Wifitracking

Enschede krijgt als eerste een hoge boete wegens het ‘volgen’ van burgers

null Beeld ANP
Beeld ANP

De Autoriteit Persoonsgegevens legt 600.000 euro boete op aan Enschede vanwege wifitracking. Het is de op twee na hoogste boete van de AP ooit, en de eerste aan een overheidsinstelling.

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) legt de gemeente Enschede een boete op van 600.000 euro, omdat de gemeente wifitracking gebruikte in de binnenstad op een manier die niet mag. Daardoor was het mogelijk winkelend publiek en mensen die in de binnenstad wonen of werken te volgen. Het is de eerste keer dat de AP een boete geeft aan een overheidsinstelling, en ook de eerste keer vanwege wifitracking. Slechts twee keer sinds haar oprichting legde de AP een boete op die hoger was dan 6 ton.

“De ernst van de zaak zit hem erin”, zegt een woordvoerder van de AP, “dat Enschede misschien niet de bedoeling had om de burgers te volgen, maar wel een systeem creëerde waarin surveillance van individuele personen mogelijk werd.”

Drukte in binnenstad meten

De gemeente Enschede besloot in 2017 om via sensoren de drukte in de binnenstad te gaan meten. De gemeente huurde daarvoor een bedrijf in dat is gespecialiseerd in het tellen van passanten. Meetkastjes in de winkelstraten vingen de wifisignalen op uit de mobiele telefoons van passerende mensen. Ieders telefoon werd apart geregistreerd, met een unieke code.

De AP kreeg een klacht over deze inzet van wifitracking, waarop de privacywaakhond besloot de situatie in deze gemeente te onderzoeken. Of momenteel meer gemeenten onder de loep worden genomen kan de woordvoerder niet zeggen. Uit publicaties van de Volkskrant in 2019 bleek dat wifitracking bij tientallen andere gemeenten ook wordt ingezet. Wifitracking is aan strenge eisen gebonden en in de meeste gevallen verboden.

Door te tellen hoeveel telefoons er op een bepaald moment rond een meetkastje zijn, weet je hoe druk het is. Maar hou je over een langere periode bij welke telefoon langs welk meetkastje komt, dan verandert dit ‘tellen’ in het volgen van mensen, zegt de AP. En dat was in Enschede het geval. De privacy van burgers was dus niet goed gewaarborgd, omdat zij konden worden gevolgd zonder dat dit noodzakelijk was.

‘Wij voelen ons ten onrechte gestraft’

Volgens de privacywaakhond was het niet de bedoeling van de gemeente om individuen te volgen en de AP heeft ook geen aanwijzingen gevonden dat dit is gebeurd. Enschede is op 1 mei 2020 ook gestopt met de wifitracking. Dat de intenties niet verkeerd waren, maakt het voor de gemeente des te wranger dat er nu zo’n torenhoge boete wordt opgelegd. “Wij voelen ons ten onrechte gestraft voor iets dat wij niet beoogden en wat ook feitelijk niet is gebeurd”, zegt burgemeester Onno van Veldhuizen. “Het waarborgen van de privacy van onze binnenstadbezoekers is vanaf het begin een voorwaarde geweest. Bezoekerstellingen zijn nodig om het effect van investeringen en beleid op de aantrekkelijkheid, de leefbaarheid en veiligheid van je stad te meten. Het afgelopen jaar heeft laten zien dat het kunnen monitoren van de drukte in je stad actueler dan ooit is, en wij zijn geblinddoekt.”

De AP is al enkele jaren bezig met onderzoek naar ‘smart cities’, en zal de resultaten daarvan over enkele weken publiceren. In een tussenrapportage liet de waakhond al weten dat grotere gemeenten meer gebruikmaken van technologie als sensoren dan kleinere. Meer aandacht verdient het in kaart brengen van privacyrisico’s die komen kijken bij het ontwikkelen van smartcity-toepassingen. “Deze privacyrisico’s moeten gemeenten beheersbaar maken vóór de start van de verwerking van de persoonsgegevens – ook als het gaat om kleinschalige pilots”, aldus de AP. Enschede heeft inmiddels een ethische commissie opgericht om te adviseren bij het gebruik van technologie in de stad.

Lees ook:

De slimme stad is straks is heel efficiënt, maar leeft die nog wel?

De slimme stad is meer dan een lantaarnpaal met een paar sensoren. Straks helpen aan internet gekoppelde apparaten ons met vervoer in de stad, met winkelen en met van alles en nog wat in ons huis – tot aan tandenpoetsen toe. Hoe ziet een stad vol techniek eruit? En zijn we in zo’n stad ooit nog onbespied?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden