Vaccinatiebereidheid

Een nieuwe fase in de campagne: vaccinatie-twijfelaars bereiken

Het ministerie van VWS probeert nu ook moeilijker te bereiken doelgroepen te overtuigen van het nut van vaccinatie. Beeld Suzan Hijink
Het ministerie van VWS probeert nu ook moeilijker te bereiken doelgroepen te overtuigen van het nut van vaccinatie.Beeld Suzan Hijink

Nu de meeste zestigplussers zijn geprikt, probeert Volksgezondheid nu ook andere bevolkingsgroepen te bereiken. Imams, dominees en het Nederlands elftal moeten daarbij helpen.

Het ministerie van volksgezondheid richt zich in de vaccinatiecampagne nu specifiek op jongvolwassenen, Nederlanders met een migratieachtergrond, laaggeletterden en orthodox-christelijke gemeenschappen. Dat zijn groepen waar volgens het ministerie de vaccinatiebereidheid lager is dan onder de rest van de bevolking.

Woordvoerder Annerijn Vink van het ministerie spreekt van ‘een nieuwe fase in de vaccinatiecampagne’ nu de meeste zestigplussers en mensen met een kwetsbare gezondheid hun eerste prik hebben gehad.

Op de posters van de campagne ‘Ik stroop mijn mouw op’ stonden eerder boegbeelden zoals oud-politica Erica Terpstra en voormalig nieuwslezer Noraly Beyer. De komende tijd komen er volgens VWS jonge bekende Nederlanders bij. Het ministerie heeft onder andere foto’s laten maken van spelers van het Nederlands elftal toen zij zich lieten vaccineren. Volgens Vink krijgen ook sociale media een belangrijkere rol.

Veertigminners willen minder vaak een vaccin dan veertigplussers, blijkt uit gedragsonderzoek van het RIVM. Gemiddeld is de vaccinatiebereidheid 84 procent, maar bij 25 tot 39-jarigen ligt die op 76 procent, en bij 16-24-jarigen op 71 procent. Overigens kunnen zestien- en zeventienjarigen zich nu alleen laten vaccineren als zij een verhoogd medisch risico hebben. De vaccinatiebereidheid is de laatste maanden wel gestegen.

Sleutelfiguren moeten vaccintwijfelaars over de streep trekken

Uit onderzoek van de Erasmus Universiteit bleek eerder dat bijna 40 procent van de mensen met een niet-westerse migratieachtergrond geen prik wil, terwijl dat onder mensen zonder migratieachtergrond maar 14 procent is. Ook in de Bijbelgordel blijft het aantal mensen dat zich wil laten vaccineren achter.

Het ministerie probeert vaccintwijfelaars uit beide groepen over de streep te trekken via ‘sleutelfiguren’ uit hun gemeenschap, zoals de dominee, imam, huisarts of actieve buurtbewoner. Het ministerie biedt deze sleutelfiguren een opleiding aan om in eigen kring beter het gesprek over vaccins aan te kunnen gaan.

Sinds twee weken heeft het ministerie bovendien een pakket aan folders en voorlichtingsfilmpjes in andere talen. Ook zijn er ‘praatplaten’ met illustraties die kunnen helpen het nut van vaccinatie uit te leggen aan laaggeletterden.

Jongeren

Bas van den Putte, hoogleraar gezondheidscommunicatie aan de UvA

“Goed dat VWS voorbeeldfiguren inzet, zoals voetballers, om jongeren over de streep te trekken. Wat minder handig is: dat Frank de Boer heeft gezegd dat hij zijn team niet verplicht laat prikken, vanwege de bijwerkingen. Dat kan ook jongeren aan het twijfelen brengen.

“Ik denk dat een campagne op sociale media nóg beter zou werken. Daar kunnen jongeren delen met hun vrienden dat ze gevaccineerd zijn. En hoewel je beter een prik kan nemen om gezondheidsredenen, werkt het om te wijzen op bijkomende individuele voordelen van een prik, zoals makkelijker op reis kunnen gaan. Of naar een festival.

“We weten bovendien dat jongeren impulsiever zijn dan ouderen. Daardoor zéggen jongeren vaker dat ze iets gaan doen, terwijl ze uiteindelijk niet komen opdagen. Om dat te voorkomen, moet het wijzigen van een afspraak makkelijk zijn. In de VS kun je zonder afspraak bij veel lokale apotheken zó een prik halen. In je eigen buurt een prik halen, zou in Nederland ook goed werken. Het geeft jongeren immers het gevoel van vrijheid, dat is heel belangrijk voor jongeren.”

Migranten

Güven Yildiz, huisarts in de Schilderswijk

“99 procent van mijn patiënten heeft een migratieachtergrond. In mijn praktijk was de vaccinatiebereidheid heel laag: voor het prikken met AstraZeneca hebben we álle 150 patiënten persoonlijk gebeld. Toch kwamen er maar dertig mensen opdagen.

“Er is veel onwetendheid over de vaccins, vooral bij eerstegeneratiemigranten. Ze wantrouwen de overheid: waarom wil die zó graag dat iedereen een vaccinatie krijgt? En ze vinden dat de vaccins té snel zijn gemaakt, waardoor ze vrezen voor bijwerkingen. Die angst los je niet op met flyers in iemands moedertaal, veel te afstandelijk. En zo’n BN’er op een poster zetten is leuk, maar het vaccin promoten met een huisarts werkt beter, vermoed ik. Zij hebben écht een voorbeeldfunctie in de wijk.

“Daarnaast vind ik dat migranten tussen de 60 en 64 óók een ander vaccin dan AstraZeneca mogen krijgen. Sinds de prikstop van minister Hugo de Jonge vertrouwen veel migranten dat vaccin niet meer, terwijl Pfizer en Moderna meer aanzien hebben. Daar moet je naar luisteren: we zitten in een pandemie, flexibel zijn is belangrijk.”

Orthodox-christenen

Fred van Lieburg, hoogleraar religiegeschiedenis aan de VU en voorzitter van het Dutch Bible Belt Network

“Ten eerste: dé orthodox-christen, die bestaat niet. Ook onder bevindelijk gereformeerden zijn de meningen verdeeld of vaccinatie de juiste keuze is. Om de twijfelaars in rechtse refokringen te overtuigen, aarzel ik of een overheidscampagne de beste manier is. Als je er druk op gaat zetten, plaatsen sommige gelovigen juist hun hakken in het zand. Hun bezwaren zijn religieus, maar het gaat ook om conservatisme en gewetensvrijheid. Ze zeggen: laat ons dit zelf beslissen.

“Dat betekent niet dat er geen discussie mogelijk is: het Reformatorisch Dagblad publiceert al maanden opiniestukken over deze kwestie. En de NPV, een christelijke patiëntenvereniging, geeft goede voorlichting aan twijfelaars. Er zijn predikanten die ook dokter zijn geweest: zij zouden vanuit die dubbelrol extra informatie kunnen bieden, bijvoorbeeld tijdens een preek, of een positief vaccinatieadvies. Dat werkt, want het zet gelovigen aan het denken.”

Laaggeletterden

Geke van Velzen, voorzitter Stichting Lezen en Schrijven

“In januari zeiden wij al tegen VWS: de communicatie over de vaccins is veel te ingewikkeld. Te veel informatie in de brieven en in krantenadvertenties, onduidelijke disclaimers en lastig vindbare contactgegevens. En vergeet niet: voor wie laaggeletterd is, kan het openmaken van zo’n brief al heel eng zijn.

“Sinds een paar weken houdt VWS wél meer rekening met laaggeletterden, bijvoorbeeld door de mobiele prikteams en het geven van voorlichtingen. Ook kunnen laaggeletterden naar de bibliotheek voor hulp bij het maken van een vaccin-afspraak. Een goed idee, want hiervoor zagen veel laaggeletterden door de bomen het bos niet meer.

“Maar eigenlijk is zo’n losse campagne niet genoeg: informatie over gezondheid moet laaggeletterden structureel bereiken. Laat een huisarts het standaard bespreken, of een taalmaatje, of een schuldhulpverlener. Niet pas als de campagne in volle gang is, maar júist als ze nog tijd hebben erover na te denken. VWS moet eigenlijk al vooruitkijken naar het najaar, voor het promoten van de tweede, of eventueel zelfs derde prik. Die tijd is belangrijk om laaggeletterden te bereiken.”

Lees ook:

In achterstandswijken is de groep vaccintwijfelaars groot: hoe trek je hen over de streep? ‘Met een flyer kom je er niet’

De vaccinatiekloof tussen arm en rijk is groot. Enkele steden beginnen buurtcampagnes om twijfelaars te overtuigen. ‘De website van het RIVM is voor veel Nederlanders abracadabra.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden