Racisme

Er is institutioneel racisme, én een oplossing: minder intuïtie en meer verantwoording

Sinds vrijdag 12 juni 2020 staat er iedere dag iemand op de Dam in Amsterdam met het bord: ‘Zolang er institutioneel racisme is, staat hier iemand’.  Beeld zolanghetnodigis.nl
Sinds vrijdag 12 juni 2020 staat er iedere dag iemand op de Dam in Amsterdam met het bord: ‘Zolang er institutioneel racisme is, staat hier iemand’.Beeld zolanghetnodigis.nl

Om institutioneel racisme in Nederland tegen te gaan, is meer controle nodig en moeten we minder vertrouwen op onze intuïtie, stellen onderzoekers van Kennisplatform Integratie & Samenleving (KIS). Ze deden onderzoek naar structurele discriminatie in opdracht van de vier grootste gemeenten.

Is er institutioneel racisme in Nederland, en hoe bannen we het eventueel uit? Met deze vragen stapten de vier grootste gemeenten onlangs naar Kennisplatform Integratie & Samenleving (KIS), een instituut dat maatschappelijk onderzoek doet in opdracht van overheden en organisaties. Uit een analyse van bestaande wetenschappelijke literatuur, die KIS woensdag publiceert, blijkt nu dat er in twee ‘domeinen’ in Nederland sprake is institutioneel racisme. Zowel op de woningmarkt als op de arbeidsmarkt hebben mensen met een niet-Nederlandse achtergrond minder kansen dan hun witte landgenoten.

Volgens Hanneke Felten, KIS-onderzoeker, valt niet meer te ontkennen dat op de woning- en arbeidsmarkt sprake is van racistische structuren. “Daar is objectief vastgesteld dat Hans betere kansen heeft dan Mohammed, door bijvoorbeeld identieke cv’s naar werkgevers te sturen met verschillende namen erboven.”

‘Het was niet zo bedoeld’

In twee andere domeinen, onderwijs en bij de politie, zijn ‘sterke aanwijzingen’ voor institutioneel racisme. Felten: “Het opvallende aan die sectoren is dat er wel veel bekend is over individuen die racisme hebben ervaren, maar dat objectief onderzoek ontbreekt”. Felten vindt het belangrijk dat dit onderzoek er nog wel komt. “Eigenlijk zie je dat in alle domeinen waar zo’n onderzoek wordt opgezet, blijkt dat institutioneel racisme bestaat.”

Sinds juni vorig jaar kun je ze tegenkomen op de Amsterdamse Dam: mensen die in hun eentje actievoeren tegen ‘systemisch racisme’. Onder de noemer ‘Zolang het nodig is’ hebben ze als doel om net zo lang naar de Dam te komen tot systemisch racisme is uitgebannen. De activisten wisselen elkaar ieder uur af; volgens de organisatie deden er inmiddels honderden mensen mee. Vanaf oktober wordt er alleen op vrijdag en zaterdag actie gevoerd, maar vanaf 12 juni wordt de eenmans­demonstratie ook voor één week op andere dagen gehouden.  Beeld zolanghetnodigis.nl
Sinds juni vorig jaar kun je ze tegenkomen op de Amsterdamse Dam: mensen die in hun eentje actievoeren tegen ‘systemisch racisme’. Onder de noemer ‘Zolang het nodig is’ hebben ze als doel om net zo lang naar de Dam te komen tot systemisch racisme is uitgebannen. De activisten wisselen elkaar ieder uur af; volgens de organisatie deden er inmiddels honderden mensen mee. Vanaf oktober wordt er alleen op vrijdag en zaterdag actie gevoerd, maar vanaf 12 juni wordt de eenmans­demonstratie ook voor één week op andere dagen gehouden.Beeld zolanghetnodigis.nl

Maar, stellen de onderzoekers, het is wel degelijk mogelijk om iets te doen aan het racismeprobleem binnen organisaties en instituten. Ze pleiten vooral voor meer verantwoording van individuen. KIS-onderzoeker Amma Asante: “In de maatschappelijke discussie over institutioneel racisme wordt vaak de nadruk gelegd op intentie.” Discriminatie wordt niet verder onderzocht als individuen verklaren het ‘niet zo te hebben bedoeld’. “Ik zou ervoor willen pleiten om intentie buiten beschouwing te laten. Want dat iemand iets niet zo bedoeld heeft, kan niet betekenen dat er dan geen verantwoordelijkheid hoeft te worden genomen.”

Haar collega Felten beaamt dat. “De belangrijkste oplossing schuilt erin individuen en organisaties meer verantwoording te laten afleggen in situaties waarin vooroordelen een rol kunnen spelen. Want als je kijkt naar psychologisch onderzoek, hebben de meeste mensen, vooral uit maatschappelijk dominante groepen, een bias; we zijn allemaal in meer of mindere mate racistisch.”

Het gevoel heeft het vaak mis

Racisme is tegen te gaan door minder ruimte te geven aan intuïtie en onderbuikgevoel; daar spelen die vooroordelen namelijk op, stelt Felten. “Dus: als een agent iemand staande houdt, moet hij een betere uitleg hebben dan: deze donkere jongen liep met een petje door een chique witte buurt en ik had er een slecht gevoel bij.”

Maar berust het goed kunnen uitoefenen van beroepen als docent en agent niet juist op een goede intuïtie en een zeker fingerspitzengefühl? Ja, knikt Felten, dat dénken we vaak. “In de praktijk heeft ons gevoel het vaak mis.” Extra controle kan daarom geen kwaad. “Het is goed aangemoedigd te worden om jezelf te checken. Zodat je jezelf gaat afvragen: heb ik echt gezien wat ik heb gezien?”

Lees ook:

Agenten die racistische appjes stuurden zijn overgeplaatst

Kan de burgemeester van Rotterdam korte metten maken met racisme? In de gemeenteraad kwam Aboutaleb donderdag onder vuur te liggen. Zijn houding tegenover agenten die zich in een besloten app-groep discriminerend uitlieten is volgens sommige raadsleden ‘boterzacht’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden