InterviewCarolus Grütters

‘Gedwongen asielopvang leidt tot willekeur en weerstand’

Groepen mensen bij het hotel 't Elshuys, in Albergen, protesterend tegen de komst van een azc. Beeld ANP
Groepen mensen bij het hotel 't Elshuys, in Albergen, protesterend tegen de komst van een azc.Beeld ANP

Het kabinet wil Tubbergen als eerste gemeente verplichten tot de opvang van asielzoekers. De daadkracht van de staatssecretaris zal echter averechts uitpakken, waarschuwt migratiewetenschapper Carolus Grütters. ‘Asielopvang moet geen loterij zijn.’

Merijn van Nuland

Het kabinet wil binnenkort mogelijk driehonderd asielzoekers laten opvangen in een hotel in Albergen (gemeente Tubbergen). Dat gebeurt echter tegen de zin van de gemeente. Daarmee is Tubbergen de eerste gemeente die door het kabinet wordt gedwongen tot asielopvang. Dat werkt contraproductief, zegt Carolus Grütters, onderzoeker bij het Centrum voor Migratierecht van de Radboud Universiteit in Nijmegen. Hij pleit voor een evenredige verdeling van asielzoekers over alle gemeenten.

Niet eerder ging de staatssecretaris over tot dwang. Wat vindt u van deze maatregel?

“Het is een domme zet die averechts zal uitpakken. Want wie heeft hier baat bij? In Tubbergen zijn ze niet blij met de dwang, en de asielzoekers komen in een vijandige omgeving terecht. Bovendien verkleint dit het draagvlak bij de andere gemeenten om constructief mee te denken. Zij weten dat ze ieder moment het pistool op de borst kunnen krijgen. De staatssecretaris heeft een moeilijke situatie nog erger gemaakt met zijn overvaltechniek.”

Migratiewetenschapper Carolus Grütters: ‘Je lost dit alleen op door asielzoekers evenredig te spreiden over het land.’  Beeld Bert Beelen
Migratiewetenschapper Carolus Grütters: ‘Je lost dit alleen op door asielzoekers evenredig te spreiden over het land.’Beeld Bert Beelen

Tegelijkertijd slapen er in Ter Apel al dagen mensen in de buitenlucht. Is er wel een alternatief voor dwang?

“Het is inderdaad een zeer treurige situatie, het zijn bijna Griekse toestanden. En ik houd mijn hart vast voor wat er gebeurt als het straks slechter weer wordt. Je lost dit alleen op door asielzoekers evenredig te spreiden over het land. Iedere gemeente zou op basis van het inwonertal een vast aantal opvangplekken moeten creëren. Dat kun je gewoon wettelijk vastleggen, net zoals ook de verdeling van statushouders is geregeld. En iedereen moet zijn bijdrage leveren, tot de Waddeneilanden aan toe. Doe je dat niet, dan krijg je willekeur en weerstand zoals je dat nu in Tubbergen ziet.”

Uw oplossing is toch ook een vorm van dwang?

“Van dat frame moeten we af. Iedere gemeente voert medebewind namens de Rijksoverheid. Dat wil zeggen: iedere gemeente moet rijkstaken uitvoeren op lokaal niveau, zoals het aanleggen van riolering en de uitgifte van paspoorten. Geen enkele wethouder zal zeggen dat de rijksoverheid hem of haar dwingt om riolering aan te leggen. Datzelfde zou moeten gelden voor een evenredige verdeling van de asielopvang. Het is een rijkstaak die vastligt in landelijke en Europese wetgeving, daar hebben we ons aan gecommitteerd. Het wordt pas dwang als je een muntje opgooit en één gemeente uitkiest die de opvang moet regelen - en die andere dus niet. De asielopvang moet geen loterij zijn, laat iedere gemeente zijn steentje bijdragen.”

Hoeveel invloed zou het draagvlak onder de lokale bevolking moeten hebben?

“Dat is niet relevant als je zorgt voor een eerlijke en evenredige verdeling. Dan kan niemand meer naar de buurgemeente wijzen en zeggen dat zij worden voorgetrokken. Dat is nu wel het geval: sommige gemeenten hebben grote azc’s, terwijl andere gemeenten nauwelijks aan opvang doen, bijvoorbeeld op de Biblebelt. Nu het kabinet slechts een select aantal gemeenten wil dwingen tot medewerking, zorgt dat voor een gebrekkig draagvlak en dat is betreurenswaardig. Vooral omdat de vluchteling hier niet mee geholpen is.”

Kabinet: kleinschalige opvang kost te veel menskracht

Het kabinet bereidt een wet voor om gemeenten te dwingen een bijdrage te leveren aan de opvang van asielzoekers. Met deze wet - die op zijn vroegst 1 januari 2023 van kracht wordt - kunnen specifieke gemeenten een asielzoekerscentrum toegewezen krijgen. Staatssecretaris Eric van der Burg (asiel) kiest er bewust niet voor om alle gemeenten naar inwonertal bij te laten dragen: dat zou te veel personeel vereisen. Grütters ziet dat anders: “Zolang het om kleine aantallen gaat, zijn veel mensen in de lokale gemeenschap bereid om bij te dragen aan de opvang.”

Lees ook:

Kabinet wil gemeente passeren: vergunning voor asielopvang in hotel

Het kabinet is van plan voor het eerst een vergunning te geven voor de opvang van asielzoekers zonder akkoord met de gemeente. Het gaat om een hotel in Albergen in de gemeente Tubbergen. Overleg met die gemeente leidde nog niet tot een akkoord, meldt staatssecretaris Eric van der Burg (Asiel) aan de Tweede Kamer.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden