Politie

Er was nog nooit zoveel politie, maar de straat blijft leeg

Wéér een taak er bij: de bescherming van de Sint tijdens de intocht in Den Bosch. Beeld Robin Utrecht, ANP

Nederland heeft nog nooit zoveel politiemensen geteld, toch schreeuwen burgemeesters moord en brand over een tekort aan blauw op straat. Wat ging er mis?

Als burgemeesters van Veenendaal, het doorgaans rustieke De Bilt en de lommerrijke Utrechtse heuvelrug de inzet van het leger eisen om de openbare orde te handhaven, dan is er wat aan de hand. Eerder lieten steden als Amsterdam, Rotterdam, maar ook Haarlem en Nijmegen weten bepaalde politietaken niet meer te kunnen uitvoeren.

Het lijkt bijna alsof de liquidatie van advocaat Derk Wiersum en de assistentie die daarna is gevraagd bij de beveiliging van betrokkenen van het zogenoemde Marengo-proces, de politie door het ijs heeft doen zakken. De gruwelijke moord heeft in ieder geval tot gevolg dat burgemeesters plotseling aandacht vragen voor het feit dat hun korpsen de roosters ‘niet meer gevuld krijgen’.

Toch heeft Nederland nog nooit zoveel politiemensen geteld. Minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) meldt in zijn Kamerbrief van 3 september dat de politie 51.554 arbeidsplaatsen telt. Volgens de Nationale Politie komen daar nog eens 10.000 burger-personeelsleden bij. Voor 2020 is er in totaal 6,3 miljard euro voor de politie gereserveerd, een recordbedrag. En toch lukt het klaarblijkelijk niet de basispolitiezorg te organiseren. Er vallen gaten in de roosters.

Als Nederland wordt vergeleken met de omringende buitenlanden, is hier 1 politiefunctionaris op 297 inwoners. Daarmee is Nederland een middenmoter. Toch is er in het buitenland nauwelijks commotie over een tekort aan politie. Daarnaast is de omvang van de Nederlandse politie sinds de jaren negentig spectaculair gegroeid, bijna verdubbeld zelfs. Toch heeft die enorme groei geen oplossing gebracht voor de tekorten op straat, blijkt uit de noodkreet van de burgemeesters.

De sterkte van de arm 

Het laatste wetenschappelijke onderzoek naar de uitgedijde politieorganisatie (gemeten van 1994 tot 2009) stamt uit 2012, toen organisatieadviesbureau Andersson Elffers Felix (AEF) in opdracht van de politie het rapport ‘De sterkte van de arm’ uitbracht, samen met ‘Blauw hier en daar’, waarin de Nederlandse situatie wordt vergeleken met die in het buitenland.

Daarin wordt gewezen op de sterke groei van de politie als totaal, maar óók specifiek op de verdubbeling van de recherche, vooral bij de ondersteunende diensten als misdaadanalyse, forensisch-technische ondersteuning en inlichtingendiensten. Daarnaast groeit het aandeel van leiding en overhead in die periode naar maar liefst 29 procent. De onderzoekers spreken van ‘beleidsdrukte’, terwijl het blauw op straat juist achterblijft. Daarnaast leidt ook de opkomst van techniek en ICT tot een scheve verhouding van ‘front en back office’. Met andere woorden, het gevaar dreigt dat steeds meer politie achter het bureau aan het werk is, en steeds minder op straat.

Dat blijkt ook uit interne documenten van de politie. In 2018 waren slechts 21.202 van de ruim 50.000 arbeidsplaatsen gereserveerd voor het zogenaamde ‘gebiedsgebonden politiewerk’ (het blauw op straat). Als daarvan wordt afgetrokken de 12 procent van de agenten die de toets niet haalt om gepast geweld te mogen gebruiken én het ziekteverzuim (gemiddeld 7 procent - maar in de straatdienst fors hoger) dan blijven er maar 18.363 straatagenten over.

En dat is nog naar boven afgerond, want een kwart van deze politiemensen is ouder dan 55 jaar en hoeft geen 24-uursdiensten te draaien. Uit deze interne rekensom blijkt dat maar een derde van de politie wordt ingezet op straat, wat precies overeenkomt met de rapporten uit 2012 die uitgaan van 38 procent basispolitiezorg.

Belabberde situatie op straat

Organisatiedeskundigen wijzen erop dat de situatie van de politie op straat inderdaad belabberd is, en dat de politiek en leiding dat al minstens tien jaar weet, maar dat op het gebied van het beleid en ondersteuning op kantoor nog de nodige ruimte is voor efficiency. In België bijvoorbeeld weten ze 50 procent van de politiemensen de straat op te krijgen.

Georganiseerde misdaad, terrorisme en internetcriminaliteit vormen nieuwe werkterreinen voor de politie die extra aandacht vragen. Maar de politie heeft ook veel taken afgestoten. Zo zijn veel surveillancetaken door burgers met een bijzonder opsporingsbevoegdheid (BOA’s) overgenomen, wordt blikschade aan de verzekering overgelaten, in stadions en op festivals doen stewards het meeste werk, na de invoering van de APK vinden geen technische verkeerscontroles meer plaats en wordt de Rijtijdenwet nog nauwelijks gehandhaafd.

Lees ook:

Politie legt in grote steden taken neer

Er zijn volgens burgemeesters te weinig agenten om alles te doen. Daarom maken ze noodgedwongen scherpe keuzes.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden