AnalyseAdopties

Een adoptiestop werd al vaker besproken, waarom was de tijd er deze keer wél rijp voor?

Tjibbe Joustra, voorzitter van de Commissie Onderzoek Interlandelijke Adoptie, praat de  Tweede Kamer bij.  Beeld ANP
Tjibbe Joustra, voorzitter van de Commissie Onderzoek Interlandelijke Adoptie, praat de Tweede Kamer bij.Beeld ANP

Zolang er adoptie is, zijn er verhalen over misstanden. Ook een adoptiestop lag al eens op tafel. Waarom was de tijd er nu rijp voor?

Op 30 december 1980 schrijft Trouw al dat de Nederlandse overheid zelf meewerkt ‘aan de handel in baby’s in landen als Indonesië’. Een bestuurslid van het Bureau voor Interlandelijke Adoptie roept de verantwoordelijk staatssecretaris op tot actie nadat bekend is geworden dat Indonesië een vroedvrouw die baby’s verkoopt achter de tralies heeft gezet. “De invoer van een simpele pinda is gebonden aan allerlei wettelijke bepalingen, maar met kinderen kun je aan rotzooien. Zo hard moeten we het maar een keer zeggen”, zegt hij.

Deze oproep had weinig effect, blijkt wel uit het onderzoek dat de commissie-Joustra in opdracht van de regering deed. De Nederlandse overheid wist jarenlang van misstanden en deed er weinig aan. Zolang er adoptie is, zijn er ook berichten over schandalen. Talloze geadopteerden deden door de jaren heen hun verhaal in de media en in rechtszaken probeerden ze de Nederlandse staat aansprakelijk te stellen. In 2016 adviseerde de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) al om met adoptie te stoppen, maar de regering sloeg dat advies in de wind. Waarom komt het nu wel tot een stop?

Adoptiestop nu minder drastisch

Een aantal ontwikkelingen zorgden samen voor een klimaat waarin deze beslissing kon worden genomen. Allereerst de emancipatie van geadopteerden. Organisaties als United Adoptees International, Shapla Community, My Roots en Plan Angel hebben door de jaren heen vele malen aangeklopt bij de overheid met hun vaak schrijnende verhalen.

Daarnaast komt adoptie simpelweg veel minder voor dan vroeger en is een stop daardoor minder drastisch. Doordat een aantal herkomstlanden is gestopt met interlandelijke adoptie, zijn de wachtlijsten voor wensouders langer – wat afschrikt. Door verbeterde vruchtbaarheidsbehandelingen in eigen land en de vele verhalen over misstanden is er minder ‘vraag’ naar adoptie.

Ook speelt mee dat er in de loop van de jaren meer aandacht is gekomen voor het kinderrecht om je afstamming te kennen. De noodzaak hiervan komt niet alleen terug in de verhalen van geadopteerden (denk aan het programma Spoorloos), maar ook in de discussie over donorkinderen die op zoek gaan naar de identiteit van de anonieme zaaddonor die hun vader is, en in het debat over de wenselijkheid van draagmoederschap.

Andere kijk op ‘wit redderscomplex’

De commissie Herijking Ouderschap (2016) benadrukte het psychische belang van het weten van je afkomst. Ook in het denken over identiteitsontwikkeling in de geestelijke gezondheidszorg is hiervoor meer aandacht gekomen. Dat maakt het minder makkelijk om de schouders op te halen over de valse papieren waarmee veel geadopteerden zitten en het voortdurende gebrek van controle hierop.

Adoptie werd heel lang gezien als vorm van ontwikkelingssamenwerking. “Al red je er maar één”, zei schrijver Jan de Hartog in een televisie-interview in 1967 over adoptie. In de huidige tijd kijken veel mensen, mede door de bewustwording rond racisme, toch anders aan tegen het ‘witte redderscomplex’ en adoptie als vorm van ‘goed doen’.

Deze ontwikkelingen spelen al veel langer, maar leidden eerder samen niet tot een adoptiestop. Ze leidden voornamelijk tot een roep om betere regulering van de interlandelijke adoptie en meer oog voor de rechten van de geboortemoeders en kinderen, waarvoor de blik vooral op de herkomstlanden gericht was.

Definitieve stop?

Ditmaal was de blik gericht op de rol van Nederland, omdat de commissie-Joustra specifiek keek naar de rol van de overheid in de misstanden. Daardoor ontstond een momentum, zeker omdat de conclusies er niet om logen: uit het onderzoek bleek dat de rol van de Nederlandse overheid in adoptiemisstanden eerder systemisch dan incidenteel was.

De vraag of de tijdelijke adoptiestop door een volgend kabinet wordt omgezet in een definitieve stop hangt nu in de lucht. Of de bovenstaande ontwikkelingen de kijk op adoptie definitief veranderd hebben, zal dan blijken. Het publieke debat zal onvermijdelijk gaan over de vraag of adoptie nog wel van deze tijd is.

Lees ook:

Geadopteerden ervaren een rouw die onaf is. ‘De rouw die wij voelen past bij vermissing.’

Psychotherapeut Daksha van Dijck werd als baby zelf onder onduidelijke omstandigheden geadopteerd uit India.

Onmiddelijke stop op adopties uit het buitenland na vernietigend rapport

Een snoeihard rapport over de rol van de overheid bij adoptiemisstanden leidt tot een acute stop op buitenlandse adopties. Mogelijk volgen in de toekomst rechtszaken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden