Premier Mark Rutte en Jacques Grishaver tijdens de Nationale Holocaust Herdenking in Amsterdam.

ReactiesHolocaust-excuses

Excuses van Rutte verrassen Joodse gemeenschap

Premier Mark Rutte en Jacques Grishaver tijdens de Nationale Holocaust Herdenking in Amsterdam. Beeld EPA

Premier Rutte maakte zondag zijn excuses voor de houding van de regering tijdens de Tweede Wereldoorlog. Voor de Joodse gemeenschap kwam dat als verrassing. 

Beter laat dan nooit. Dat is de teneur bij Joodse organisaties na de excuses die premier Mark Rutte zondag aanbood voor de Nederlandse houding tegenover de Jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog. Dat deed hij op de Nationale Holocaust Herdenking in Amsterdam, vlak voor de internationale herdenking. 

“Te veel Nederlandse functionarissen voerden uit wat de bezetter van hen vroeg”, zei Rutte. “De bittere consequenties van registratie en deportatie werden niet tijdig en niet voldoende onderkend. Nu de laatste overlevenden nog onder ons zijn, bied ik vandaag namens de regering excuses aan voor het overheidshandelen van toen.”

De excuses komen voor velen te laat, maar zijn desalniettemin zeer welkom, zegt Eddo Verdoner. Hij is voorzitter van het Centraal Joods Overleg (CJO), dat de belangen van de Joodse gemeenschap in Nederland behartigt. “Dit kwam was voor ons als een verrassing. Het is goed dat er nu zo duidelijk is uitgesproken wat er is misgegaan. Het is een historisch moment. Een mijlpaal.”

Jacques Grishaver (1942), die als kind ondergedoken zat en voorzitter is van het Nederlands Auschwitz Comité, noemt de excuses ‘werkelijk fantastisch’. Hij was zelf bij de herdenking aanwezig en heeft Rutte daarna omhelsd, zegt hij. “We hebben er 75 jaar op moeten wachten. De premier heeft geschiedenis geschreven. Hij is onze held. Het had altijd eerder gekund, maar wees blij dat het nu gebeurd is. Klaar.”

Minister-president Mark Rutte legt een krans bij het Spiegelmonument Nooit meer Auschwitz tijdens de Nationale Holocaust Herdenking.Beeld ANP

Moet Rutte over de brug komen met herstelbetalingen?

Het tweede kabinet-Kok bood in 2000 wel excuses aan voor de kille ontvangst van Joden na de oorlog bij terugkeer in Nederland. Veel Joden moesten achterstallige belastingen betalen, of mochten niet terugkeren naar hun huis, dat vaak al door iemand anders werd bewoond. Destijds stelde het paarse kabinet 680 miljoen gulden beschikbaar voor oorlogsslachtoffers, waarvan 400 miljoen voor de Joodse gemeenschap.

Moet premier Rutte in het verlengde van zijn excuses ook over de brug komen met herstelbetalingen? Nee, vinden het Auschwitz Comité en het CJO. “Dit gaat over helende woorden en erkenning. Dat is nu het belangrijkste.” Daar waar gestolen is, moet herstel plaatsvinden, zegt Verdoner. Maar dat staat los van de uitspraak van Rutte. Het CJO dringt er al langer op aan dat gemeenten onderzoek gaan doen naar onterecht geheven lasten en gestolen bezittingen tijdens de oorlog. Dat is nog lang niet overal het geval.

Waarom de regering nu pas excuses maakt voor de houding tijdens de Tweede Wereldoorlog, is niet goed duidelijk. De Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) laat weten dat de 75-jarige herdenking voor het kabinet ‘als een goed moment’ voelde. Volgens de premier was er in 2000 geen ‘breed gedragen advies’ uit de kring van betrokkenen of informatie die zou moeten leiden tot excuses. 

De RVD kan desgevraagd niet zeggen op welke informatie de premier doelt. Volgens de Joodse gemeenschap is het onzin dat er eerder geen ‘breed gedragen advies’ zou zijn geweest. “Hier is vaker over gesproken”, zegt Verdoner. “Het bleef als een doorn in ons oog zitten hoe Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog door de overheid in de steek gelaten zijn. De vraag om excuses heeft er altijd gelegen. Als langzaam elk stukje recht wordt weggenomen, is de overheid de laatste strohalm die je hebt om je te redden. Als die tekortschiet, valt de bodem onder je weg. Juist daarom is het essentieel dat Rutte dit nu op eigen initiatief doet.”

Toch vraagt hij zich af waarom dit niet gewoon meteen na de oorlog had kunnen gebeuren. “Dat had veel nabestaanden rust kunnen geven”, zegt Verdoner. “Nu zijn er nog maar een paar overlevenden over.”

Lees ook:

‘Ik was dáár. Ik heb Auschwitz overleefd’.

Vlak voor de bevrijding van vernietigingskamp Auschwitz, 75 jaar geleden, moesten tienduizend gevangenen het kamp verlaten van de Duitsers. Max Rodrigues Garcia (toen 20, nu 95), een Joodse jongen uit Amsterdam, was een van hen. ‘Ik heb Auschwitz geroken met mijn neus, gehoord met mijn oren.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden