Protest Kick Out Zwarte Piet

Een burgemeester mag een demonstratie verbieden, oordeelt de Raad van State

Arrestanten worden afgevoerd in een bus na een demonstratie tegen Zwarte Piet bij de intocht in Rotterdam in 2016.Beeld ANP

Mag een burgemeester een demonstratie verbieden? Ja, maar alleen als de openbare orde en veiligheid in het geding zijn en er écht geen andere optie is, oordeelt vandaag de Raad van State.

De bezwaren van actiegroep Kick Out Zwarte Piet (KOZP) tegen het verbod op een demonstratie tijdens de intocht van Sinterklaas in het centrum van Rotterdam in 2016 zijn onterecht, schrijft de Raad van State vandaag. Burgemeester Ahmed Aboutaleb heeft met dit verbod indertijd juist gehandeld.

De kwestie speelde vier jaar geleden toen het debat over Zwarte Piet al fors oplaaide. De intocht van Sinterklaas in Rotterdam en de landelijke intocht van Sinterklaas in Maassluis vielen dat jaar samen op 12 november. De politie moest op beide plekken aanwezig zijn. De burgemeester kreeg daags voor de intocht aanwijzingen dat er een onaangekondigde demonstratie te verwachten was van tegenstanders van Zwarte Piet in het centrum van de stad. Hij vreesde dat dit tot escalatie kon leiden met voorstanders. Dit alles in aanwezigheid van kleine kinderen. Hij vaardigde daarom van tevoren een algeheel demonstratieverbod uit.

KOZP is kwaad over het verbod op deze niet aangekondigde demonstratie, vindt dit in strijd met de vrijheid van meningsuiting. De rechtbank oordeelde al eerder dat de burgemeester wel degelijk dit recht had, gezien de omstandigheden. Ook in hoger beroep bij de Raad van State krijgt KOZP nu geen gelijk.

Het liep in Rotterdam toch uit de hand

Die uitspraak verbaast universitair docent Berend Roorda uit Groningen niet. Hij promoveerde op het demonstratierecht. “Het recht op demonstratie is een grondrecht, ja, maar in dit geval betekende niet aankondigen van zo’n demonstratie ook dat de burgemeester niet weet waar hij aan toe is. Hij kreeg signalen van de politie dat er iets ophanden was, maar kon geen afspraken maken met de organisatoren over beperkingen, bijvoorbeeld op welke plaats gedemonstreerd kan worden of met hoeveel mensen maximaal. Dan is voor verbod eerder iets te zeggen dan als de demonstratie wel is aangekondigd.”

Tel daarbij op de andere argumenten, zoals een versnipperde politie-inzet en vrees voor de komst van hooligans en pro-zwartepiet-activisten. “Alles bij elkaar kon Aboutaleb de bestuurlijke overmacht aantonen die wettelijk nodig is om een demonstratie te mogen verbieden. De openbare orde en veiligheid waren in het geding en dat bij een feest met veel kleine kinderen.”

Op de bewuste dag liep het uiteindelijk, ondanks het verbod, toch aardig uit de hand. Er dreigde toch een demonstratie in het centrum van de stad te komen en bijna tweehonderd mensen werden gearresteerd. 

‘De burgemeester moet faciliteren’

Heeft deze uitspraak vandaag nu gevolgen voor acties tijdens de sint-intochten komend jaar? Terwijl in 2018 de strijd tussen voor- en tegenstanders van Zwarte Piet opnieuw hoog oplaaide, was het in 2019 relatief rustig bij de sinterklaasintochten, ziet Roorda. Er kwamen geen demonstratieverboden meer. Hij denkt dat burgemeesters inmiddels, nog meer dan in 2016, doordrongen zijn van de noodzaak demonstraties wél te laten doorgaan. 

Roorda: “De burgemeester moet faciliteren. Ik denk dat dit ook uit deze uitspraak blijkt: er moeten wel heel veel goede redenen zijn om een demonstratieverbod af te kondigen, zoals in Rotterdam het geval was. Ik kan niet in de toekomst kijken, maar ik hoop dat het niet nodig zal zijn om dit soort demonstraties opnieuw te verbieden.”

Lees ook:

Rutte schudt de VVD wakker met nieuw Zwarte Piet-standpunt. ‘De tijd van ‘laat maar’ is voorbij’

Ruttes omslag in het denken over Zwarte Piet vindt weerklank bij veel VVD’ers. “De tijd van ‘laat maar’ is voorbij”, zegt VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden