Vijf vragenFriese cultuur

Fryske Akademy mag niet langer ivoren toren zijn

Het gebouw van de Fryske Akademy in Leeuwarden.Beeld Sjaak Verboom

De Fryske Akademy is voorlopig gered. De provincie steekt er extra geld in. Een faillissement is voorkomen. Een uitleg over het belang van de Fryske Akademy in vijf vragen.

De Fryske Akademy? Uh, wat is dat ook al weer?

Ja, dat is iets wat veel Friezen zich ook afvragen. Iedereen kent het statige pand in de binnenstad van Leeuwarden. Maar wat er nou precies achter die muren gebeurt? Dat is ook een beetje het probleem van dit wetenschappelijk onderzoeksinstituut. Het bestaat al ruim tachtig jaar, maar is te veel een ivoren toren. Toch vinden de Friezen de academie ook weer belangrijk. Want die bestudeert de Friese taal, cultuur en geschiedenis. En daar zijn de Friezen apetrots op. Maar er onbeperkt geld inpompen gaat de Friese Statenleden te ver. Hun geduld is op. Het gedonder moet nu voor eens en altijd afgelopen zijn. De academie moet wel uit zijn cocon kruipen. Laat zien wat je doet!

Dit is de zoveelste keer al dat de academie in zwaar weer zit. Hoe komt dat?

Tsja, zelfs Statenleden weten hier niet snel een antwoord op. Bezuinigingen speelden de Fryske Akademy parten. Ook lijkt het erop dat subsidies te weinig aan wetenschappelijk onderzoek besteed zijn en in verhouding te veel aan ondersteunende diensten. Het lukt evenmin om te verjongen. De oude garde blijft zitten. De provincie Fryslân gaat overigens niet helemaal vrijuit. Zij hield te weinig toezicht en gaf te weinig ondersteuning. Dat gold ook voor de Koninklijke Academie van Wetenschappen (KNAW). De provincie steekt nu 350.000 euro in een reorganisatie en stelt een miljoen voor de komende vijf jaar beschikbaar.

De KNAW? Wat heeft die te ­maken met de Fryske Akademy

De Fryske Akademy was zelfstandig, maar was wel verbonden met de KNAW. Dat stond in een zogeheten liëringsovereenkomst uit 1990. Daarin hadden provincie en KNAW een even grote stem in het benoemen van een directeur-bestuurder. Maar omdat twee kapiteins op één schip lastig zijn, kwam er een nieuwe liëring. Een lossere band. Daarover maken drie oud-bestuurders zich grote zorgen. Als de Fryske Akademy zijn KNAW-status verliest, dreigt die een soort provinciale oudheidkamer te worden. Ze zijn bang dat dit zelfs het einde van de Fryske Akademy kan betekenen. De provincie vindt dat overdreven. In de praktijk verandert er niet zo veel, zeggen ze op het provinciehuis in Leeuwarden. De Akademy kan bijvoorbeeld gratis gebruik blijven maken van faciliteiten van de KNAW.

Welke eisen stellen de statenfracties aan de academie?

Dat die meer moet samenwerken met andere instellingen die de Friese taal en cultuur bestuderen en onderwijzen. Bijvoorbeeld met de leerstoel Fries van de Rijksuniversiteit Groningen (Rug). Het idee is al om de Groningse hoogleraar Fries ook maar directeur van de academie te maken. Ook in Tresoar, het provin­ciaal archief dat data en bronnen ontsluit voor het publiek, zien de Statenleden een geschikte samenwerkingspartner. Verder eisen de Statenfracties een stevige wetenschappelijke toekomstvisie van de Akademy.

Het lijkt allemaal kommer en kwel. Maar de Akademy kreeg toch goede beoordelingen?

Jazeker! Vier jaar geleden kreeg zij zelfs het predicaat ‘excellent’ van een visitatiecommissie van de KNAW. Dat was voor het HisGis-­project, een digitale kadastrale kaart van Nederland. HisGis staat voor Historisch Geografisch Informatiesysteem. Met een paar muisklikken kom je er bijvoorbeeld ­achter wie welk perceel in 1832 ­bezat. Een soort tijdmachine. ­Behoorlijk innovatief. Ook is er ­natuurlijk veel onderzoek gedaan naar de Friese taal. Al in de jaren tachtig werd het Frysk Wurdboek gedigitaliseerd. Daardoor kon ­Google Translate onlangs het Fries opnemen in zijn vertaalmachine. Ook ­onderzoekt de Akademy meertaligheid. Daar is binnen Europa veel ­aandacht voor. Mercator, het Europees Kenniscentrum voor Meertaligheid en Taalleren, is zelfs onderdeel van de Akademy.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden