Permanente coronawet

Eerste Kamer wil het laatste woord hebben over coronamaatregelen

Minister Ernst Kuipers van volksgezondheid, welzijn en sport. Beeld ANP / Laurens van Putten
Minister Ernst Kuipers van volksgezondheid, welzijn en sport.Beeld ANP / Laurens van Putten

De oppositie in de Eerste Kamer eist dat in de permanente coronawet komt te staan dat de senaat tijdens een epidemie mag meebeslissen over afzonderlijke coronamaatregelen. In een brief aan minister Kuipers (volksgezondheid) heeft zij die claim benadrukt.

Johan van Heerde

Een meerderheid van de Eerste Kamer eist zeggenschap over het invoeren en weer stopzetten van coronamaatregelen. In een brief aan minister Ernst Kuipers van volksgezondheid laat de voltallige oppositie in de Kamer, minus de SGP, weten dat zij erop aandringen dat deze bevoegdheid onderdeel moet worden van de nieuwe, permanente coronawet die het kabinet voorbereidt.

De brief, die in handen is van Trouw, is ondertekend door tien fracties van zowel linkse als rechtse partijen die samen 41 van de 75 zetels in de Eerste Kamer in handen hebben. In de brief staat dat dit brede blok het voorstel voor een structurele coronawet zal beoordelen op basis van de vraag of de zeggenschap van de senaat straks ‘voldoende’ is geregeld.

Met hun bezwaren tegen de nieuwe coronawet leggen de senatoren van de oppositie een flinke druk op het kabinet. De Eerste Kamer heeft een beslissende stem in de invoering van de wet. De kritiek negeren kan er voor het kabinet toe leiden dat de wet niet wordt aangenomen.

Maar de eis van de Eerste Kamer ligt politiek wel gevoelig. De Eerste Kamer heeft doorgaans bij de úitvoering van wetten geen rol. Ook in de coronacrisis had tot nu toe alleen de Tweede Kamer zeggenschap over concrete coronamaatregelen.

Als een infectieziekte, zoals het coronavirus, hard om zich heen grijpt dan geeft deze permanente wet de regering de bevoegdheid om in te grijpen. In het wetsvoorstel staan bekende collectieve maatregelen vermeld, zoals het verplicht afstand houden, sluiten van publieke plekken en het opleggen van hygiëneregels.

Als de regering besluit om bijvoorbeeld een mondkapjesplicht in te voeren, dan wil de Eerste Kamer die ingreep kunnen blokkeren. De oppositie gaat in de Eerste Kamer zo de strijd aan over de vraag wie straks het laatste woord heeft over concrete coronamaatregelen tijdens een epidemie: de Tweede Kamer of de Eerste Kamer?

Kleiner risico op een patstelling

In het wetsvoorstel, dat bij de Raad van State ligt voor advies, is zo’n blokkeerrecht voor de Eerste Kamer niet opgenomen. De regering kent die bevoegdheid alleen toe aan de Tweede Kamer en stelt onder meer dat zo het risico wordt verkleind op het ontstaan van een patstelling tussen de minister, Tweede Kamer en Eerste Kamer.

Met de brief wil de oppositie in de Eerste Kamer een dringend signaal afgeven aan minister Kuipers. “Dit vinden wij heel belangrijk”, zegt fractievoorzitter Margreet de Boer van GroenLinks, één van de tien ondertekenaars. “Coronamaatregelen kunnen onze grondrechten beperken. De gemene deler van deze brief is dat wij iets te zeggen willen houden over zo’n ingrijpende beslissing.”

Opsteller en medeondertekenaar van de brief Peter Nicolaï (Partij voor de Dieren) is ook stellig. “Minister Kuipers moet iets doen met de voorwaarden die in de brief zijn opgesomd. Als op deze punten niets wordt gewijzigd, creëert de minister een probleem.”

De bevoegdheid van de regering om collectieve maatregelen tegen het coronavirus te nemen was de afgelopen twee jaar vastgelegd in een tijdelijke wet, die iedere drie maanden moest worden verlengd. Maar die wet is sinds juni van tafel door toedoen van de Eerste Kamer.

Geen juridische basis voor doorvoeren coronamaatregelen

Senator De Boer onderstreept dat minister Kuipers een gewaarschuwd man is. In het debat over de verlenging van de tijdelijke wet op 21 februari is benadrukt dat het hoog tijd werd voor een permanente wet met verbeterde bevoegdheden. “Die waarschuwing is toen niet opgepikt”, zegt De Boer.

Het gevolg: toen minister Kuipers in mei de tijdelijke wet opnieuw wilde verlengen, stemde de oppositie in de Eerste Kamer het voorstel weg. Plotseling had de regering geen juridische basis voor het doorvoeren van coronamaatregelen.

Sindsdien maakt het kabinet haast met een permanente coronawet, die onderdeel wordt van de bestaande Wet publieke gezondheid. Deze week kwam via Trouw naar buiten dat er ook brede kritiek op het wetsvoorstel kwam van burgemeesters en gemeenten. Niet alleen vinden zij de wet een slordige haastklus, ook ontbreekt het volgens de bestuurders aan een fundamentele discussie over verantwoordelijkheden bij de uitbraak van een epidemie.

Lees ook:

Forse kritiek op nieuwe, permanente ‘coronawet’ die de regering na de zomer wil invoeren

Burgemeesters, gezondheidsdiensten en wetskenners hebben forse kritiek op de ‘coronawet’, die een tijdelijke status had maar permanent wordt. De wet is een haastklus, erkent het ministerie.

Met dit plan wil de cultuursector open blijven tijdens de volgende coronagolf

Zijn concertzalen en musea klaar voor een nieuwe coronagolf? Bijna, zegt Jeroen Bartelse. Er ligt een plan voor ieder scenario. Nu moet de overheid er nog achter gaan staan.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden