Adrian Czerniecki van het bedrijf Soton BV, spuit de muur van het fietsviaduct aan de rotonde van de Havendorpweg schoon. De rotonde is mede aangelegd voor de komst van de marinierskazerne.

ReportageZeeland

Een gevangenis in Zeeland? ‘Ze moeten eens luisteren naar wat gewone Zeeuwen willen’

Adrian Czerniecki van het bedrijf Soton BV, spuit de muur van het fietsviaduct aan de rotonde van de Havendorpweg schoon. De rotonde is mede aangelegd voor de komst van de marinierskazerne.Beeld Ton Toemen

Nu de Marinierskazerne niet naar Vlissingen komt, wordt druk gesproken over compensatie. Veel ideeën komen voorbij, volgens Zeeuwen stuk voor stuk leuker dan een gevangenis. 

Aan de rand van het dorp heeft de wind vrij spel. Fietsers trappen in tweetallen of kleine groepjes van en naar Zoutelande, aan de andere kant van de weg hebben de overburen een Ferienwohnung zu vermieten. Ad van Broekhoven leeft hier het kenmerkende Zeeuwse leven. Rust, vrijheid, met ook de clichématige nadelen. Is hij voor zijn werk aan het videobellen, dan valt de verbinding soms weg. Telefoneren lukt op de ene plaats in huis beter dan op de andere. Een spannende film op televisie? Van Broekhoven moet maar hopen dat het beeld niet bevriest.

Toegegeven, in Middelburg of Goes hebben de Zeeuwen zulke problemen veel minder. Maar hier in Grijpskerke gaat de vooruitgang op sommige vlakken wat trager dan elders. Wat zou het mooi zijn als daar eens wat aan kan worden gedaan. De compensatie die Zeeland krijgt voor het mislopen van de beloofde Marinierskazerne is een mooie gelegenheid, vinden Van Broekhoven en vele provinciegenoten. Het lijkt er niet van te komen. Wel komt er een extra beveiligde gevangenis, zo sijpelde al door. “Worden we daar nou beter van?”, vraagt Van Broekhoven retorisch.

Hij is een van degenen die een petitie startten. Die is sinds zaterdag door ongeveer 1500 mensen ondertekend. Hoewel de compensatie voor Zeeland naar verwachting pas eind deze maand bekend wordt gemaakt, roepen de opstellers op tot een eerlijke tegemoetkoming. Een die ‘past bij de unieke identiteit en een bijdrage levert aan de leefbaarheid in Zeeland’. De inmiddels uitgelekte gevangenis, rechtbank en verbeterde treinverbinding naar de provincie behoren daar niet toe.

Het was even schrikken voor een hoop Zeeuwen, toen afgelopen weekeinde uitlekte hoe ‘Den Haag’ van plan is de provincie Zeeland te gaan compenseren voor het mislopen van de marinierskazerne in Vlissingen.

Duidelijk is dat een zwaar beveiligde gevangenis en rechtbank, extra spoorlijnen richting de Randstad en een expertisecentrum voor georganiseerde criminaliteit, zoals nu rondgaat in de geruchtenmolen, bepaald niet in goede aarde vielen. In Zeeland verwacht men heel andere dingen, als het gaat om een compensatie. Een petitie voor een betere regeling is nu zo’n 1500 keer ondertekend.

Veel liever verwelkomen de Zeeuwen bijvoorbeeld een museum of een pretpark, om toeristen aan te sporen naar de provincie af te reizen. En zo hebben ze nog wel tien voorkeuren, maar in ieder geval geen ‘instellingen die in andere delen van het land niet welkom zijn’, reageren petitietekenaars teleurgesteld op de plannen.

Besluit van 2012

De compensatie van het Rijk is in Zeeland hét onderwerp van gesprek, nadat in maart duidelijk werd dat de verhuizing van de marinierskazerne uit Doorn naar Vlissingen definitief niet doorgaat. Een besluit dat al in 2012 door het toenmalige kabinet werd genomen en vervolgens jarenlang door twijfels werd omgeven.

Omdat het korps mariniers een verhuizing niet zag zitten, zocht staatssecretaris Visser (defensie) al sinds de zomer van 2018 naar een alternatieve vestiging in het land, zonder dit te bespreken met het Zeeuwse provinciebestuur. Mede daarvoor krijgt Zeeland een compensatie.

“Vel nou pas je oordeel als we het hele pakket presenteren”, roept de Zeeuwse gedeputeerde Dick van der Velde (VVD) op. Of de geruchten kloppen zegt hij niet, maar duidelijk is dat de provincie in ieder geval meer compensatie gaat ontvangen dan het pakket dat nu in de media de revue passeert. Afgelopen maandagavond overlegden Zeeuwse politici en afgevaardigden van het Rijk onder leiding van staatssecretaris Knops (binnenlandse zaken) en voormalig VNO-NCW-voorzitter Bernard Wientjes in het Provinciehuis in Middelburg. Wientjes geeft onafhankelijk advies over een passende regeling.

‘Geen kist met geld’

Als ze zich in Den Haag ruimhartig opstellen, zegt Van der Velde, moet over twee weken duidelijk worden wat de provincie krijgt. “Aan een kist met geld hebben we natuurlijk niets. We willen juist de fysieke effecten die de kazerne ons zou bieden gecompenseerd zien.”

Daarmee doelt hij op de groep jonge mariniers die zich alleen of met hun gezin vanuit de Utrechtse Heuvelrug in Zeeland zouden vestigen. De provincie vergrijst razendsnel, en snakt naar jong grut, constateert ook onderzoeksbureau Berenschot in een recent uitgebracht rapport naar de economische staat van Zeeland. Die maakte het bureau in opdracht van adviseur Wientjes.

Zeeland scoort matig als het gaat om bereikbaarheid en krapte op de arbeidsmarkt, concluderen de onderzoekers. Er werken relatief veel ouderen en er is zo weinig personeel beschikbaar dat bedrijven niet kunnen groeien of zelfs omvallen.

Ook ontbreekt het de provincie aan een bedrijf of instelling van enige omvang, die ongevoelig is voor schommelingen in de economie, staat in het rapport. Zeeland loopt wat economische groei betreft al achter op andere regio’s in het land en wordt bij een crisis relatief zwaar getroffen. ‘De economische weerbaarheid is verontrustend.’

Nieuw overheidsorgaan

In die zin zou het zeer gewenst zijn als zich alsnog een nieuw overheidsorgaan in de provincie vestigt, zegt econoom Thijs Geijer van ING, die onderzoek doet naar de Zeeuwse economie. Een instelling die veel nieuwe werknemers aantrekt in de provincie.

“Ik begrijp de sentimenten van de inwoners, toerisme bijvoorbeeld is ook heel belangrijk voor de provincie, maar Zeeland heeft echt een demografische impuls nodig. En de bereikbaarheid is echt onvoldoende, dus helpen nieuwe spoorlijnen ook. Maar goed, die plannen liggen er nu ook al jaren.“

‘Geen reden tot paniek’

Gedeputeerde Dick van der Velde stelde maandag na een overleg met staatssecretaris Raymond Knops (binnenlandse zaken) nog dat het compensatiepakket veel breder wordt. Er is geen reden tot paniek. Een geruststelling was dat geenszins, want de bestuurder wordt nogal meewarig bekeken. Van Broekhoven: “Toen heel Nederland al wist dat de kazerne er niet ging komen, bleef hij als enige overtuigd dat die wel kwam. Daarom laten we nu al van ons horen, straks is het te laat. Ik heb al veel ideeën voorbij zien komen, die stuk voor stuk leuker zijn dan een gevangenis en een rechtbank.”

Aan de overkant van het water zou Cees Liefting al blij zijn met één tegemoetkoming: een tolvrije Westerscheldetunnel. De voormalig wethouder van Terneuzen is tegenwoordig voorzitter van Zeeland Tolvrij. Hij moet ‘heel erg lachen’ om het idee van een extra beveiligde inrichting. “Twee maanden geleden sprak ik met Bernard Wientjes (speciaal adviseur) over het tolvrij maken van de tunnel. Toen kreeg ik al het idee dat de Zeeuwse bestuurders daar weinig voor voelen. Ze moeten eens luisteren naar wat gewone Zeeuwen willen.”

Het is een diepgeworteld sentiment. Voelt Zeeland zich achtergesteld bij de rest van Nederland, binnen de provincie geldt hetzelfde voor Zeeuws-Vlaanderen. Zoals de Marinierskazerne oorspronkelijk een compensatie was voor weggevallen overheidsdiensten in Zeeland, zagen de Zeeuws-Vlamingen na de aanleg van de toltunnel op hun beurt instanties hun boeltje pakken richting Walcheren of Zuid-Beveland. De Zeeuw reageert over het algemeen echter gelaten. Liefting: “De tunnel heeft veel mensen al duizenden euro’s gekost. Maar je hoort ze amper. Dat moet je in Amsterdam of Rotterdam eens doen.”

Land in het water

Terug naar Van Broekhoven. Via de mail krijgt hij dagelijks nieuwe ideeën van provinciegenoten doorgestuurd. “Vanochtend stelde iemand nog een documentatiecentrum over dijkveiligheid voor. Er zijn zo veel ideeën die ook nog leuker zijn dan de Marinierskazerne. Dit is de kans om integraal een goed plan voor Zeeland te maken en de economische krimp tegen te gaan. We zijn een land in het water. Creëer musea, opleidingen en toeristische trekpleisters die daarbij aansluiten. Een themapark rondom water, een goede hbo-opleiding toerisme, een dockyard naar het voorbeeld van Portsmouth met oude oorlogsschepen. Het is niet moeilijk om met goede ideeën te komen, er zijn er zo veel. Maar ik heb nog geen Zeeuw gesproken die zegt dat hij graag een gevangenis wil.”

Lees ook:

Visser opnieuw onder vuur vanwege mist rond marinierskazerne

Staatssecretaris Visser is nog niet verlost van haar grote hoofdpijndossier: de verhuizing van de marinierskazerne. Heeft ze de Kamer op het verkeerde been gezet? 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden