De veilige fiets van de toekomst, ontwerp gebaseerd op onderzoek van TU Delft. Beeld Fadi Nadrous
De veilige fiets van de toekomst, ontwerp gebaseerd op onderzoek van TU Delft.Beeld Fadi Nadrous

Verkeersveiligheid

Een revolutie voor de fiets: na 100 jaar komen er weer nieuwe (en veiligere) modellen

Auto’s zijn steeds veiliger met elektronische snufjes, camera’s en sensoren rondom die attenderen op gevaar. Maar hoe ziet de veilige fiets van de toekomst er eigenlijk uit?

Het aantal gewonde fietsers blijft maar stijgen, tot nu al 80.000 per jaar. Vorig jaar waren er zelfs meer fietsdoden (229) dan doden onder auto-inzittenden. Dat roept de vraag op waarom, terwijl auto’s alsmaar veiliger en vernuftiger worden, het basisontwerp van fietsen al honderd jaar hetzelfde is. Het antwoord is simpel, zegt onderzoeker Arend Schwab van de TU Delft: geld.

Maar er is een omslag ingezet, ziet Schwab. “Dankzij de revolutie die de e-bike heeft veroorzaakt. Vroeger was bij gewone fietsen de verkoopmarge klein, met weinig geld voor onderzoek. Doordat veel meer mensen veel langer fietsen, zit de markt enorm in de lift. Dat is goed voor innovatie.”

In verlichting is veel te winnen

Dat is te zien aan de Fietsinnovatieprijs, vorig jaar gewonnen door Batavus met een achterlicht dat een rode V op de grond projecteert. Op die manier kunnen achteropkomers de afstand beter inschatten. Batavus lijkt de lichtkampioen onder de tweewielerproducenten. Zo heeft het in diverse modellen Vizi geïnstalleerd: permanente verlichting via naafdynamo of e-bikeaccu, die bij regen of duisternis feller straalt.

“Slim”, zegt werktuigbouwkundige Schwab, oprichter van het Fietslab aan de TU Delft. Hij hielp topsporter Tom Dumoulin met sneller afdalen, en assisteerde het ontwerpteam van de baanfiets die bij de Olympische Spelen in Tokio is gebruikt. Net zo graag zit hij om tafel met Gazelle of concurrent Accell Groep, eigenaar van Batavus, Koga, Sparta en Babboe.

Wat zijn volgens Schwab makkelijke oplossingen om fietsveiligheid te vergroten? “Geïntegreerde verlichting zoals Vizi, die altijd aan is, wordt standaard. Ik voorspel ook veel meer achteruitkijkspiegels.” Een remlicht kan op drukke fietspaden kop-staartbotsingen voorkomen: “Dat is verplicht op een speedpedelec en sommige e-bikes hebben het al.”

Waar blijft de richtingaanwijzer?

Veel ongelukken gebeuren door onduidelijkheid bij links afslaan, gaat hij verder. “Gek dat een richtingaanwijzer op een e-bike geen standaard is.” Al deze opties zijn tegen lage kosten haalbaar, stelt Schwab, net als brede banden met meer grip.

In zijn Fietslab werkt hij aan valpreventie, met subsidie van de Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek. Veel fietsongevallen van ouderen hebben te maken met balansproblemen: “Dat is inherent aan het voertuig.” Schwab ontwierp daarom met Gazelle een motortje op de stuuras dat bij starten vanaf vier kilometer per uur tot achttien kilometer de balans verbetert. Juist zo’n lage snelheid kan bij ouderen namelijk tot riskant slingeren leiden. Inmiddels werken zij aan een tweede prototype van deze balanshulp. Het slechte nieuws: het duurt nog een paar jaar voordat het motortje te koop is.

Voor het Fietslab was in de magere jaren van fietsonderzoekgeld opvallend genoeg een autobedrijf de redding. “Familiebedrijf Pon werd rijk met import van Volkswagens. Mevrouw Pon wilde niet dat het oer-Hollandse Gazelle verdween en zodoende heeft Pon in 2011 Koninklijke Gazelle overgenomen.” Dankzij deze grote investeerder kon het Fietslab gaan samenwerken met Gazelle.

De fiets trilt ter waarschuwing

Ook elders in Nederland zijn snufjes voor de fiets ontwikkeld. De Universiteit Twente ontwierp een camerawaarschuwingssysteem – waarmee nieuwe auto’s behangen zijn – voor fietsers. Uit promotieonderzoek bleek in 2019 dat als een voertuig dicht nadert, ouderen het liefst een trilling in de handvatten voelen. Een andere optie was gekleurde lampjes op de display, maar dat leidt te veel af van het verkeer. Schwab: “In de toekomst kunnen voertuigen elkaar interactief herkennen en waarschuwen.”

In 2016 kwam uit de Twentse hoek al Sofiets, met een ruime, lage instap, kleine wielen, en een uniek zadel dat zakt bij opstappen en hoger gaat bij fietsen. “Met je voeten makkelijk de grond raken, is belangrijk voor veiligheid. Daarvoor moet de zitbuis schuiner naar achteren wijzen, zoals Gazelle bij model Balance doet”, legt Schwab uit.

De fietsonderzoeker verwacht zeker meer technische innovaties voor ouderen. “Maar de belangrijkste oplossingen om veiliger te fietsen liggen toch elders: zo moeten snelheidsverschillen op het fietspad omlaag en moet je straten ruimer inrichten voor fietsers. We moeten veel meer weten van fietsongevallen en het is hoog tijd dat kinderen een verkeersopleiding krijgen.”

Lees ook:
Drie keer meer fietsers ernstig gewond dan gedacht: 50.000 in 2019

Een nieuwe telmethode laat zien dat veel meer fietsers gewond raken dan tot nu toe uit de cijfers blijkt. Dankzij dit nauwkeuriger beeld kunnen provincies gevaarlijke plekken aanpakken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden