Holocaust

Enquête: kwart jongvolwassenen twijfelt aan Holocaust

Deportatie van Joodse burgers in Nederland in de Tweede Wereldoorlog. Plaats en jaartal onbekend.  Beeld ANP /  ANP
Deportatie van Joodse burgers in Nederland in de Tweede Wereldoorlog. Plaats en jaartal onbekend.Beeld ANP / ANP

Het is slecht gesteld met de kennis van Nederlanders over de Holocaust, met name onder veertigminners. Dat blijkt uit een enquête van de Joodse belangenorganisatie Claims Conference.

Rianne Oosterom

Bijna een kwart van de veertigminners twijfelt aan de Holocaust. Een klein deel (6 procent) denkt dat de Holocaust een mythe is en 17 procent vindt dat het aantal Joden dat vermoord is ‘sterk overdreven’ wordt. Als je deze twee categorieën optelt, heeft Nederland in vergelijking met vijf andere onderzochte landen samen met Frankrijk het hoogste aantal jongvolwassenen dat twijfelt aan de Holocaust: 23 procent.

Dat blijkt uit een enquête in opdracht van de internationale Joodse organisatie Claims Conference, die zich vanaf de jaren vijftig inzet voor herstelbetalingen aan Joodse oorlogsslachtoffers. De organisatie onderzocht de laatste jaren het Holocaust-bewustzijn in verschillende landen.

Dit jaar was Nederland aan de beurt, volgens woordvoerder Ruth Kinet van de Joodse NGO omdat het ‘een belangrijk land in Europa is’. De achtergrond hiervan is dat de Claims Conference ‘een dramatische ontwikkeling’ in Europa ziet, vertelt zij: namelijk het verwateren van de herinnering aan de Holocaust. “Met deze enquête onderzoeken we dat subjectieve gevoel.”

2000 Nederlanders boven de 18 jaar ondervraagd

Het onderzoek is december vorig jaar uitgevoerd door het Amerikaanse consultancybureau Schoen Cooperman Research. Het gaat om een volgens het bureau representatieve steekproef onder 2000 Nederlanders boven de 18, waarvoor verspreid over de provincies mensen zijn gebeld of online zijn bevraagd. De resultaten hebben een foutmarge van 2 procent.

Waar in landen als het Verenigd Koninkrijk, Oostenrijk, Canada en de VS het aantal veertigminners dat twijfelt aan de Holocaust rond de 15 procent ligt, is dit in Nederland dus veel hoger. Als het gaat om alle leeftijdscategorieën samen, dan gelooft 12 procent van de ondervraagden dat de Holocaust ‘een mythe’ of ‘sterk overdreven’ is. Dit is ook het hoogste percentage in vergelijking met de vijf andere landen.

Bijna zestig procent van de veertigminners die de enquête invulden, zegt niet te weten hoeveel Joden er in totaal vermoord werden, namelijk zes miljoen. Dit geldt voor 54 procent van de gehele groep ondervraagden. 14 procent van de veertigminners heeft niet eens van het woord ‘Holocaust’ gehoord, tegenover 8 procent van alle ondervraagden.

Een transport van Joodse gevangenen vanaf Hooghalen, bij kamp Westerbork. Op 15 juli 1942 vertrok het eerste transport vanuit kamp Westerbork naar concentratiekamp Auschwitz-Birkenau.  Beeld NIOD
Een transport van Joodse gevangenen vanaf Hooghalen, bij kamp Westerbork. Op 15 juli 1942 vertrok het eerste transport vanuit kamp Westerbork naar concentratiekamp Auschwitz-Birkenau.Beeld NIOD

Gaat het om onwetendheid of moedwillig ontkennen?

Kees Ribbens, onderzoeker bij het Niod (Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies), kijkt met ‘enige verbazing’ naar de resultaten. Omdat de Claims Conference een betrouwbare club is, neemt hij de resultaten wel ‘serieus’ maar vindt tegelijk dat ze beter uitgeplozen hadden moeten worden.

In de enquête krijgen respondenten veelal vragen over losstaande feiten over de Holocaust. Maar het gaat bij kennis over het verleden ook om ‘hoe zij die feiten in samenhang zien’, vindt Ribbens. Ook tonen de resultaten niet in hoeverre het om moedwillig ontkennen van de Holocaust gaat, of meer om onwetendheid, ziet hij.

De Nederlandse Holocaust-overlevende Max Arpels Lezer (87), lid van het internationale bestuur van de Claims Conference, noemt de resultaten in elk geval ‘zeer zorgelijk’. “De millennials zijn op 5 mei bij allerlei festivals aanwezig. Ik vind het krankjorum dat sommigen niet weten wat de Holocaust inhoudt. Ik kan me daar verschrikkelijk over opwinden.”

‘Mogelijke oorzaak is de uitholling van het geschiedenisonderwijs’

Het voor zover bekend laatste en enigszins vergelijkbare onderzoek naar kennis over de Tweede Wereldoorlog onder zo’n 1500 jongeren (in dit geval tot 19 jaar, jonger dus dan in dit onderzoek) stamt uit 2018. Uit het onderzoek van Marc van Berkel, docent en onderzoeker aan de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, bleek onder meer dat een derde van deze jongeren geen idee heeft wat het begrip ‘Holocaust’ inhoudt.

Onderzoeker Van Berkel noemt het Claims Conference onderzoek ‘geloofwaardig’, omdat het om een ‘serieuze organisatie’ gaat en omdat de resultaten in lijn zijn met wat hij ook tegenkwam. Als mogelijke verklaring voor de weinige Holocaust-kennis noemt hij de ‘uitholling van het geschiedenisonderwijs’: “65 procent van de scholieren heeft geen geschiedenisonderwijs meer na 15 jaar.”

Holocaust-overlevende Arpels Lezer hoopt vooral dat de resultaten van de enquête Nederland wakker schudden. “Er wordt in gezinnen en op scholen te weinig gesproken over de Holocaust. Sommige jongeren hebben geen belangstelling. Het is zo lang geleden, zeggen ze dan. Maar dat maakt niets uit. Er zijn meer dan 6 miljoen Joodse mensen vermoord en dat mag niet vergeten worden.”

Lees ook:

Kabinet wil expliciet verbod op ontkennen Holocaust. ‘Jodenhaat dreigt salonfähig te worden’

Minister Yeşilgöz van justitie gaat antisemitisme actiever bestrijden. Er moet onder meer een expliciet verbod op het ontkennen van de Holocaust in de wet komen. ‘We moeten met elkaar een streep trekken.’

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden