Vaccinatie

EMA: Voordelen AstraZeneca-vaccin wegen zwaarder dan zeer zeldzame bijwerkingen

null Beeld AFP
Beeld AFP

Het vaccineren met het vaccin van farmaceut AstraZeneca kan wat betreft het Europees Medicijnagentschap gewoon doorgaan.

Dat heeft het EMA woensdagmiddag bekendgemaakt op een persconferentie in Amsterdam. Er is weliswaar een verband tussen de bijwerkingen en het vaccin – er zijn enkele gevallen van trombose herleid tot het vaccin – maar de voordelen van het vaccin wegen zwaarder dan het zeer kleine risico op de vorming van bloedstolsels (trombose) en een laag aantal bloedplaatjes (trombocytopenie). Dat concluderen onderzoekers die alle meldingen tegen het licht hebben gehouden.

Algemeen directeur Emer Cooke van de EMA wijst er nog eens op dat Covid-19 een erge ziekte is die kan leiden tot ziekenhuisopname, en dat in Europa duizenden mensen eraan zijn overleden. Vaccins, zoals die van AstraZeneca, kunnen dit voorkomen. Coronavaccins zijn bovendien schaars.

De experts van het veiligheidscomité zien een ‘mogelijk verband’ tussen het vaccin en de ernstige bloedafwijkingen. Ze onderzochten 86 meldingen, waarvan er 18 fataal afliepen, op een totaal van zo’n 25 miljoen mensen die het vaccin kregen toegediend. De veiligheidscommissie stelt dat ongebruikelijke bloedstolsels in combinatie met lage bloedplaatjes moeten worden vermeld als zeer zeldzame bijwerking van een inenting met het AstraZeneca-vaccin.

Ook meldingen van zeldzame bloedklachten bij Janssen-vaccin

Ook het coronavaccin van Janssen uit Leiden zou bij sommige mensen kunnen leiden tot bloedstolsels (trombose) en een laag aantal bloedplaatjes (trombocytopenie). Tot nu toe zijn er wereldwijd drie meldingen van die bijwerking bekend. Die worden onderzocht. Het zijn ‘extreem weinig’ gevallen op 4,5 miljoen mensen over de hele wereld die dat vaccin tot nu toe hebben gekregen, zo’n aantal past binnen de verwachtingen, zegt Peter Arlett van het EMA.

Het vaccin van Janssen is goedgekeurd voor gebruik in Europa. Halverwege deze maand worden de eerste voorraden geleverd. Kort erna zouden de eerste mensen gevaccineerd moeten worden. In Nederland adviseert de Gezondheidsraad om dat vaccin eerst aan ouderen en mensen met medische risico’s te geven.

Bij het vaccin van Pfizer en BioNTech zijn wereldwijd 35 gevallen van trombose in de hersenen bekend. Bij Moderna hebben voor zover bekend vijf mensen die klachten gekregen. Ook bij die vaccins is het aantal meldingen niet uitzonderlijk hoog, zegt het EMA.

In ons land is de zeldzame combinatie van trombose en te weinig bloedplaatjes tot nog toe vijf keer gemeld, op ongeveer 400.000 inentingen. Een vrouw overleed hierdoor aan een longembolie. De gevallen worden nog verder onderzocht.

Het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) neemt namens Nederland deel aan het veiligheidscomité van de EMA. In een aansluitende persconferentie zei CBG-directeur Ton de Boer dat het cruciaal is om kraakhelder te communiceren dat het gaat om een zeer zeldzame bijwerking gaat. Het is volgens hem essentieel om bij eventuele onduidelijkheden het inenten even te pauzeren, zoals is gebeurd.

Minister De Jonge zei een ‘relatief beperkt’ effect van de gedeeltelijke prikpauze te verwachten. Hij wilde nog niet vooruitlopen op het besluit dat hij donderdag neemt over de mogelijke hervatting van het prikken met het vaccin. Maar De Jonge denkt wel dat in april nog steeds de grens vier miljoen toegediende vaccins wordt bereikt. De Jonge heeft de Gezondheidsraad om een spoedadvies gevraagd en zal donderdag beslissen hoe het verder moet met het AstraZeneca-vaccin.

Met name vrouwen

In totaal zijn er in Europa, inclusief het VK, 222 meldingen van trombose na vaccinatie gedaan, tot 4 april. Dat wil dus niet zeggen dóór vaccinatie, benadrukt de EMA. Deze bijwerking is het meest geconstateerd bij vrouwen jonger dan 60 jaar en treedt binnen twee weken op. Maar er is volgens de EMA nog onvoldoende bewijs om te stellen dat er ‘specifieke risicofactoren’ zijn, zoals leeftijd of geslacht.

Volgens dokter Sabine Strauss van de EMA lijkt het er ogenschijnlijk op dat de risico’s voor vrouwen, en vooral jongere vrouwen, groter zijn. Een mogelijke verklaring voor dit beeld is dat er ook veel meer (jonge) vrouwen in de EU gevaccineerd zijn, bijvoorbeeld omdat vrouwen oververtegenwoordigd zijn in de zorg. Strauss benadrukt opnieuw dat de voordelen van het vaccin ruimschoots opwegen tegen de nadelen.

Het zeldzame gecombineerde ziektebeeld komt mogelijk voort uit een immuunrespons, laat de EMA weten. Een soortgelijke reactie wordt soms veroorzaakt door een trombosemedicijn, heparine.

Om 18.00 uur zullen de Europese gezondheidsministers per videoverbinding vergaderen over wat de conclusies van het EMA betekenen voor de te volgen vaccinatiestrategie in Europa. Het vaccin van de Brits-Zweedse farmaceut is een belangrijke pijler in de vaccinatiestrategie, ook in Nederland. Nederland stopte het vaccineren binnen bepaalde leeftijdsgroepen al eerder tijdelijk, tot er meer duidelijkheid was over de bijwerkingen. Groot-Brittannië, niet gebonden aan de in de EU te volgen strategie, maakte vanmiddag bekend jongeren onder de 30 al een alternatief vaccin aan te gaan bieden, zo meldde de BBC.

Lees ook:

De Venlose Suzan Storch (58) kreeg ernstige trombose na de AstraZenecaprik en overleefde het maar ternauwernood. Aan Trouw deed ze haar verhaal.

Hoe goed is het AstraZeneca-vaccin? Rond de eerste toelating schreef wetenschapsredacteur Joep Engels al dat ‘het rapport van het voormalige beste jongetje uit de klas tegenvalt.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden