Studieschuld

Duo blokkeert paspoortverlenging van duizenden oud-studenten die van de radar verdwijnen

Studenten protesteren opnieuw tegen de basisbeurs op de dam, voor een ruimere basisbeurs. Daarnaast eisen studenten die de afgelopen jaren onder het sociaal leenstelsel vielen, een ruime compensatie van het kabinet.  Beeld ANP / Sabine Joosten
Studenten protesteren opnieuw tegen de basisbeurs op de dam, voor een ruimere basisbeurs. Daarnaast eisen studenten die de afgelopen jaren onder het sociaal leenstelsel vielen, een ruime compensatie van het kabinet.Beeld ANP / Sabine Joosten

Wie in het buitenland woont met een studieschuld en forse betalingsachterstand, kan in het ergste geval zijn paspoort niet meer verlengen. De impact op oud-studenten is groot.

Stefan Keukenkamp en Joost van Egmond

Ruim 2700 oud-studenten die in het buitenland wonen, konden in de afgelopen jaren hun paspoort niet verlengen vanwege betalingsachterstanden op hun studieschuld. De Dienst Uitvoering Onderwijs (Duo) wil hen daarmee dwingen om contact op te nemen over afbetaling van hun studieschuld. Na het treffen van een (betalings)regeling kregen zij vaak een tijdelijk paspoort voor 12 of 24 maanden.

Duo is een kwart van de 100.000 Nederlandse oud-studenten in het buitenland ‘kwijt’. Hun adres is onbekend. Liefst 80 procent van deze groep heeft betalingsachterstanden. Is die achterstand groter dan 5000 euro, dan laat Duo het paspoort opnemen in een register. De Nationale Ombudsman is kritisch op het handelen van de dienst.

Wie in het register staat vermeld, kan zijn paspoort pas verlengen nadat hij met Duo overeenstemming heeft bereikt. Doorgaans is dat een betalingsregeling om de achterstand in te lopen. Als de debiteur zich tegenover Duo ‘een betrouwbaar partner toont’ wordt de blokkade opgeheven.

Oud-studenten moedeloos

Trouw sprak met verschillende oud-studenten die zijn opgenomen in dit ‘register paspoortsignaleringen’. Ze voelen zich moedeloos en onevenredig benadeeld. Een oud-student die in Oostenrijk woonde verloor naar eigen zeggen zijn baan omdat hij zijn paspoort niet kon verlengen. Een ander in Argentinië kon zonder geldig paspoort geen verblijfsstatus aanvragen, waardoor hij geen recht meer zou hebben op belangrijke medicatie. “Dit is wat me ’s nachts uit mijn slaap houdt”, reageert oud-student Pascal van Rooden.

De oud-studenten benadrukken dat hun betalingsachterstand wat hen betreft een formaliteit is. Omdat ze onder de radar bleven en hebben verzuimd een inkomen op te geven aan Duo, moeten ze nu betalen. Als ze die inkomensopgave wel hadden gedaan, hadden ze waarschijnlijk niets af hoeven lossen. Hun inkomen was niet toereikend, zeggen ze.

‘Proportioneel middel’

Volgens Duo is dit hun eigen verantwoordelijkheid, zij hadden een draagkrachtmeting moeten aanvragen. We zetten paspoortsignalering in om contact te herstellen bij debiteuren met grote betalingsachterstanden”, aldus zegsman Bert Viel. “Als iemand aangeeft die achterstand niet te kunnen betalen, treffen we een regeling die past bij de persoonlijke situatie van de debiteur.”

Wie wel kan betalen maar dat niet wil, kan paspoortsignalering als drukmiddel ervaren, erkent Duo. “Maar in die situaties onttrekt iemand zich bewust aan de wettelijke betalingsplicht en is het een proportioneel middel.”

Ombudsman kritisch op middel

Wettelijk gezien is het inzetten van paspoortsignalering in orde, maar de Nationale Ombudsman is wel kritisch. Als er contact is met de oud-student, maar die niet in staat is de achterstanden te betalen, noemt de ombudsman het ‘niet zinvol en niet passend’ om de verlenging van het paspoort te blokkeren. Als er geen contact is, dan heeft het instituut wel begrip voor de blokkade.

Wat er gebeurt nadat het contact is hersteld, moet maatwerk zijn, zegt ombudsman Reinier van Zutphen. “Je kan betaling niet afdwingen als de oud-student het simpelweg niet op kan brengen. Blokkeer je toch iemands paspoort, dan is dat al snel onbehoorlijk omdat het enorme gevolgen kan hebben voor het sociale of werkleven van de oud-student.”

Nog maandelijks klachten

Het instituut oordeelde eerder kritisch over hoe Duo omging met oud-studenten in het buitenland. Het ontbrak aan maatwerk, de communicatie verliep stroef en juridisch. Sindsdien is er verbetering, stelde de ombudsman in een rapport in 2021. Op het moment krijgt hij ongeveer eens in de maand een klacht.

Duo werkt aan verbetering met onder meer een programma Persoonsgericht Innen. Duo probeert beter te communiceren en betalingsproblemen bij oud-studenten te voorkomen, zowel van oud-studenten in het buitenland als mensen die in Nederland zijn gebleven. De dienst benadrukt dat de groep oud-studenten die te maken krijgt met paspoortsignalering klein is.

Wat is paspoortsignalering?

Ruim achtduizend Nederlanders zijn opgenomen in het Register paspoortsignaleringen (RPS). Daarin zitten gegevens van mensen aan wie geen paspoort verstrekt mag worden of waarvan het paspoort vervallen is verklaard. Dat gebeurt onder meer bij schulden aan overheidsinstanties, zoals Duo en de Belastingdienst.

Daarnaast wordt het middel ingezet bij verdachten, paspoortfraude en een persoonlijk faillissement. Bij bijvoorbeeld ziekte of overlijden van een naaste, kan iemand in sommige gevallen een tijdelijk paspoort krijgen.

Lees ook:

Oud-student Pascal kreeg geen paspoort om studieschuld

Duo moet 568 miljoen euro aan achterstallige studieschulden innen. Dat gaat soms op onorthodoxe wijze, bijvoorbeeld door de verlenging van een paspoortaanvraag stop te zetten. Wie meekijkt achter de schermen, ziet een worsteling tussen harde hand en menselijke aanpak.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden