Evacuaties uit Afghanistan

Een evacuatieplan voor Afghanistan lag klaar maar het kabinet kwam te laat in actie

Evacués uit Afghanistan stappen uit bij een afgeschermd vrachtplatform op Schiphol.  Beeld ANP
Evacués uit Afghanistan stappen uit bij een afgeschermd vrachtplatform op Schiphol.Beeld ANP

Een kabinet dat te laat in actie komt, grote afhankelijkheid van weigerachtige Amerikanen en kapot materieel nekten de evacuatiemissie in Afghanistan.

Na de val van Kaboel stroomden er maar liefst 41.000 mails binnen in de mailbox van het ministerie van buitenlandse zaken. Zeker 21.512 van die mails (ze worden nog nageteld) bevatten verzoeken van Afghanen om geëvacueerd te worden. Die verzoeken kwamen niet van tolken, maar van mensenrechtenactivisten, journalisten en personeel van de Nederlandse krijgsmacht die sinds 18 augustus op de evacuatielijst mochten staan. Dat blijkt uit een dinsdag gepubliceerde tijdlijn, opgesteld door de drie verantwoordelijke ministeries, van buitenlandse zaken, defensie en justitie en veiligheid.

Uit de tijdlijn doemt daarnaast een beeld op van een kabinet dat weliswaar vroegtijdig evacuatieplannen klaar heeft liggen, maar pas daags voor de val van Kaboel echt in actie komt. Ook valt op hoe afhankelijk het Nederlandse ambassadeteam is van de Amerikanen tijdens de evacuatiemissie. En ondanks de tijdige roep van Tweede Kamerleden om Afghaanse tolken te evacueren, worden moties hierover laat of niet uitgevoerd. Tegelijkertijd heeft de Kamer vrij laat door dat ook andere Afghanen gevaar lopen, een motie om hen te evacueren volgt pas nadat de Taliban Kaboel in beslag hebben genomen.

Urgentie

Het maken van het evacuatieplan begint al op 19 april, wanneer de ministeries van defensie en buitenlandse zaken naar Kaboel afreizen ter voorbereiding. Begin mei ligt er een plan klaar om ambassadepersoneel en tolken te evacueren. Maar pas op 30 juli wordt tijdens een ‘hoogambtelijk overleg’ de urgentie uitgesproken om Afghaanse tolken ‘met het oog op de verslechterde veiligheidssituatie’ zo snel mogelijk te evacueren. Een motie die het kabinet oproept dit te doen, heeft minister Ank Bijleveld van defensie op 3 juni al overgenomen. Een andere motie, om tolken snel van reisvisa te voorzien, voert het kabinet pas een dag voor de val van Kaboel uit, blijkt uit de tijdlijn.

Lange tijd vertrouwt Buitenlandse Zaken voor de evacuatie van tolken en ambassadepersoneel op commerciële lijnvluchten. Op 9 augustus worden nog 97 tickets geboekt voor vluchten die tussen 17 en 20 augustus vertrekken. Opvallend, want Buitenlandse Zaken waarschuwt Nederlanders in Afghanistan al vanaf 5 augustus dat ‘vluchten binnen korte tijd kunnen worden opgeschort’. In diezelfde periode attendeert de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIV) de ministeries er meermaals op dat de oprukkende Taliban steeds dichter tegen de stadsgrenzen van Kaboel aanschurken. Pas op 13 augustus, twee dagen voor de val van Kaboel, chartert Defensie twee commerciële vliegtuigen.

Starheid

Vlak na de val van de Afghaanse hoofdstad stuit het Nederlandse ambassadeteam op, zo lijkt het, Amerikaanse starheid. “Het ambassadeteam wil toch een poging wagen de lokale medewerkers en tolken op het vliegtuig te krijgen, maar krijgt geen steun van de VS”, zo staat geschreven in de tijdlijn. Het gevolg hiervan is dat tolken en lokaal ambassadepersoneel die al op het vliegveld zijn, weer naar huis worden gestuurd. De Amerikanen confisqueren het vliegveld overigens 48 uur lang om eigen troepen en materieel in te vliegen.

Een aantal dagen later, als de evacuatiemissie beter op gang is, zitten de Amerikanen opnieuw in de weg. “Het beeld ontstaat dat de Verenigde Staten alleen mensen met een Amerikaans paspoort doorlaten.” Pas na gesprekken met de Amerikanen, coalitiegenoten en omliggende landen verandert dat beeld, blijkt uit de tijdlijn.

Wat Nederland tijdens de evacuatie ook parten speelt, is een tekort aan gedegen materieel. De eerste evacuatievlucht, op 16 augustus, is vertraagd vanwege een defect dat pas een dag later gerepareerd kan worden. Twee dagen later valt opnieuw een evacuatievlucht uit vanwege een defect. De reparatie laat een paar dagen op zich wachten, maar dat heeft volgens de drie ministeries geen invloed op het verloop van de evacuatie.

Lees ook:

Al maanden werd gewaarschuwd voor een rampscenario in Afghanistan. Wanneer kwam Nederland in actie? Een reconstructie

Nederland evacueerde 2500 mensen uit Afghanistan. Maar de voorbereidingen voor die evacuaties verliepen rommelig. Ministeries werkten langs elkaar heen, en lang bleef onduidelijk wie wel en wie niet in aanmerking kwam voor evacuatie. Een reconstructie van de politieke besluitvorming.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden