ReportageUitdam

Eén dorpje in Noord-Holland vecht tegen de versteviging van de Markermeerdijk

Ineke Hoekman, van de dorpsraad van Uitdam, op de dijk. Op de achtergrond wapperen zwarte vlaggen 'omdat het dorp treurt'. Beeld Patrick Post
Ineke Hoekman, van de dorpsraad van Uitdam, op de dijk. Op de achtergrond wapperen zwarte vlaggen 'omdat het dorp treurt'.Beeld Patrick Post

De dijkversterking in het Markermeer is in volle gang. Slechts één eigenwijs dorpje weerstaat tientallen overlegbijeenkomsten met de overheid.

Wie langs het Markermeer de dijk oploopt, krijgt binnen vijf stappen klompen van klei. Aan de waterzijde rijden vrachtwagens af en aan over een tijdelijke zandweg naar een van de loswallen. “Wij willen zoveel mogelijk materiaal aanvoeren vanaf het water”, zegt loco-dijkgraaf Rob Veenman van Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier in de bouwkeet in Uitdam.

Over een lengte van 33 kilometer, tussen Hoorn en Amsterdam, wordt tot 2026 de oude Zuiderzeedijk verzwaard tot een toekomstbestendige meerdijk. Iedereen is het erover eens dat het project, ter waarde van een half miljard euro, uitgevoerd moet worden. De Markermeerdijk beschermt 1,2 miljoen Hollanders. Maar hoe? Daarover lopen de gemoederen al jaren hoog op, want Nederlanders hechten sterk aan het water plus bijbehorend oer-Hollands landschap.

Het werk is al jaren vertraagd

Hoorn en Volendam hebben inmiddels hun verzet opgegeven. Maar iets zuidelijker, onder de rook van Amsterdam, blijft één gehucht weerstand bieden. Uitdam maakt het leven van de mannen in de omringende bouwketen bepaald niet gemakkelijk. Het werk is al jaren vertraagd. Toch ondergaan Veenman en Reijer Baas al jaren geduldig alle participatie. Baas is manager van de Alliantie die het project uitvoert: Boskalis Volker Wessels en het Hoogheemraadschap. Er is altijd veel protest. “Maar je weet van tevoren nooit waar het komt”, zegt hij na ruim 400 keukentafelgesprekken over dit Markermeerproject.

null Beeld Sander Soewargana
Beeld Sander Soewargana

Eeuwenlang hielpen scheepskamelen vanuit Uitdam koopvaardijschepen over de ondiepte Pampus naar Amsterdam. Stolpkerk en begraafplaats vormen een monument. Het gehucht is niet meer dan een smalle strook van zo’n veertig huizen tussen Markermeer en Uitdammerdie. Er heerst een grafstemming. ‘Landschapspijn’, meldt een groot bord aan de smalle weg waar vrachtwagens zich langs geparkeerde auto’s naar de bouwplaatsen wurmen. ‘De dijk beschermt ons, en wij beschermen de dijk’, aldus de tekst.

Op de bevochten dijk wapperen sinds kort zwarte vlaggen. “Omdat het dorp treurt”, zegt Ineke Hoekman van de dorpsraad. Het dorp strijdt al jaren tegen de Alliantie, ook met de lokale stichting Kwade Zwaan. Vanuit haar dijkwoning is het uitzicht over het Markermeer weergaloos. In de verte is de hoogbouw van Almere te zien.

Met zwarte vlaggen op de dijk protesteren de bewoners van Uitdam tegen de plannen voor de dijkversterking.  Beeld Olaf Kraak
Met zwarte vlaggen op de dijk protesteren de bewoners van Uitdam tegen de plannen voor de dijkversterking.Beeld Olaf Kraak

Sober, doelmatig en toekomstbestendig

Het begon in 2008 met een plan om de hele dijk 22 meter op te schuiven richting meer. “Sober, doelmatig en toekomstbestendig tegen stijgend water en zakkende grond”, aldus Veenman. “Getuigt van ontwerpers die met hun rug naar de maatschappij staan”, aldus Hoekman. “De dijk moet toch passen bij het karakter van Uitdam? Zij voelen onze trots niet.”

Na veel discussie wordt in 2017 besloten de dijk niet te verplaatsen. Een injectie van tien miljoen euro extra maakt een damwandconstructie en een golfbrekende buitenberm van zes meter mogelijk. De dijk hoeft door de berm ook niet hoger te worden dan nu. Breder moet wel, om in geval van nood dertig dagen wateroverlast vanuit Rijn en IJssel te weerstaan, als de Maaslandkering in Zuid-Holland sluit bij een noordwesterstorm. “Dat geeft heel andere belasting dan een zeedijk met zes uur eb en zes uur vloed”, vertelt Veenman.

Een impressie van de situatie ná de verzwaring van de dijk bij Uitdam.  Beeld rv
Een impressie van de situatie ná de verzwaring van de dijk bij Uitdam.Beeld rv

Kleidijk

Steekt de nieuwe meerdijk acht (Alliantie) of vijftien (dorpsraad) betonmeters langer uit? Een tekening van het hoogheemraadschap lijkt de dorpsraad gelijk te geven. Kern van de huidige strijd is de bedekking van het vele basalton (modern basalt) op het buitendijkse talud. De gewenste grondlaag met gras is volgens Veenman te duur. De altijd creatieve bewoners bepleiten ook een kleidijk, een techniek die het bedrijf Deltares in Groningen en Friesland test. De veiligheid hiervan is te onzeker, volgens Veenman.

Hoekman: “Een kleidijk kan volgens experts. En grond met gras is niet duurder dan beton. Weet je wat duur is? Jarenlang berekenen waarom iets niet kan. Alle initiatieven komen van onze kant. Waarom zoeken zij nooit uit wat er wél kan?” De bewoners krijgen verrassend steun van de vorige Deltacommissaris, die namens de minister tot zijn opvolging in 2019 mee zocht naar een oplossing en maatwerk bepleitte. Deze Wim Kuijken zegt in het Noordhollands Dagblad: “De overheid hoeft niet altijd gelijk te krijgen.”

De Alliantie en Uitdam zitten inmiddels wéér om tafel voor een stukje participatie: hoe kan de stenen buitenberm groen worden? “Dat is ons zwart op wit toegezegd, maar we krijgen hooguit grassprieten”, schampert Hoekman. Je kunt als burger nooit winnen van de overheid, constateert zij. Toch blijven bewoners hopen. “Er zijn alternatieven en innovatieve technieken. Helaas houdt de Alliantie elke deur voor de inwoners dicht, terwijl dat hier zó nodig is.”

Lees ook:

Dirk (77) moet zijn ‘rondje IJsselmeer’ nu afleggen met de fietsbus. ‘Heropen de Afsluitdijk!’

De Afsluitdijk blijft tot 2025 dicht voor fietsers. Wielrenners zijn verbolgen. Trouw pakt de fietsbus, met de man die duizend keer het IJsselmeer rondtoerde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden