Coronavirus

Gaat een app straks bepalen of we naar buiten mogen?

Beeld Idris van Heffen

Met een corona-app kan technologie straks gaan bepalen of je twee weken thuis in quarantaine moet. Niet zozeer omdat je symptomen van het virus hebt, maar omdat de app zegt dat je in de buurt bent geweest van een patiënt. Dat vraagt om een groot vertrouwen in de app. Maar is dat vertrouwen wel terecht? 

Technologie, of specifieker data-analyse, is allang ons dagelijks leven binnengedrongen. En het maakt ook al keuzes voor ons. Netflix toont bijvoorbeeld niet de hele voorraad films en series, maar bedenkt op basis van eerder kijkgedrag de volgende titel die jij waarschijnlijk wilt zien. En Google zegt welke route je het beste kunt nemen.  

Toch gaat een traceerapp die het kabinet wil introduceren een stap verder, vindt Siri Beerends, die als cultuursocioloog bij medialab SETUP onderzoek doet naar de verhouding tussen mens en technologie. “Dat komt doordat de overheid het wil gaan uitrollen en het maar de vraag is of deelname vrijwillig wordt. Als de overheid gebruik ervan niet oplegt, dan heb je ook nog de kans dat er sociale druk ontstaat om mee te doen. Bovendien kan die app echt onze fysieke bewegingsvrijheid gaan bepalen. Dat is zeer ingrijpend.”

Een simplificatie van de werkelijkheid

Beerends is kritisch op het grote vertrouwen in zo'n app als oplossing voor de coronacrisis. Al snapt ze de aantrekkingskracht wel. “Wij als mens zien onszelf als wezens met emoties, complexiteit, we zijn ambivalent en subjectief. Technologie lijkt daar een tegenstelling van. Het plakt labels: ziek of niet ziek, thuisblijven of vrij om te gaan. Lekker overzichtelijk, maar daarmee simplificeer je de werkelijkheid. Want die werkelijkheid is dat mensen een risico-afweging maken: ik moet naar een begrafenis, ik heb geen symptomen, maar ik ben mogelijk wel met een patiënt in contact geweest. Wat doe ik? Dat kan zo'n app niet overnemen.” 

De ontwikkeling van een app in deze crisis laat zien dat we de wereld om ons heen graag controleren en beheersen, zegt Peter-Paul Verbeek, hoogleraar filosofie van mens en techniek aan de Universiteit Twente. Gevoelens die we juist met dit virus zijn kwijtgeraakt. Het is niet ongebruikelijk dat we op zo'n moment naar technologie grijpen, aldus Verbeek. 

De middenweg: toevertrouwen

Wat hem betreft hoeven we niet blind te vertrouwen op de app als oplossing, maar is een fundamenteel wantrouwen ook niet nodig. De hoogleraar pleit voor een middenweg van wat hij noemt ‘toevertrouwen’. “Het is belangrijk om mensen echt het gevoel te geven dat ze de touwtjes in handen hebben in plaats van overgeleverd te zijn aan een app. Wat dat betreft hoop ik dat we leren van fouten die we eerder hebben gemaakt met technologie, waarin we veel uit handen hebben gegeven, bijvoorbeeld aan commerciële partijen.”

Veel hangt volgens Verbeek dus af van de keuzes die de overheid maakt bij de ontwikkeling van de traceerapp. Zoals: is deelname vrijwillig, geef je mensen de mogelijkheid om opgeslagen gegevens te wissen of om weer van deelname af te zien? En snappen gebruikers hoe ze die eigen keuzes kunnen maken? “Mijn oproep zou zijn: kieper zo'n app niet over het hoofd van burgers uit, maar koppel er een heldere voorlichting aan vast. Zo zorg je ervoor dat we ons aan de app durven toe te vertrouwen.”

Lees ook:

Digitaal contactonderzoek naar Singaporees model: privacy en surveillance verenigd

Singapore ontwikkelde een app die tegen het coronavirus beschermt, maar toch de privacy respecteert. Is dat systeem effectief genoeg?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden