iedereen die vanaf zondag weigert een mondkap te dragen waar dat verplicht is, kan een boete verwachten.  

Ook Amsterdam zegt strenger te gaan handhaven. Boa’s in de hoofdstad deelden sinds het begin van de crisis ongeveer 618 boetes uit. Geen van die boetes was voor het niet dragen van een mondkapje. Dat gaat waarschijnlijk veranderen: de veiligheidsregio zegt vanaf nu ‘sneller’ boetes van 95 euro uit te schrijven. 

Utrecht wordt ‘wel wat strenger’

In Utrecht gaat men er nog altijd vanuit dat waarschuwen het efficiëntst is. Al zegt de gemeente inmiddels wel sneller over te gaan op een officiële waarschuwing. “Het wordt drukker in de stad, en het aantal besmettingen groeit”, zegt een woordvoerder. “Dus we worden wel wat strenger.” Het aantal boaboetes in de Domstad bedroeg in totaal 371. In Den Haag zijn boa’s mild voor overtreders: daar werden 142 boetes uitgeschreven. In alle grote steden waren de meeste bekeuringen tot nu toe voor mensen die geen afstand hielden of voor 1 juni in te grote groepen samenkwamen.

Is sneller beboeten inderdaad verstandig, of is het waarschuwen van mensen afdoende? “Er is over het algemeen geen bewijs dat harde straffen, zoals hoge boetes, leiden tot minder overtredingen”, zegt Benjamin van Rooij, hoogleraar Recht en Maatschappij aan de Universiteit van Amsterdam. Dat strenge straffen weinig opleveren, is echter voor veel mensen een contra-intuïtieve gedachte. “Strenge straffen geven ons het idee dat we actie ondernemen.”

Van Rooij deed in de afgelopen maanden onderzoek naar de naleving van de anderhalve meter afstand, zowel in Nederland als daarbuiten. In zijn onderzoek naar de coronaregels zijn er andere factoren die ook grote invloed hebben op ons gedrag, zag hij. “Het is belangrijk dat mensen het eens zijn met de maatregel: ze moeten het legitiem vinden wat er van ze gevraagd wordt.” Ook moet een coronamaatregel uitvoerbaar zijn door burgers. “Mensen moeten de mogelijkheid hebben om zich aan de regels te houden, anders kun je dat niet van ze verwachten. Neem een overvol Wallengebied in Amsterdam: daar is het onmogelijk om anderhalve meter afstand te houden.” Een boete kan in zo’n situatie zelfs een averechts effect hebben, stelt hij. “Dan verliest de regel legitimiteit en ontstaat een voedingsbodem voor sceptische bewegingen als Viruswaanzin.”

Bovendien zijn mensen sneller onder de indruk van een hoge pakkans dan van een hoge straf die zelden wordt opgelegd, aldus Van Rooij. “Wat dat betreft is de zichtbaarheid van boa’s heel belangrijk. Mensen denken dan: de kans dat ik betrapt wordt is groot, dus laat ik me maar aan de regels houden.”

Hij wil niet betogen dat boetes en straffen maar afgeschaft moeten worden, benadrukt de hoogleraar. “Straffen stellen een norm voor hoe we ons gedragen. Dat blijven we ook in coronatijd zeker nodig hebben.”

Amsterdam sluit horecagelegenheden

De Veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland heeft zeker drie horecagelegenheden gesloten omdat zij zich “bewust en moedwillig aan de regels onttrekken”. Het gaat op een uitgaansgelegenheid aan de Basisweg, een café in het centrum en een partyboot.

Halsema kondigde vorige week al aan dat als horecagelegenheden zich niet aan de coronaregels houden, er nog maar één keer wordt gewaarschuwd. Bij excessen volgt directe sluiting.

Bij de drie zaken die per direct gesloten zijn, waren er geen of onvoldoende maatregelen genomen om bezoekers afstand tot elkaar te laten houden. Bij de nachtclub werden bezoekers volgens de Veiligheidsregio zelfs gefaciliteerd en uitgenodigd om overtredingen te begaan, constateerde toezichthouders die in burger kwamen controleren.

Alle drie de horecagelegenheden moeten vier weken dicht. Bij de partyboot hangt er een zogenoemde last onder dwangsom aan vast. Dat wil zeggen: worden er de komende vier weken toch evenementen op de boot georganiseerd, dan kost dat de eigenaar 250.000 euro. Het café en de nachtclub mogen pas weer open als er een goedgekeurd plan van aanpak ligt.  

Lees ook: 

Drinken, eten, niezen: het valt niet mee, met zo’n mondkapje

Het valt niet mee, zo’n mondkapje, is de conclusie van een dag wandelen door de binnenstad van Rotterdam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden