100 jaar stemrecht

‘Een beproeving!’ Honderd jaar geleden togen de kakelende kippen voor het eerst naar de stembus

Vrouwelijke stemmers in Maastricht, 1920.

Precies honderd jaar geleden, op 15 mei 1920, brak een nieuwe tijd aan.  Voor het eerst mochten Nederlandse vrouwen zélf hun stem uitbrengen. Dat was even wennen, getuige een verslag van een (mannelijke) scribent in De Telegraaf, die verslag deed van de raadsverkiezingen in Maastricht en Gronsveld vanwege een gemeentelijke herindeling. Juist daar mochten vrouwen voor het eerst kiezen.

En dat was een beproeving, schreef hij, ‘voor degene die moesten toezien op die verkiezingen’: “Een van de leden van zoo’n stembureau zeide met een zucht en het zweet van zijn voorhoofd wisschend: ‘’t Is verschrikkelijk zooveel leed als wij met de vrouwtjes hebben. En praatgraag dat ze zijn!’” Precies zo waren vrouwen lang in de debatten over kiesrecht weggezet: als kakelende kippen, te emotioneel voor het uitoefenen van invloed en meebeslissen.

In de twee jaar voor de 15de mei van 1920 konden vrouwen al wel worden gekozen. Een enkele vrouw zat al in de Eerste of Tweede Kamer of gemeenteraad. Nederland telde zelfs twee vrouwelijke wethouders. Een plaatselijke notabele, die part noch deel had gehad aan de strijd voor dit recht, mocht als allereerste haar stem uitbrengen: de 43-jarige Elise Spauwen-Schrijnemakers, echtgenote van de Gronsveldse burgemeester.

Met name in Maastricht werd fel gestreden om de sympathie van de nieuwe stemmers. De demonstratie, optochten en pamfletten moesten de aandacht trekken. Soms liepen gemoederen tijdens de campagne zo hoog op dat de politie tussenbeide moest komen. De sociaal-democraten lieten hun partijleider Pieter Jelles Troelstra overkomen en Suze Groeneweg, sinds 1918 het eerste vrouwelijke Tweede Kamerlid van Nederland. Zij hoopten op bredere steun voor hun zaak. De rooms-katholieken zetten niet alleen hun politici in, maar ook de geestelijkheid. Die waarschuwde dat een stem voor de SDAP er een voor hel en verdoemenis was.

Lees ook:

100 jaar kiesrecht ‘vieren’? Een opmerkelijke keus, vindt James Kennedy

Nederland mag er wel wat strijdbaarder instaan, bij de viering van honderd jaar kiesrecht, vindt hoogleraar geschiedenis James Kennedy. Vrijdag wordt dat eeuwfeest herdacht met een grote herdenking in de Ridderzaal, in aanwezigheid van de Eerste en Tweede Kamer, koning Willem-Alexander en koningin Máxima.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden